Harivaṃśa (critical edition) 68

वैशंपायन उवाच अथास्तं गच्छति तदा मन्दरश्मौ दिवाकरे । संध्यारक्ततले व्योम्नि शशाङ्के पाण्डुमण्डले

vaiśaṃpāyana uvāca athāstaṃ gacchati tadā mandaraśmau divākare / saṃdhyāraktatale vyomni śaśāṅke pāṇḍumaṇḍale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीडस्थेषु विहंगेषु सत्सु प्रादुष्कृताग्निषु । ईषत् तमः संवृतासु दिक्षु सर्वासु सर्वतः

nīḍastheṣu vihaṃgeṣu satsu prāduṣkṛtāgniṣu / īṣat tamaḥ saṃvṛtāsu dikṣu sarvāsu sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोषावासेषु सुप्तेषु वाशन्तीषु शिवासु च । नक्तंचरेषु हृष्टेषु पिशिताम् इषकाङ्क्षिषु

ghoṣāvāseṣu supteṣu vāśantīṣu śivāsu ca / naktaṃcareṣu hṛṣṭeṣu piśitām iṣakāṅkṣiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रगोपापाह्वयामोदे प्रदोषे ऽभ्याशतस् करे । संध्यामयीम् इव गुहां संप्रविष्टे दिवाकरे

śakragopāpāhvayāmode pradoṣe 'bhyāśatas kare / saṃdhyāmayīm iva guhāṃ saṃpraviṣṭe divākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिश्रयणवेलायां प्राप्तायां गृहमेधिनाम् । वन्यैर् वैखानसैर् मन्त्रैर् हूयमाने हुताशने

adhiśrayaṇavelāyāṃ prāptāyāṃ gṛhamedhinām / vanyair vaikhānasair mantrair hūyamāne hutāśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपावृत्तासु वै गोषु दुह्यमानासु च व्रजे । असकृद् व्याहरन्तीषु बद्धवत्सासु धेनुषु

upāvṛttāsu vai goṣu duhyamānāsu ca vraje / asakṛd vyāharantīṣu baddhavatsāsu dhenuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकीर्णदामनीकेषु गास् तथैवाह्वयत्सु च । सनिनादेषु गोपेषु काल्यमाने च गोधने

prakīrṇadāmanīkeṣu gās tathaivāhvayatsu ca / saninādeṣu gopeṣu kālyamāne ca godhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करीषेषु प्रक्लृप्तेषु दीप्यमानेषु सर्वशः । काष्ठभारानतस्कन्धैर् गोपैर् अभ्यागतैस् तथा

karīṣeṣu praklṛpteṣu dīpyamāneṣu sarvaśaḥ / kāṣṭhabhārānataskandhair gopair abhyāgatais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचिद् अभ्युत्थिते सोमे मन्दरश्मौ विराजति । ईषद् विगाहमानायां रजन्यां दिवसे गते

kiṃcid abhyutthite some mandaraśmau virājati / īṣad vigāhamānāyāṃ rajanyāṃ divase gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते दिनव्युपरमे प्रवृत्ते क्षणदामुखे । भास्करे तेजसि गते सौम्ये तेजस्य् उपस्थिते

prāpte dinavyuparame pravṛtte kṣaṇadāmukhe / bhāskare tejasi gate saumye tejasy upasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निहोत्राकुले काले सौम्येन्दौ प्रत्युपस्थिते । अग्नीषोमात्मके संधौ वर्तमाने जगन्मये

agnihotrākule kāle saumyendau pratyupasthite / agnīṣomātmake saṃdhau vartamāne jaganmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चिमेनाग्निना दीप्ते पूर्वेणोत्तरवर्चसा । दग्धाद्रिसदृशे व्योम्नि किंचित् तारागणाकुले

paścimenāgninā dīpte pūrveṇottaravarcasā / dagdhādrisadṛśe vyomni kiṃcit tārāgaṇākule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयोभिर् वासशुभताम् बन्धुभिश् च समागमम् । शंसद्भिः स्यन्दनेनाशु प्राप्तो दानपतिर् व्रजम्

vayobhir vāsaśubhatām bandhubhiś ca samāgamam / śaṃsadbhiḥ syandanenāśu prāpto dānapatir vrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविशन्न् एव पप्रच्छ सांनिध्यं केशवस्य सः । रौहिणेयस्य चाक्रूरो नन्दगोपस्य चासकृत्

praviśann eva papraccha sāṃnidhyaṃ keśavasya saḥ / rauhiṇeyasya cākrūro nandagopasya cāsakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नन्दगोपस्य गृहं वासाय वसुदोपमः । अवरुह्य ततो यानात् प्रविवेश महाबलः

sa nandagopasya gṛhaṃ vāsāya vasudopamaḥ / avaruhya tato yānāt praviveśa mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविशन्न् एव च द्वारि ददर्शादोहने गवाम् । वत्समध्ये स्थितं कृष्णं सवत्सम् इव गोवृषम्

praviśann eva ca dvāri dadarśādohane gavām / vatsamadhye sthitaṃ kṛṣṇaṃ savatsam iva govṛṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि केशव तातेति प्रव्याहरत धर्मवित्

ehi keśava tāteti pravyāharata dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तानशायिनं दृष्ट्वा पुनर् दृष्ट्वा श्रिया वृतम् । अव्यक्तयुवनं कृष्णम् अक्रूरः प्रशशंसे ह

uttānaśāyinaṃ dṛṣṭvā punar dṛṣṭvā śriyā vṛtam / avyaktayuvanaṃ kṛṣṇam akrūraḥ praśaśaṃse ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं स पुण्डरीकाक्षः सिंहशार्दूलविक्रमः । संपूर्णजलमेघाभः पर्वतप्रवराकृतिः

ayaṃ sa puṇḍarīkākṣaḥ siṃhaśārdūlavikramaḥ / saṃpūrṇajalameghābhaḥ parvatapravarākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृधेष्व् अधर्षणीयेन सश्रीवत्सेन वक्षसा । द्विषन्निधनदक्षाभ्यां भुजाभ्यां साधु भूषितः

mṛdheṣv adharṣaṇīyena saśrīvatsena vakṣasā / dviṣannidhanadakṣābhyāṃ bhujābhyāṃ sādhu bhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्तिमान् सरहस्यात्मा जगतो ऽग्र्यस्य भाजनम् । गोपवेषधरो विष्णुर् उदग्राग्रतनूरुहः

mūrtimān sarahasyātmā jagato 'gryasya bhājanam / gopaveṣadharo viṣṇur udagrāgratanūruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किरीटलाञ्च्छनेनापि शिरसा च्छत्रवर्चसा । कुण्डलोत्तमयोग्याभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषितः

kirīṭalāñcchanenāpi śirasā cchatravarcasā / kuṇḍalottamayogyābhyāṃ śravaṇābhyāṃ vibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारार्हेण च पीनेन सुविस्तीर्णेन वक्षसा । द्वाभ्यां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां वृत्ताभ्याम् उपशोभितः

hārārheṇa ca pīnena suvistīrṇena vakṣasā / dvābhyāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ vṛttābhyām upaśobhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीसहस्रोपचर्येण वपुषा मन्मथाग्निना । पीते वसानो वसने सो ऽयं विष्णुः सनातनः

strīsahasropacaryeṇa vapuṣā manmathāgninā / pīte vasāno vasane so 'yaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरण्याश्रयभूताभ्यां चरणाभ्याम् अरिंदमः । त्रैलोक्याक्रान्तिभूताभ्यां भुवि पद्भ्याम् अवस्थितः

dharaṇyāśrayabhūtābhyāṃ caraṇābhyām ariṃdamaḥ / trailokyākrāntibhūtābhyāṃ bhuvi padbhyām avasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचिराग्रकरश् चास्य चक्रोचित इवेक्ष्यते । द्वितीय उद्यतश् चैव गदासंयोगम् इच्छति

rucirāgrakaraś cāsya cakrocita ivekṣyate / dvitīya udyataś caiva gadāsaṃyogam icchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्णो भवायेह प्रथमं पदम् आत्मनः । शोभते ऽद्य भुवि श्रेष्ठस् त्रिदशानां धुरंधरः

avatīrṇo bhavāyeha prathamaṃ padam ātmanaḥ / śobhate 'dya bhuvi śreṣṭhas tridaśānāṃ dhuraṃdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं भविष्ये दृष्टो वै भविष्यकुशलैर् बुधैः । गोपालो यादवं वंशं क्षीणं विस्तारयिष्यति

ayaṃ bhaviṣye dṛṣṭo vai bhaviṣyakuśalair budhaiḥ / gopālo yādavaṃ vaṃśaṃ kṣīṇaṃ vistārayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसा चास्य यदवः शतशो ऽथ सहस्रशः । वंशम् आपूरयिष्यन्ति ओघा इव महार्णवम्

tejasā cāsya yadavaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ / vaṃśam āpūrayiṣyanti oghā iva mahārṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्येदं शासने सर्वं जगत् स्थास्यति शाश्वतम् । निहतामित्रसामन्तं स्फीतं कृतयुगे यथा

asyedaṃ śāsane sarvaṃ jagat sthāsyati śāśvatam / nihatāmitrasāmantaṃ sphītaṃ kṛtayuge yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् आस्थाय वसुधां स्थापयित्वा जगद्वशे । राज्ञां भविष्यत्य् उपरि न च राजा भविष्यति

ayam āsthāya vasudhāṃ sthāpayitvā jagadvaśe / rājñāṃ bhaviṣyaty upari na ca rājā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं त्रिभिः क्रमैर् जित्वा यथानेन कृतः प्रभुः । पुरा पुरंदरो राजा देवतानां त्रिविष्टपे

nūnaṃ tribhiḥ kramair jitvā yathānena kṛtaḥ prabhuḥ / purā puraṃdaro rājā devatānāṃ triviṣṭape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव वसुधां जित्वा जितपूर्वां त्रिभिः क्रमैः । स्थापयिष्यति राजानम् उग्रसेनं न संशयः

tathaiva vasudhāṃ jitvā jitapūrvāṃ tribhiḥ kramaiḥ / sthāpayiṣyati rājānam ugrasenaṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमृष्टवैरगाधो ऽयं प्रश्नैश् च बहुभिः श्रुतः । ब्राह्मणैर् ब्रह्मवादैश् च पुराणो ऽयं हि गीयते

pramṛṣṭavairagādho 'yaṃ praśnaiś ca bahubhiḥ śrutaḥ / brāhmaṇair brahmavādaiś ca purāṇo 'yaṃ hi gīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पृहणीयो हि लोकस्य भविष्यति च केशवः । तथा ह्य् अस्योत्थिता बुद्धिर् मानुष्यम् उपसेवितुम्

spṛhaṇīyo hi lokasya bhaviṣyati ca keśavaḥ / tathā hy asyotthitā buddhir mānuṣyam upasevitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्व् अस्याद्य वसतिं पूजयिष्ये यथाविधि । विष्णुत्वं मनसा चैव पूजयिष्यामि मन्त्रवत्

ahaṃ tv asyādya vasatiṃ pūjayiṣye yathāvidhi / viṣṇutvaṃ manasā caiva pūjayiṣyāmi mantravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् च जातिपरिज्ञानं प्रादुर्भावश् च वै नृषु । अमानुषं वेद्मि चैनं ये चान्ये दिव्यचक्षुषः

yac ca jātiparijñānaṃ prādurbhāvaś ca vai nṛṣu / amānuṣaṃ vedmi cainaṃ ye cānye divyacakṣuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं कृष्णेन वै रात्रौ संमन्त्र्य विदितात्मना । सहानेन गमिष्यामि सव्रजो यदि मंस्यते

so 'haṃ kṛṣṇena vai rātrau saṃmantrya viditātmanā / sahānena gamiṣyāmi savrajo yadi maṃsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बहुविधं कृष्णं दृष्ट्वा हेत्वर्थकारणैः । विवेश नन्दगोपस्य कृष्णेन सह संसदम्

evaṃ bahuvidhaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā hetvarthakāraṇaiḥ / viveśa nandagopasya kṛṣṇena saha saṃsadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.