Harivaṃśa (critical edition) 66

वैशंपायन उवाच क्षिप्तं यदुवृषं दृष्ट्वा सर्वे ते यदुपुंगवाः । निपीड्य श्रवणान् हस्तैर् मेनिरे तं गतायुषम्

vaiśaṃpāyana uvāca kṣiptaṃ yaduvṛṣaṃ dṛṣṭvā sarve te yadupuṃgavāḥ / nipīḍya śravaṇān hastair menire taṃ gatāyuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धस् त्व् अनाविग्नमना धैर्याद् अविकृतं वचः । प्रोवाच वदतां श्रेष्ठः समासात् कंसम् ओजसा

andhas tv anāvignamanā dhairyād avikṛtaṃ vacaḥ / provāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ samāsāt kaṃsam ojasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्लाघ्यो मे मतः पुत्र तवायं वाक्परिश्रमः । अयुक्तो गर्हितः सद्भिर् बान्धवेषु विशेषतः

aślāghyo me mataḥ putra tavāyaṃ vākpariśramaḥ / ayukto garhitaḥ sadbhir bāndhaveṣu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयादवो यदि भवाञ् शृणु तावद् यद् उच्यते । न हि त्वां यादवा वीर बलात् कुर्वन्ति यादवम्

ayādavo yadi bhavāñ śṛṇu tāvad yad ucyate / na hi tvāṃ yādavā vīra balāt kurvanti yādavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्लाघ्या वृष्णयः पुत्र येषां त्वम् अनुशासिता । इक्ष्वाकुवंशजो राजा विनिवृत्तः स्ववंशकृत्

aślāghyā vṛṣṇayaḥ putra yeṣāṃ tvam anuśāsitā / ikṣvākuvaṃśajo rājā vinivṛttaḥ svavaṃśakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजो वा यादवो वासि कंसो वासि यथा तथा । सहजं ते शिरस् तात जटी मुण्डो ऽपि वा भव

bhojo vā yādavo vāsi kaṃso vāsi yathā tathā / sahajaṃ te śiras tāta jaṭī muṇḍo 'pi vā bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उग्रसेनस् त्व् अयं शोच्यो यो ऽस्माकं कुलपांसनः । दुर्जातीयेन येन त्वम् ईदृशो जनितः सुतः

ugrasenas tv ayaṃ śocyo yo 'smākaṃ kulapāṃsanaḥ / durjātīyena yena tvam īdṛśo janitaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चात्मनो गुणांस् तात प्रवदन्ति मनीषिणः । परेणोक्ता गुणा गौण्यं यान्ति वेदार्तसंमिताः

na cātmano guṇāṃs tāta pravadanti manīṣiṇaḥ / pareṇoktā guṇā gauṇyaṃ yānti vedārtasaṃmitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यां यदुवंशो ऽयं निन्दनीयो महीक्षिताम् । बालः कुलान्तकृन् मूढो येषां त्वम् अनुशासिता

pṛthivyāṃ yaduvaṃśo 'yaṃ nindanīyo mahīkṣitām / bālaḥ kulāntakṛn mūḍho yeṣāṃ tvam anuśāsitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधुस् त्वम् एभिर् वाक्यैश् च त्वया साध्व् इति भाषितैः । न वाचा साधितं कार्यम् आत्मा च विवृतः कृतः

sādhus tvam ebhir vākyaiś ca tvayā sādhv iti bhāṣitaiḥ / na vācā sādhitaṃ kāryam ātmā ca vivṛtaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोर् अनवलिप्तस्य मान्यस्य महताम् अपि । क्षेपणं कः शुभं मन्येद् द्विजस्येव वधं कृतम्

guror anavaliptasya mānyasya mahatām api / kṣepaṇaṃ kaḥ śubhaṃ manyed dvijasyeva vadhaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मान्याश् चैवाभिगम्याश् च वृद्धास् तात यथाग्रयः । क्रोधो हि तेषां प्रदहेल् लोकान् अन्तर्गतान् अपि

mānyāś caivābhigamyāś ca vṛddhās tāta yathāgrayaḥ / krodho hi teṣāṃ pradahel lokān antargatān api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुधेन तात दान्तेन नित्यम् अभ्युच्छ्रितात्मना । धर्मस्य गतिर् अन्वेष्या मत्स्यस्य गतिर् अप्स्व् इव

budhena tāta dāntena nityam abhyucchritātmanā / dharmasya gatir anveṣyā matsyasya gatir apsv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं त्वं तु गर्वेण वृद्धान् अग्निसमान् इह । वाचा दुनोषि मर्मघ्न्या अमन्त्रोक्ता यथाहुतिः

kevalaṃ tvaṃ tu garveṇa vṛddhān agnisamān iha / vācā dunoṣi marmaghnyā amantroktā yathāhutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदेवं च पुत्रार्थे यदि त्वं परिगर्हसे । तत्र मिथ्याप्रलापं ते निन्दामि कृपणं वचः

vasudevaṃ ca putrārthe yadi tvaṃ parigarhase / tatra mithyāpralāpaṃ te nindāmi kṛpaṇaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रार्थे ह्य् आपदः कष्टाः पितरः प्राप्नुवन्ति हि

putrārthe hy āpadaḥ kaṣṭāḥ pitaraḥ prāpnuvanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छादितो वसुदेवेन यदि पुत्रः शिशुस् तदा । मन्यसे यद्य् अकर्तव्यं पृच्छस्व पितरं स्वकम्

chādito vasudevena yadi putraḥ śiśus tadā / manyase yady akartavyaṃ pṛcchasva pitaraṃ svakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्हता वसुदेवं च यदुवंशं च निन्दता । त्वया यादवपुत्राणां वैरजं विषम् अर्जितम्

garhatā vasudevaṃ ca yaduvaṃśaṃ ca nindatā / tvayā yādavaputrāṇāṃ vairajaṃ viṣam arjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तव्यं यदि कृतं वसुदेवेन पुत्रजम् । किमर्थम् उग्रसेनेन शिशुस् त्वं न विनाशितः

akartavyaṃ yadi kṛtaṃ vasudevena putrajam / kimartham ugrasenena śiśus tvaṃ na vināśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुन् नाम्नो नरकात् पुत्रो यस्मात् त्राता पितॄन् सदा । तस्माद् ब्रुवन्ति पुत्रेति पुत्रं धर्मविदो जनाः

pun nāmno narakāt putro yasmāt trātā pitṝn sadā / tasmād bruvanti putreti putraṃ dharmavido janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जात्या हि यादवः कृष्णः स च संकर्षणो युवा । त्वं चापि विधृतस् ताभ्यां जातवैरेण चेतसा

jātyā hi yādavaḥ kṛṣṇaḥ sa ca saṃkarṣaṇo yuvā / tvaṃ cāpi vidhṛtas tābhyāṃ jātavaireṇa cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धूतानीह सर्वेषां यदूनां हृदयानि वै । वसुदेवे त्वया क्षिप्ते वासुदेवे च कोपिते

uddhūtānīha sarveṣāṃ yadūnāṃ hṛdayāni vai / vasudeve tvayā kṣipte vāsudeve ca kopite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंसन्ति हीमानि भयं निमित्तान्य् अशुभानि ते

śaṃsanti hīmāni bhayaṃ nimittāny aśubhāni te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पाणां दर्शनं तीव्रं स्वप्नानां च निशाक्षये । पुर्या वैधव्यशंसीनि कारणैर् अनुमीमहे

sarpāṇāṃ darśanaṃ tīvraṃ svapnānāṃ ca niśākṣaye / puryā vaidhavyaśaṃsīni kāraṇair anumīmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष घोरो ग्रहः स्वातीम् उल्लिखन् खे गभस्तिभिः । वक्रम् अङ्गारकश् चक्रे व्याहरन्ति खरं द्विजाः

eṣa ghoro grahaḥ svātīm ullikhan khe gabhastibhiḥ / vakram aṅgārakaś cakre vyāharanti kharaṃ dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवा श्मशानान् निष्क्रम्य निःश्वासाङ्गारवर्षिणी । उभे संध्ये पुरीं घोरा पर्येति बहु वाशती

śivā śmaśānān niṣkramya niḥśvāsāṅgāravarṣiṇī / ubhe saṃdhye purīṃ ghorā paryeti bahu vāśatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उल्का निर्घातनादेन पपात धरणीतले । चलत्य् अपर्वणि मही गिरीणां शिखराणि च

ulkā nirghātanādena papāta dharaṇītale / calaty aparvaṇi mahī girīṇāṃ śikharāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्संध्या परिघग्रस् ता भाभिर् बध्नाति भास्करम् । प्रतिलोमं च यान्त्य् एते व्याहरन्तो मृगद्विजाः

prāksaṃdhyā parighagras tā bhābhir badhnāti bhāskaram / pratilomaṃ ca yānty ete vyāharanto mṛgadvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रस्तः स्वर्भानुना सूर्यो दिवा नक्तम् अजायत । धूमोत्पातैर् दिशो व्याप्ताः शुष्काशनिसमाहताः

grastaḥ svarbhānunā sūryo divā naktam ajāyata / dhūmotpātair diśo vyāptāḥ śuṣkāśanisamāhatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्रवन्ति घना रक्तं साशनिस्तनयित्नवः । चलिता देवताः स्थानात् त्यजन्ति विहगा नगान्

prasravanti ghanā raktaṃ sāśanistanayitnavaḥ / calitā devatāḥ sthānāt tyajanti vihagā nagān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि राजविनाशाय दैवज्ञाः कथयन्ति हि । तानि सर्वाणि पश्यामो निमित्तान्य् अशुभानि वै

yāni rājavināśāya daivajñāḥ kathayanti hi / tāni sarvāṇi paśyāmo nimittāny aśubhāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चापि स्वजनद्वेषी राजधर्मपराङ्मुखः । अनिमित्तागतक्रोधः संनिकृष्टभयो ह्य् असि

tvaṃ cāpi svajanadveṣī rājadharmaparāṅmukhaḥ / animittāgatakrodhaḥ saṃnikṛṣṭabhayo hy asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् त्वं देवोपमं वृद्धं वसुदेवम् धृतव्रतम् । मोहात् क्षिपसि दुर्बुद्धे कुतस् ते शान्तिर् आत्मनः

yas tvaṃ devopamaṃ vṛddhaṃ vasudevam dhṛtavratam / mohāt kṣipasi durbuddhe kutas te śāntir ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्गतो यो हि नः स्नेहस् तं त्यजामो ऽद्य वै वयम् । अहितं स्वस्य वंशस्य न त्वां वयम् उपास्महे

tvadgato yo hi naḥ snehas taṃ tyajāmo 'dya vai vayam / ahitaṃ svasya vaṃśasya na tvāṃ vayam upāsmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि दानपतिर् धन्यो यो द्रक्ष्यति वनेगतम् । पुण्डरीकपलाशाक्षं कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम्

sa hi dānapatir dhanyo yo drakṣyati vanegatam / puṇḍarīkapalāśākṣaṃ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्नमूलो ह्य् अयं वंशो यदूनां त्वत्कृते कृतः । कृष्णो ज्ञातीन् समानाय्य स संधानं करिष्यति

chinnamūlo hy ayaṃ vaṃśo yadūnāṃ tvatkṛte kṛtaḥ / kṛṣṇo jñātīn samānāyya sa saṃdhānaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षान्तम् एव तदानेन वसुदेवेन धीमता । कालसंपक्वविज्ञानो ब्रूहि त्वं यद् यद् इच्छसि

kṣāntam eva tadānena vasudevena dhīmatā / kālasaṃpakvavijñāno brūhi tvaṃ yad yad icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मह्यं तु रोचते कंस वसुदेवसहायवान् । गच्छ कृष्णस्य निलयं प्रीतिस् ते तेन रोचताम्

mahyaṃ tu rocate kaṃsa vasudevasahāyavān / gaccha kṛṣṇasya nilayaṃ prītis te tena rocatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धकस्य वचः श्रुत्वा कंसः संरक्तलोचनः । किंचिद् अप्य् अब्रुवन् क्रोधाद् विवेश स्वं निवेशनम्

andhakasya vacaḥ śrutvā kaṃsaḥ saṃraktalocanaḥ / kiṃcid apy abruvan krodhād viveśa svaṃ niveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च सर्वे यथावेश्म यादवाः श्रुतविस्तराः । जग्मुर् विगतसंकल्पाः कंसवैकृतशंसिनः

te ca sarve yathāveśma yādavāḥ śrutavistarāḥ / jagmur vigatasaṃkalpāḥ kaṃsavaikṛtaśaṃsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.