Harivaṃśa (critical edition) 60

वैशंपायण उवाच दामोदरवचः श्रुत्वा हृष्टास् ते गोषु जीविनः । तद्वाग् अमृतम् आख्यातं प्रत्यूचुर् अविशङ्कया

vaiśaṃpāyaṇa uvāca dāmodaravacaḥ śrutvā hṛṣṭās te goṣu jīvinaḥ / tadvāg amṛtam ākhyātaṃ pratyūcur aviśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवैषा बाल महती गोपानां हर्षवर्धिनी । प्रीणयत्य् एव नः सर्वान् बुद्धिर् वृद्धिकरी नृणाम्

tavaiṣā bāla mahatī gopānāṃ harṣavardhinī / prīṇayaty eva naḥ sarvān buddhir vṛddhikarī nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं गतिस् त्वं रतिश् चैव त्वं वेत्ता त्वं परायणम् । भयेष्व् अभयदस् त्वं नस् त्वं चैव सुहृदां सुहृत्

tvaṃ gatis tvaṃ ratiś caiva tvaṃ vettā tvaṃ parāyaṇam / bhayeṣv abhayadas tvaṃ nas tvaṃ caiva suhṛdāṃ suhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्कृते कृष्ण घोषो ऽयं क्षेमो मुदितगोकुलः । कृत्स्नो वसति शान्तारिर् यथा स्वर्गगतस् तथा

tvatkṛte kṛṣṇa ghoṣo 'yaṃ kṣemo muditagokulaḥ / kṛtsno vasati śāntārir yathā svargagatas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मप्रभृति दिव्यैस् तैर् विक्रान्तैर् भुवि दुष्करैः । बोद्धव्याच् चाभिमानाच् च विस्मितानि मनांसि नः

janmaprabhṛti divyais tair vikrāntair bhuvi duṣkaraiḥ / boddhavyāc cābhimānāc ca vismitāni manāṃsi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलेन च परार्ध्येन यशसा विक्रमेण च । उत्तमस् त्वं च मर्त्येषु देवेष्व् इव पुरंदरः

balena ca parārdhyena yaśasā vikrameṇa ca / uttamas tvaṃ ca martyeṣu deveṣv iva puraṃdaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्त्या लक्ष्म्या प्रसादेन वदनेन स्मितेन च । उत्तमस् त्वं च मर्त्येषु देवेष्व् इव निशाकरः

kāntyā lakṣmyā prasādena vadanena smitena ca / uttamas tvaṃ ca martyeṣu deveṣv iva niśākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेषेण वपुषा चैव बाल्येन चरितेन च । स्यात् ते शक्तिधरस् तुल्यो न तु कश्चन मानुषः

veṣeṇa vapuṣā caiva bālyena caritena ca / syāt te śaktidharas tulyo na tu kaścana mānuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् त्वयाभिहितं वाक्यं गिरियज्ञं प्रति प्रभो । कस् तल् लङ्घयितुं शक्तो वेलाम् इव महोदधेः

yat tvayābhihitaṃ vākyaṃ giriyajñaṃ prati prabho / kas tal laṅghayituṃ śakto velām iva mahodadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितः शक्रमहस् तात श्रीमान् गिरिमहस् त्व् अयम् । त्वत्प्रणीतो ऽद्य गोपानां गवां हेतोः प्रवर्तताम्

sthitaḥ śakramahas tāta śrīmān girimahas tv ayam / tvatpraṇīto 'dya gopānāṃ gavāṃ hetoḥ pravartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजनान्य् उपकल्प्यन्तां पयसः पेशलानि च । कुम्भाश् च विनिवेश्यन्ताम् उदपानेषु शोभनाः । लेह्यस्य पायसस्यार्थे द्रोण्यश् च विपुलायताः

bhojanāny upakalpyantāṃ payasaḥ peśalāni ca / kumbhāś ca viniveśyantām udapāneṣu śobhanāḥ / lehyasya pāyasasyārthe droṇyaś ca vipulāyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च तत् सर्वम् उपनीयताम् । भाजनानि च मांसस्य न्यस्यन्ताम् ओदनस्य च । त्रिरात्रं चैव संदोहः सर्वघोषस्य गृह्यताम्

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca tat sarvam upanīyatām / bhājanāni ca māṃsasya nyasyantām odanasya ca / trirātraṃ caiva saṃdohaḥ sarvaghoṣasya gṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशस्यन्तां च पशवो भोज्या ये महिषादयः । प्रवर्ततां च यज्ञो ऽयं सर्वगोपसुसंकुलः

viśasyantāṃ ca paśavo bhojyā ye mahiṣādayaḥ / pravartatāṃ ca yajño 'yaṃ sarvagopasusaṃkulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दजननो घोषो महान् मुदितगोकुलः । तूर्यप्रणादघोषैश् च वृषभाणां च गर्जितैः

ānandajanano ghoṣo mahān muditagokulaḥ / tūryapraṇādaghoṣaiś ca vṛṣabhāṇāṃ ca garjitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हम्भारवैश् च वत्सानां गोपानां हर्षवर्धनः । दधिह्रदो घृतावर्तः पयःकुल्यासमाकुलः

hambhāravaiś ca vatsānāṃ gopānāṃ harṣavardhanaḥ / dadhihrado ghṛtāvartaḥ payaḥkulyāsamākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसराशिप्रक्लृप्ताढ्यः प्रकाशौदनपर्वतः । संप्रावर्तत यज्ञः स गिरेर् गोभिः समाकुलः । तुष्टगोपजनाकीर्णो गोपनारीमनोहरः

māṃsarāśipraklṛptāḍhyaḥ prakāśaudanaparvataḥ / saṃprāvartata yajñaḥ sa girer gobhiḥ samākulaḥ / tuṣṭagopajanākīrṇo gopanārīmanoharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाधिश्रितपर्यन्ते पर्याप्ते यज्ञसंविधौ । यज्ञं गिरेस् तिथौ सौम्ये चक्रुर् गोपा द्विजैः सह

athādhiśritaparyante paryāpte yajñasaṃvidhau / yajñaṃ gires tithau saumye cakrur gopā dvijaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजनान्ते तद् अन्नं तु तत् पयो दधि चोत्तमम् । मांसं च मायया कृष्णो गिरिर् भूत्वा समश्नुते

yajanānte tad annaṃ tu tat payo dadhi cottamam / māṃsaṃ ca māyayā kṛṣṇo girir bhūtvā samaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्पिताश् चापि विप्राग्र्यास् तुष्टाः संपूर्णभोजनाः । उत्तस्थुः प्रीतमनसः स्वस्ति वाच्य यथासुखम्

tarpitāś cāpi viprāgryās tuṣṭāḥ saṃpūrṇabhojanāḥ / uttasthuḥ prītamanasaḥ svasti vācya yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वा चावभृते कृष्णः पयः पीत्वा च कामतः । संतृप्तो ऽस्मीति दिव्येन रूपेण प्रजहास वै

bhuktvā cāvabhṛte kṛṣṇaḥ payaḥ pītvā ca kāmataḥ / saṃtṛpto 'smīti divyena rūpeṇa prajahāsa vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं गोपाः पर्वताकारं दिव्यस्रगनुलेपनम् । गिरिमूर्ध्नि स्थितं दृष्ट्वा कृष्णं जग्मुः प्रधानतः

taṃ gopāḥ parvatākāraṃ divyasraganulepanam / girimūrdhni sthitaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ jagmuḥ pradhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् अपि तेनैव रूपेणाच् छादितः प्रभुः । सह तैः प्रणतो गोपैर् ववन्दात्मानम् आत्मना

bhagavān api tenaiva rūpeṇāc chāditaḥ prabhuḥ / saha taiḥ praṇato gopair vavandātmānam ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् ऊचुर् विस्मिता गोपा देवं गिरिवरे स्थितम् । भगवंस् त्वद्वशे युक्ता दासाः किं कुर्म किंकराः

tam ūcur vismitā gopā devaṃ girivare sthitam / bhagavaṃs tvadvaśe yuktā dāsāḥ kiṃ kurma kiṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उवाच ततो गोपान् गिरिः सुप्रभया गिरा । अद्यप्रभृति याज्यो ऽहं गोषु यद्य् अस्ति वो दया

sa uvāca tato gopān giriḥ suprabhayā girā / adyaprabhṛti yājyo 'haṃ goṣu yady asti vo dayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं वः प्रथमो देवः सर्वकामकरः शिवः । मम प्रभावाच् च गवाम् अयुतान्य् एव भोक्ष्यथ

ahaṃ vaḥ prathamo devaḥ sarvakāmakaraḥ śivaḥ / mama prabhāvāc ca gavām ayutāny eva bhokṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवस् च वो भविष्यामि मद्भक्तानां वने वने । रंस्ये च सह युष्माभिर् यथा दिविगतस् तथा

śivas ca vo bhaviṣyāmi madbhaktānāṃ vane vane / raṃsye ca saha yuṣmābhir yathā divigatas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चेमे प्रथिता गोपा नन्दगोपादयः स्थिताः । एषां प्रीतः प्रयच्छामि गोपानां विपुलं धनम्

ye ceme prathitā gopā nandagopādayaḥ sthitāḥ / eṣāṃ prītaḥ prayacchāmi gopānāṃ vipulaṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्याप्नुवन्तु मां क्षिप्रं गावो वत्ससमाकुलाः । एवं मम परा प्रीतिर् भविष्यति न संशयः

paryāpnuvantu māṃ kṣipraṃ gāvo vatsasamākulāḥ / evaṃ mama parā prītir bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नीराजनार्थं वै वृन्दशो गोकुलानि च । परिवव्रुर् गिरिवरं सवृषाणि सहस्रशः

tato nīrājanārthaṃ vai vṛndaśo gokulāni ca / parivavrur girivaraṃ savṛṣāṇi sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता गावः प्रस्नुता वत्सैः सापीडस्तबकाङ्गदाः । सस्रगापीडशृङ्गाग्राः शतशो ऽथ सहस्रशः

tā gāvaḥ prasnutā vatsaiḥ sāpīḍastabakāṅgadāḥ / sasragāpīḍaśṛṅgāgrāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुजग्मुश् च गोपालाः कालयन्तो धनानि च । भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गा रक्तपीतासिताम्बराः

anujagmuś ca gopālāḥ kālayanto dhanāni ca / bhakticchedānuliptāṅgā raktapītāsitāmbarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूरचित्राङ्गदिनो भुजैः प्रहरणावृतैः । मयूरपत्रवृन्तानां केशबन्धैः सुयोजितैः । बभ्राजुर् अधिकं गोपाः समवाये तदाद्भुते

mayūracitrāṅgadino bhujaiḥ praharaṇāvṛtaiḥ / mayūrapatravṛntānāṃ keśabandhaiḥ suyojitaiḥ / babhrājur adhikaṃ gopāḥ samavāye tadādbhute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये वृषान् आरुरुहुर् नृत्यन्ति स्मापरे मुदा । गोपालास् त्व् अपरे गाश् च जगृहुर् वेगगामिनः

anye vṛṣān āruruhur nṛtyanti smāpare mudā / gopālās tv apare gāś ca jagṛhur vegagāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् पर्यायनिर्वृत्ते गवां नीराजनोत्सवे । अन्तर्धानं जगामाशु तेन देहेन सो गिरिः

tasmin paryāyanirvṛtte gavāṃ nīrājanotsave / antardhānaṃ jagāmāśu tena dehena so giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णो ऽपि गोपस्थितो विवेश व्रजम् एव ह । गिरियज्ञप्रवृत्तेन तेनाश्चर्येण विस्मितः

kṛṣṇo 'pi gopasthito viveśa vrajam eva ha / giriyajñapravṛttena tenāścaryeṇa vismitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.