Harivaṃśa (critical edition) 54

वैशंपायन उवाच तौ तु वृन्दावनं प्राप्तौ वसुदेवसुताव् उभौ । चेरतुर् वत्सयूथानि चारयन्तौ सुनिर्वृत्तौ

vaiśaṃpāyana uvāca tau tu vṛndāvanaṃ prāptau vasudevasutāv ubhau / ceratur vatsayūthāni cārayantau sunirvṛttau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णस् तु घर्मसमयस् तयोस् तत्र वने सुखम् । क्रीडतोः सह गोपालैर् यमुनां चावगाहतोः

pūrṇas tu gharmasamayas tayos tatra vane sukham / krīḍatoḥ saha gopālair yamunāṃ cāvagāhatoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रावृद् अनुप्राप्ता मनसः कामदीपनी । प्रववर्षुर् महाघोराः शक्रचापाङ्क्तितोदराः । बभूवादर्शनः सूर्यो भूमिश् चादर्शयत् तृणम्

tataḥ prāvṛd anuprāptā manasaḥ kāmadīpanī / pravavarṣur mahāghorāḥ śakracāpāṅktitodarāḥ / babhūvādarśanaḥ sūryo bhūmiś cādarśayat tṛṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतता मेघवातेन नवतोयानुकर्षिणा । संमार्जिततला भूमिर् यौवनस्थेव लक्ष्यते

patatā meghavātena navatoyānukarṣiṇā / saṃmārjitatalā bhūmir yauvanastheva lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नववर्षावसिक्तानि शक्रगोपकुलानि च । नष्टदावाग्निधूमानि ववानि प्रचकाशिरे

navavarṣāvasiktāni śakragopakulāni ca / naṣṭadāvāgnidhūmāni vavāni pracakāśire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृत्तव्यापारकालश् च मयूराणां कलापिनाम् । मदरक्ताः प्रवृत्ताश् च केकाः पटुरवाः कृताः

nṛttavyāpārakālaś ca mayūrāṇāṃ kalāpinām / madaraktāḥ pravṛttāś ca kekāḥ paṭuravāḥ kṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवप्रावृषि कान्तानां षट्पदाहारदायिनाम् । यौवनस्थं कदम्बानां नवाभ्रैर् भ्राजते वपुः

navaprāvṛṣi kāntānāṃ ṣaṭpadāhāradāyinām / yauvanasthaṃ kadambānāṃ navābhrair bhrājate vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हासितं कुटजैः फुल्लैः कदम्बैर् वासितं वनम् । त्रासितं जलदैर् उष्णं तोषिता वसुधा जलैः

hāsitaṃ kuṭajaiḥ phullaiḥ kadambair vāsitaṃ vanam / trāsitaṃ jaladair uṣṇaṃ toṣitā vasudhā jalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतप्ता भास्करजलैर् अभितप्ता देवाग्निभिः । जलैर् बलाहकोत्सृष्टैर् उच्छ्वसन्तीव पर्वताः

saṃtaptā bhāskarajalair abhitaptā devāgnibhiḥ / jalair balāhakotsṛṣṭair ucchvasantīva parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महावातसमुद्धूतं महामेघगणार्पितम् । महीमहारजःपूरैस् तुल्यम् आपद्यते नभः

mahāvātasamuddhūtaṃ mahāmeghagaṇārpitam / mahīmahārajaḥpūrais tulyam āpadyate nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् कदम्बहासाढ्यं सिलिन्ध्राभरणं क्वचित् । संप्रदीप्तं इवाभाति फुल्लनीपद्रुमं वनम्

kvacit kadambahāsāḍhyaṃ silindhrābharaṇaṃ kvacit / saṃpradīptaṃ ivābhāti phullanīpadrumaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐन्द्रेण पयसा सिक्तं मारुतेन नवीकृतम् । पार्थिवं गन्धम् आघ्राय लोकः क्षुभितमानसः

aindreṇa payasā siktaṃ mārutena navīkṛtam / pārthivaṃ gandham āghrāya lokaḥ kṣubhitamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृप्तसारङ्गनिनदैर् दर्दुर् अव्याहृतेन च । नवैश् च शिखिविक्रुष्टैर् एकवर्णा वसुंधरा

dṛptasāraṅganinadair dardur avyāhṛtena ca / navaiś ca śikhivikruṣṭair ekavarṇā vasuṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमत्तूर्णमहावेगा वर्षप्राप्तमहारयाः । हर्यन्तस् तीरजान् वृक्सान् विस्तरां यान्ति निम्नगाः

bhramattūrṇamahāvegā varṣaprāptamahārayāḥ / haryantas tīrajān vṛksān vistarāṃ yānti nimnagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संततासारनिर्यत्नाः क्लिन्नपत्रोत्तरच्छदाः । न त्यजन्त्य् अगमाग्राणि श्रान्ता इव पतत्रिणः

saṃtatāsāraniryatnāḥ klinnapatrottaracchadāḥ / na tyajanty agamāgrāṇi śrāntā iva patatriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयगम्भीरलम्बेषु प्रस्रवत्सु नदत्सु च । उदरेषु नवाभ्राणां मज्जतीव दिवाकरः

toyagambhīralambeṣu prasravatsu nadatsu ca / udareṣu navābhrāṇāṃ majjatīva divākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनूरुहैर् उत्पतितैः सलिलोत्पीडसंकुला । अन्वेष्यमार्गा वसुधा भाति शाड्वलमालिनी

tanūruhair utpatitaiḥ salilotpīḍasaṃkulā / anveṣyamārgā vasudhā bhāti śāḍvalamālinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रेणेवावरुग्नानां नगानां नगशालिनाम् । स्रोतोभिः परिकृत्तानि पतन्ति शिखराणि च

vajreṇevāvarugnānāṃ nagānāṃ nagaśālinām / srotobhiḥ parikṛttāni patanti śikharāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतता मेघवर्षेण यथानिम्नानुसारिणा । पल्वलोद्गीर्णरक्तेन पूर्यन्ते वनराजयः

patatā meghavarṣeṇa yathānimnānusāriṇā / palvalodgīrṇaraktena pūryante vanarājayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तोच्छ्रितमुखा वन्या मेघनादानुसारिणः । भान्त्यातिवृष्ट्या मातङ्गा गां गता इव तोयदाः

hastocchritamukhā vanyā meghanādānusāriṇaḥ / bhāntyātivṛṣṭyā mātaṅgā gāṃ gatā iva toyadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रावृट्प्रवृत्तिं संदृश्य दृष्ट्वा चाम्बुधरान् घनान् । रौहिणेयो मिथः काले कृष्णं वचनम् अब्रवीत्

prāvṛṭpravṛttiṃ saṃdṛśya dṛṣṭvā cāmbudharān ghanān / rauhiṇeyo mithaḥ kāle kṛṣṇaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य कृष्ण घनान् कृष्णान् बलाकोत्पातभूषणान् । गगने तव गात्राणां वर्णचोरान् समुत्थितान्

paśya kṛṣṇa ghanān kṛṣṇān balākotpātabhūṣaṇān / gagane tava gātrāṇāṃ varṇacorān samutthitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव निद्राकरः कालस् तव गात्रोपमम् नभः । त्वम् इवाज्ञातवसतिं चन्द्रो वसति वार्षिकीम्

tava nidrākaraḥ kālas tava gātropamam nabhaḥ / tvam ivājñātavasatiṃ candro vasati vārṣikīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्राप्ते दुर्दिने काले दुर्दिनं भाति वै नभः

saṃprāpte durdine kāle durdinaṃ bhāti vai nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य कृष्ण जलोदग्रैः कृष्णैर् उद्ग्रथितैर् घनैः । गोवर्धनो यथा रम्यो भाति गोवर्धनो गिरिः

paśya kṛṣṇa jalodagraiḥ kṛṣṇair udgrathitair ghanaiḥ / govardhano yathā ramyo bhāti govardhano giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितेनाम्भसा ह्य् एते समन्तान् मदतर्पिताः । भ्राजन्ते कृष्णसारङ्गाः काननेषु मुदान्विताः

patitenāmbhasā hy ete samantān madatarpitāḥ / bhrājante kṛṣṇasāraṅgāḥ kānaneṣu mudānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान्य् अम्बुप्रहृष्टानि हरितानि मृदूनि च । तृणानि शतपत्राक्ष पत्रैर् गूहन्ति मेदिनीम्

etāny ambuprahṛṣṭāni haritāni mṛdūni ca / tṛṇāni śatapatrākṣa patrair gūhanti medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षरज्जलानां शैलानां वनानां च जलागमे । ससस्यानां च सीमानां न लक्ष्मीर् व्यतिरिच्यते

kṣarajjalānāṃ śailānāṃ vanānāṃ ca jalāgame / sasasyānāṃ ca sīmānāṃ na lakṣmīr vyatiricyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रवातसमुद्धूताः प्रोषितौत्सुक्यकारिणः । दामोदरोद्दामरवाः प्रागल्भ्यं यान्ति तोयदाः

śīghravātasamuddhūtāḥ proṣitautsukyakāriṇaḥ / dāmodaroddāmaravāḥ prāgalbhyaṃ yānti toyadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरे हर्यश्वचापेन त्रिवर्णेन त्रिविक्रम । विबाणज्येन धनुषा तवेदं मध्यमं पदम्

hare haryaśvacāpena trivarṇena trivikrama / vibāṇajyena dhanuṣā tavedaṃ madhyamaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नभस्य च नभश् चक्षुर् न भात्य् एष नभश्चरः । मेघैः शीतातपकरो विरश्मिर् इव रश्मिमान्

nabhasya ca nabhaś cakṣur na bhāty eṣa nabhaścaraḥ / meghaiḥ śītātapakaro viraśmir iva raśmimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यावापृथिव्योः संसर्गः सततं विततैः कृतः । अव्यवच्छिन्नधारौघैः समुद्रौघनिभैर् घनैः

dyāvāpṛthivyoḥ saṃsargaḥ satataṃ vitataiḥ kṛtaḥ / avyavacchinnadhāraughaiḥ samudraughanibhair ghanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीपार्जुनकदम्बानां पृथिव्यां चाभिवृष्तयः । गन्धैः कोलाहला वान्ति वाता मदनदीपनाः

nīpārjunakadambānāṃ pṛthivyāṃ cābhivṛṣtayaḥ / gandhaiḥ kolāhalā vānti vātā madanadīpanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्रवृत्तमहावर्षं लम्बमानमहाम्बुदम् । भात्य् अगाधम् अपर्यन्तं ससागरम् इवाम्बरम्

saṃpravṛttamahāvarṣaṃ lambamānamahāmbudam / bhāty agādham aparyantaṃ sasāgaram ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारानिर्मलनाराचं विद्युत् कवचनिर्मलम् । शक्रचापायुधधरं युद्धसज्जम् इवाम्बरम्

dhārānirmalanārācaṃ vidyut kavacanirmalam / śakracāpāyudhadharaṃ yuddhasajjam ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलानां च वनानां च द्रुमाणां च वरानन । प्रतिच्छन्नानि भासन्ते शिखराणि घनैर् घनैः

śailānāṃ ca vanānāṃ ca drumāṇāṃ ca varānana / praticchannāni bhāsante śikharāṇi ghanair ghanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजानीकैर् इवाकीर्णं सलिलोद्गारिभिर् घनैः । वर्णसारूप्यतां याति गगनं सागरस्य वै

gajānīkair ivākīrṇaṃ salilodgāribhir ghanaiḥ / varṇasārūpyatāṃ yāti gaganaṃ sāgarasya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रोद्धूतजनिता लोलशाड्वलकम्पिनः । शीताह् सपृषतोद्गाराः कर्कशा वान्ति मारुताः

samudroddhūtajanitā lolaśāḍvalakampinaḥ / śītāh sapṛṣatodgārāḥ karkaśā vānti mārutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशासु सुप्तचन्द्रासु मुक्ततोयासु तोयदैः । मग्नसूर्यस्य नभसो नाभिभान्ति दिशो दश

niśāsu suptacandrāsu muktatoyāsu toyadaiḥ / magnasūryasya nabhaso nābhibhānti diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घर्मदोषपरित्यक्तं मेघतोयविभूषितम् । पश्य वृन्दावनं कृष्ण वनं चैत्ररथं यथा

gharmadoṣaparityaktaṃ meghatoyavibhūṣitam / paśya vṛndāvanaṃ kṛṣṇa vanaṃ caitrarathaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रावृङ्गुनान् सर्वाञ् श्रीमान् कृष्णस्य पूर्वजः । कथयन्न् एव बलवान् व्रजम् एव जगाम ह

evaṃ prāvṛṅgunān sarvāñ śrīmān kṛṣṇasya pūrvajaḥ / kathayann eva balavān vrajam eva jagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ रामयन्ताव् अन्योन्यं कृष्णसंकर्षणाव् उभौ । तत्कालं ज्ञातिभिः सार्धं चेरतुस् तौ महद् वनम्

tau rāmayantāv anyonyaṃ kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau / tatkālaṃ jñātibhiḥ sārdhaṃ ceratus tau mahad vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.