Harivaṃśa (critical edition) 63

वैशंपायन उवाच गते शक्रे ततः कृष्णः पूज्यमानो व्रजौकसैः । गोवर्धनधरः श्रीमान् विवेश व्रजम् एव ह

vaiśaṃpāyana uvāca gate śakre tataḥ kṛṣṇaḥ pūjyamāno vrajaukasaiḥ / govardhanadharaḥ śrīmān viveśa vrajam eva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं स्म वृद्धाभिनन्दन्ति ज्ञातयश् च सहोषिताः । धन्याः स्मो ऽनुगृहीताः स्मस् त्वद्धृतेन नगेन ह

taṃ sma vṛddhābhinandanti jñātayaś ca sahoṣitāḥ / dhanyāḥ smo 'nugṛhītāḥ smas tvaddhṛtena nagena ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गावो वर्षभयात् तीर्णा वयं तीर्णा महाभयात् । तव प्रसादाद् गोविन्द देवतुल्य महाद्युते

gāvo varṣabhayāt tīrṇā vayaṃ tīrṇā mahābhayāt / tava prasādād govinda devatulya mahādyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमानुषाणि कर्माणि तव पश्याम गोपते । धारणेनास्य शैलस्य विद्मस् त्वां कृष्णम् अव्ययम्

amānuṣāṇi karmāṇi tava paśyāma gopate / dhāraṇenāsya śailasya vidmas tvāṃ kṛṣṇam avyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस् त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा महाबल । वसूनां वा किमर्थं च वसुदेवः पिता तव

kas tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā mahābala / vasūnāṃ vā kimarthaṃ ca vasudevaḥ pitā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने च बालक्रीडा ते जन्म चास्मासु गर्हितम् । कृष्ण दिव्या च ते चेष्टा शङ्कितानि मनांसि नः

vane ca bālakrīḍā te janma cāsmāsu garhitam / kṛṣṇa divyā ca te ceṣṭā śaṅkitāni manāṃsi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमर्थं गोपवेषेण रमसे ऽस्मासु गर्हितम् । लोकपालोपमश् चैव गास् त्वं किं परिरक्षसि

kimarthaṃ gopaveṣeṇa ramase 'smāsu garhitam / lokapālopamaś caiva gās tvaṃ kiṃ parirakṣasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवो वा दानवो वा त्वम् यक्षो गन्धर्व एव वा । अस्माकं बान्धवो जातो यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

devo vā dānavo vā tvam yakṣo gandharva eva vā / asmākaṃ bāndhavo jāto yo 'si so 'si namo 'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनचिद् यदि कार्येण वससि*इह यदृच्छया । वयं* तव*अनुगाः सर्वे भवन्तं* शरणं* गताः

kenacid yadi kāryeṇa vasasi*iha yadṛcchayā / vayaṃ* tava*anugāḥ sarve bhavantaṃ* śaraṇaṃ* gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपानां* वचनं* श्रुत्वा कृष्णः पद्मनिभेक्षणः । प्रत्युवाच स्मितं* कृत्वा ज्ञातीन् सर्वान् समागतान्

gopānāṃ* vacanaṃ* śrutvā kṛṣṇaḥ padmanibhekṣaṇaḥ / pratyuvāca smitaṃ* kṛtvā jñātīn sarvān samāgatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मन्यन्ति मां सर्वे भवन्तो भीमविक्रमाः । तथाहं नावगन्तव्यः स्वजातीयो ऽस्मि बान्धवः

yathā manyanti māṃ sarve bhavanto bhīmavikramāḥ / tathāhaṃ nāvagantavyaḥ svajātīyo 'smi bāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि त्व् अवश्यं श्रोतव्यः कालः संप्रतिपाल्यताम् । ततो भवन्तः श्रोष्यन्ति मां च द्रक्ष्यन्ति तत्त्वतः

yadi tv avaśyaṃ śrotavyaḥ kālaḥ saṃpratipālyatām / tato bhavantaḥ śroṣyanti māṃ ca drakṣyanti tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अहं भवतां श्लाघ्यो बान्धवो देवसप्रभः । परिज्ञानेन किं कार्यम् यद्य् एषो ऽनुग्रहो मम

yady ahaṃ bhavatāṃ ślāghyo bāndhavo devasaprabhaḥ / parijñānena kiṃ kāryam yady eṣo 'nugraho mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तास् तु ते गोपा वसुदेवसुतेन वै । बद्धमौना दिशः सर्वे भेजिरे पिहिताननाः

evam uktās tu te gopā vasudevasutena vai / baddhamaunā diśaḥ sarve bhejire pihitānanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस् तु यौवनं दृष्ट्वा निशि चन्द्रमसो नवम् । शारदीनां निशानां च मनश् चक्रे रतिं प्रति

kṛṣṇas tu yauvanaṃ dṛṣṭvā niśi candramaso navam / śāradīnāṃ niśānāṃ ca manaś cakre ratiṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स करीषाङ्गरागासु व्रजरथ्यासु वीर्यवान् । वृषाणां जातरागाणां युद्धानि समयोजयत्

sa karīṣāṅgarāgāsu vrajarathyāsu vīryavān / vṛṣāṇāṃ jātarāgāṇāṃ yuddhāni samayojayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपालांश् च बलोदग्रान् योधयाम् आस वीर्यवान् । वने स वीरो गाश् चैव जग्राह ग्राहवद् विभुः

gopālāṃś ca balodagrān yodhayām āsa vīryavān / vane sa vīro gāś caiva jagrāha grāhavad vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवत्यो गोपकन्याश् च रात्रौ संकाल्य कालवित् । कैशोरकं मानयानः सह ताभिर् मुमोद ह

yuvatyo gopakanyāś ca rātrau saṃkālya kālavit / kaiśorakaṃ mānayānaḥ saha tābhir mumoda ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास् तस्य वदनं कान्तं कान्ता गोपस्त्रियो निशि । पिबन्ति नयनाक्षेपैर् गां गतं शशिनं यथा

tās tasya vadanaṃ kāntaṃ kāntā gopastriyo niśi / pibanti nayanākṣepair gāṃ gataṃ śaśinaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरितालार्द्रपीतेन कौशेयेन च भास्वता । भद्रवस्त्रेण वसितः कृष्णः कान्ततरो ऽभवत्

haritālārdrapītena kauśeyena ca bhāsvatā / bhadravastreṇa vasitaḥ kṛṣṇaḥ kāntataro 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बद्धाङ्गदनिर्यूहश् चित्रया वनमालया । शोभमानो हि गोविन्दः शोभयाम् आस तं व्रजम्

sa baddhāṅgadaniryūhaś citrayā vanamālayā / śobhamāno hi govindaḥ śobhayām āsa taṃ vrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो दामोदरायेति गोपकन्यास् तदाब्रुवन् । विचित्रं चरितं घोषे दृष्ट्वा तत् तस्य भास्वतः

namo dāmodarāyeti gopakanyās tadābruvan / vicitraṃ caritaṃ ghoṣe dṛṣṭvā tat tasya bhāsvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास् तं पयोधरोत्तानैर् उरोभिः समपीडयन् । भ्रामिताक्षैश् च वदनैर् निरीक्षन्ते वराङ्गनाः

tās taṃ payodharottānair urobhiḥ samapīḍayan / bhrāmitākṣaiś ca vadanair nirīkṣante varāṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता वार्यमानाः पितृभिर् भ्रातृभिर् मातृभिस् तथा । कृष्णं गोपाङ्गना रात्रौ मृगयन्ति रतिप्रियाः

tā vāryamānāḥ pitṛbhir bhrātṛbhir mātṛbhis tathā / kṛṣṇaṃ gopāṅganā rātrau mṛgayanti ratipriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास् तु पङ्क्तीकृताः सर्वा* रमयन्ति मनोरमम् । गायन्त्यः कृष्णचरितं* द्वंद्वशो गोपकन्यकाः

tās tu paṅktīkṛtāḥ sarvā* ramayanti manoramam / gāyantyaḥ kṛṣṇacaritaṃ* dvaṃdvaśo gopakanyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णलीलानुकारिण्यः कृष्णप्रणिहितेक्षणाः । कृष्णस्य गतिगामिन्यस् तरुण्यस् ता वराङ्गनाः

kṛṣṇalīlānukāriṇyaḥ kṛṣṇapraṇihitekṣaṇāḥ / kṛṣṇasya gatigāminyas taruṇyas tā varāṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनेषु तालहस्ताग्रैः कुट्टयन्त्यस् तथापराः । चेरुर् वै चरितं तस्य कृष्णस्य व्रजयोषितः

vaneṣu tālahastāgraiḥ kuṭṭayantyas tathāparāḥ / cerur vai caritaṃ tasya kṛṣṇasya vrajayoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास् तस्य नृत्यं गीतं च विलासस्मितवीक्षितम् । मुदिताश् चानुकुर्वन्त्यः क्रीडन्ति व्रजयोषितः

tās tasya nṛtyaṃ gītaṃ ca vilāsasmitavīkṣitam / muditāś cānukurvantyaḥ krīḍanti vrajayoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावनिष्पन्नमधुरं गायन्त्यस् ता वराङ्गनाः । व्रजं गताः सुखं चेरुर् दामोदरपरायणाः

bhāvaniṣpannamadhuraṃ gāyantyas tā varāṅganāḥ / vrajaṃ gatāḥ sukhaṃ cerur dāmodaraparāyaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करीषपांसुदिग्धाङ्ग्यस् ताः कृष्णम् अनुवव्रिरे । रमयन्त्यो यथा नागं सप्रमोदाः करेणवः

karīṣapāṃsudigdhāṅgyas tāḥ kṛṣṇam anuvavrire / ramayantyo yathā nāgaṃ sapramodāḥ kareṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अन्या भावविकचैर् नेत्रैः प्रहसिताननाः । पिबन्त्य् अतृप्ता वनिताः कृष्णं कृष्णमृगेक्षणाः

tam anyā bhāvavikacair netraiḥ prahasitānanāḥ / pibanty atṛptā vanitāḥ kṛṣṇaṃ kṛṣṇamṛgekṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखम् अस्यापरा वीक्ष्य तृषिता गोपकन्यकाः । रत्यन्तरगता रात्रौ पिबन्ति रतिलालसाः

mukham asyāparā vīkṣya tṛṣitā gopakanyakāḥ / ratyantaragatā rātrau pibanti ratilālasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हाहेति कुर्वतस् तस्य प्रहृष्टास् ता वराङ्गनाः । जगृहुर् निःसृतां वाणीं साम्ना दामोदरेरिताम्

hāheti kurvatas tasya prahṛṣṭās tā varāṅganāḥ / jagṛhur niḥsṛtāṃ vāṇīṃ sāmnā dāmodareritām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां ग्रथितसीमन्ता रतिचिन्ताकुलीकृताः । चारु विस्रंसिरे केशाः कुचाग्रे गोपयोषिताम्

tāsāṃ grathitasīmantā raticintākulīkṛtāḥ / cāru visraṃsire keśāḥ kucāgre gopayoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स कृष्णो गोपीनां चक्रवालैर् अलंकृतः । शारदीषु सचन्द्रासु निशासु मुमुदे सुखी

evaṃ sa kṛṣṇo gopīnāṃ cakravālair alaṃkṛtaḥ / śāradīṣu sacandrāsu niśāsu mumude sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.