Harivaṃśa (critical edition) 71

विविशुः पूःप्रधानां वै काले रक्तदिवाकरे

viviśuḥ pūḥpradhānāṃ vai kāle raktadivākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तु स्वभवनं वीरौ कृष्णसंकर्षणाव् उभौ । प्रवेशितौ बुद्धिमता अक्रूरेणार्कतेजसा

tau tu svabhavanaṃ vīrau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau / praveśitau buddhimatā akrūreṇārkatejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् आह वरवर्णाङ्गौ भीतो दानपतिस् तदा । त्यक्तव्या तात गमने वसुदेवगृहे स्पृहा

tāv āha varavarṇāṅgau bhīto dānapatis tadā / tyaktavyā tāta gamane vasudevagṛhe spṛhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवयोर् हि कृते वृद्धः कंसेन स निरस्यते । भर्त्स्यते च दिवा रात्रौ नेह स्थातव्यम् इत्य् अपि

yuvayor hi kṛte vṛddhaḥ kaṃsena sa nirasyate / bhartsyate ca divā rātrau neha sthātavyam ity api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाच ततः कृष्णो यास्यावो ऽवाम् अतर्कितौ । प्रेक्षन्तौ मथुरां वीर राजमार्गं च धार्मिक

tam uvāca tataḥ kṛṣṇo yāsyāvo 'vām atarkitau / prekṣantau mathurāṃ vīra rājamārgaṃ ca dhārmika

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुशिष्टौ च तौ वीरौ प्रस्थितौ प्रेक्षकाव् उभौ । आलानाभ्याम् इवोत्सृष्टौ कुञ्जरौ युद्धकाङ्क्षिणौ

anuśiṣṭau ca tau vīrau prasthitau prekṣakāv ubhau / ālānābhyām ivotsṛṣṭau kuñjarau yuddhakāṅkṣiṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तु मार्गगतं दृष्ट्वा रजकं रङ्गकारकम् । अयाचेतां ततस् तानि वासांसि विरजानि वै

tau tu mārgagataṃ dṛṣṭvā rajakaṃ raṅgakārakam / ayācetāṃ tatas tāni vāsāṃsi virajāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजकः स तु तौ प्राह युवां कस्य वनेचरौ । राज्ञो वासांसि यौ मूर्खौ याचेतां निर्भयाव् उभौ

rajakaḥ sa tu tau prāha yuvāṃ kasya vanecarau / rājño vāsāṃsi yau mūrkhau yācetāṃ nirbhayāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं कंसस्य वासांसि नानादेशोद्भवानि च । कामरागाणि शतशो रजामि विविधानि च

ahaṃ kaṃsasya vāsāṃsi nānādeśodbhavāni ca / kāmarāgāṇi śataśo rajāmi vividhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवां कस्य वने जातौ मृगैः सह विवर्धितौ । जातरागाव् इदं दृष्ट्वा रक्तम् आच्छादनं बहु

yuvāṃ kasya vane jātau mṛgaiḥ saha vivardhitau / jātarāgāv idaṃ dṛṣṭvā raktam ācchādanaṃ bahu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो वां जीवितं त्यक्तं यौ भवन्ताव् इहागतौ । मूर्खौ प्राकृतविज्ञानौ वासो याचितुम् अर्हथ

aho vāṃ jīvitaṃ tyaktaṃ yau bhavantāv ihāgatau / mūrkhau prākṛtavijñānau vāso yācitum arhatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै चुक्रोध वै कृष्णो रजकायाल्पमेधसे । प्राप्तारिष्टाय मूर्खाय सृजते वाङ्मयं विषम्

tasmai cukrodha vai kṛṣṇo rajakāyālpamedhase / prāptāriṣṭāya mūrkhāya sṛjate vāṅmayaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तलेनाशनिकल्पेन स तं मूर्धन्य् अताडयत् । गतासुः स पपातोर्व्यां रजको व्यस्तमस्तकः

talenāśanikalpena sa taṃ mūrdhany atāḍayat / gatāsuḥ sa papātorvyāṃ rajako vyastamastakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हतं परिदेवन्त्यो भार्यास् तस्य विचुक्रुशुः । त्वरितं मुक्तकेश्यश् च जग्मुः कंसनिवेशनम्

taṃ hataṃ paridevantyo bhāryās tasya vicukruśuḥ / tvaritaṃ muktakeśyaś ca jagmuḥ kaṃsaniveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीथीं माल्यापणानां वै गन्धाघ्रातौ द्विपाव् इव

vīthīṃ mālyāpaṇānāṃ vai gandhāghrātau dvipāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणको नाम तत्रासीन् माल्यवृत्तिः प्रियंवदः । प्रभूतमाल्यापणवाल् लक्ष्मीवान् माल्यजीवनः

guṇako nāma tatrāsīn mālyavṛttiḥ priyaṃvadaḥ / prabhūtamālyāpaṇavāl lakṣmīvān mālyajīvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं कृष्णः श्लक्ष्णया वाचा माल्यार्थम् अभिसृष्टया । देहीत्य् उवाच तत्कालं मालाकारम् अकातरम्

taṃ kṛṣṇaḥ ślakṣṇayā vācā mālyārtham abhisṛṣṭayā / dehīty uvāca tatkālaṃ mālākāram akātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यां प्रीतो ददौ माल्यं प्रभूतं माल्यजीवनः । भवतोः स्वम् इदं चेति प्रोवाच प्रियदर्शनः

tābhyāṃ prīto dadau mālyaṃ prabhūtaṃ mālyajīvanaḥ / bhavatoḥ svam idaṃ ceti provāca priyadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीतस् तु मनसा कृष्णो गुणकाय वरं ददौ । श्रीस् त्वां मत्संश्रया सौम्य धनौघैर् अभिवर्त्स्यते

prītas tu manasā kṛṣṇo guṇakāya varaṃ dadau / śrīs tvāṃ matsaṃśrayā saumya dhanaughair abhivartsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लब्ध्वा वरम् अव्यग्रो माल्यवृत्तिर् अधोमुखः । कृष्णस्य पतितो मूर्ध्ना प्रतिजग्राह तं वरम्

sa labdhvā varam avyagro mālyavṛttir adhomukhaḥ / kṛṣṇasya patito mūrdhnā pratijagrāha taṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षाव् इमाव् इति तदा स मेने माल्यजीवनः । स भृशं भयसंविग्नो नोत्तरं प्रत्यपद्यत

yakṣāv imāv iti tadā sa mene mālyajīvanaḥ / sa bhṛśaṃ bhayasaṃvigno nottaraṃ pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदेवसुतौ तौ तु राजमार्गगताव् उभौ । कुब्जां ददृशतुर् भूयः आनुलेपनभाजनाम्

vasudevasutau tau tu rājamārgagatāv ubhau / kubjāṃ dadṛśatur bhūyaḥ ānulepanabhājanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् आह कृष्णः कुब्जेति कस्येदम् अनुलेपनम् । नयस्य् अम्बुजपत्राक्षि क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसि

tām āha kṛṣṇaḥ kubjeti kasyedam anulepanam / nayasy ambujapatrākṣi kṣipram ākhyātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा स्थितावेक्षिणी भूत्वा प्रत्युवाचाम्बुजेक्षणम् । कृष्णं जलदगम्भीरं विद्युत्कुटिलगामिनी

sā sthitāvekṣiṇī bhūtvā pratyuvācāmbujekṣaṇam / kṛṣṇaṃ jaladagambhīraṃ vidyutkuṭilagāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितास्म्य् आगच्छ भद्रं ते हृदयस्यासि मे प्रियः

sthitāsmy āgaccha bhadraṃ te hṛdayasyāsi me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतश् चागम्यते सौम्य यन् मां त्वं नावबुध्यसे । महाराजस्य दयितां नियुक्ताम् अनुलेपने

kutaś cāgamyate saumya yan māṃ tvaṃ nāvabudhyase / mahārājasya dayitāṃ niyuktām anulepane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवयोर् गात्रसदृशं दीयताम् अनुलेपनम्

āvayor gātrasadṛśaṃ dīyatām anulepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयं हि देशातिथयो मल्लाः प्राप्ता वरानने । द्रष्टुं धनुर्महं दिव्यं राष्ट्रं चैव महर्द्धिमत्

vayaṃ hi deśātithayo mallāḥ prāptā varānane / draṣṭuṃ dhanurmahaṃ divyaṃ rāṣṭraṃ caiva maharddhimat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजार्हम् इदम् अग्र्यं च तद् गृहाणानुलेपनम्

rājārham idam agryaṃ ca tad gṛhāṇānulepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् उभाव् अनुलिप्ताङ्गाव् आर्द्रगात्रौ विरेजतुः । तीर्थगौ पङ्कदिग्धाङ्गौ यमुनायां यथा वृषौ

tāv ubhāv anuliptāṅgāv ārdragātrau virejatuḥ / tīrthagau paṅkadigdhāṅgau yamunāyāṃ yathā vṛṣau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तु कुब्जां ततः कृष्णो द्व्यङ्गुलेनाग्रपाणिना । शनैः संतोलयामास कृष्णो लीलाविधानवित्

tāṃ tu kubjāṃ tataḥ kṛṣṇo dvyaṅgulenāgrapāṇinā / śanaiḥ saṃtolayāmāsa kṛṣṇo līlāvidhānavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु मग्नस्तनयुगा स्वायताङ्गी शुचिस्मिता । जहासोच्चैः स्तनतटा ऋजुयष्टिर् लता यथा

sā tu magnastanayugā svāyatāṅgī śucismitā / jahāsoccaiḥ stanataṭā ṛjuyaṣṭir latā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणयाच् चापि कृष्णं सा बभाषे मत्तकाशिनी । क्व यास्यसि मया रुद्धः कान्त तिष्ठ गृहाण माम्

praṇayāc cāpi kṛṣṇaṃ sā babhāṣe mattakāśinī / kva yāsyasi mayā ruddhaḥ kānta tiṣṭha gṛhāṇa mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ जातहासाव् अन्योन्यं सतलाक्षेपम् अव्ययौ । वीक्षमाणौ प्रहसितौ कुब्जायाः श्रुतविस्तरौ

tau jātahāsāv anyonyaṃ satalākṣepam avyayau / vīkṣamāṇau prahasitau kubjāyāḥ śrutavistarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ कुब्जया मुक्तौ प्रविष्टौ राजसंसदम्

tatas tau kubjayā muktau praviṣṭau rājasaṃsadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् उभौ व्रजसंवृद्धौ गोपवेषविभूषितौ । गूढचेष्टाननौ भूत्वा प्रविष्टौ राजवेष्म तत्

tāv ubhau vrajasaṃvṛddhau gopaveṣavibhūṣitau / gūḍhaceṣṭānanau bhūtvā praviṣṭau rājaveṣma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुःशालां गतौ तौ तु बालाव् अपरिशङ्कितौ । हिमवद्वनसंभूतौ सिंहाव् इव बलोत्कटौ

dhanuḥśālāṃ gatau tau tu bālāv apariśaṅkitau / himavadvanasaṃbhūtau siṃhāv iva balotkaṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिदृक्षन्तौ महत् तत्र धनुर् आयागभूषितम् । पप्रच्छतुश् च तौ वीराव् आयुधागारिकं तदा

didṛkṣantau mahat tatra dhanur āyāgabhūṣitam / papracchatuś ca tau vīrāv āyudhāgārikaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोः कंसधनुषां पाल श्रूयताम् आवयोर् वचः । कतरत् तद् धनुः सौम्य महो ऽयं यस्य वर्तते । आयागभूतं कंसस्य दर्शयस्व यदीच्छसि

bhoḥ kaṃsadhanuṣāṃ pāla śrūyatām āvayor vacaḥ / katarat tad dhanuḥ saumya maho 'yaṃ yasya vartate / āyāgabhūtaṃ kaṃsasya darśayasva yadīcchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तयोर् दर्शयामास तद् धनुः स्तम्भसंनिभम् । अनारोप्यम् असंभेद्यं देवैर् अपि सवासवैः

sa tayor darśayāmāsa tad dhanuḥ stambhasaṃnibham / anāropyam asaṃbhedyaṃ devair api savāsavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् गृहीत्वा ततः कृष्णस् तोलयामास वीर्यवान् । दोर्भ्यां कमलपत्राक्षः प्रहृष्टेनान्तरात्मना

tad gṛhītvā tataḥ kṛṣṇas tolayāmāsa vīryavān / dorbhyāṃ kamalapatrākṣaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोलयित्वा यथाकामं तद् धनुर् दैत्यपूजितम् । आरोपयामास बली नामयामास चासकृत्

tolayitvā yathākāmaṃ tad dhanur daityapūjitam / āropayāmāsa balī nāmayāmāsa cāsakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनम्यमानं कृष्णेन प्रकर्षाद् उरगोपगम् । द्विधाभूतम् अभून् मध्ये धनुर् आयागभूषितम्

ānamyamānaṃ kṛṣṇena prakarṣād uragopagam / dvidhābhūtam abhūn madhye dhanur āyāgabhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भङ्क्त्वा तु तद् धनुः श्रेष्ठं कृष्णस् त्वरितविक्रमः । निश्चक्राम महावेगः स च संकर्षणो युवा

bhaṅktvā tu tad dhanuḥ śreṣṭhaṃ kṛṣṇas tvaritavikramaḥ / niścakrāma mahāvegaḥ sa ca saṃkarṣaṇo yuvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुयुक्तौ ततस् तौ च भग्ने धनुषि रक्षिभिः । धनुषो भङ्गनादेन वायुनिर्घोषकारिणा । चचालान्तःपुरं सर्वं दिशश् चैव पुपूरिरे

anuyuktau tatas tau ca bhagne dhanuṣi rakṣibhiḥ / dhanuṣo bhaṅganādena vāyunirghoṣakāriṇā / cacālāntaḥpuraṃ sarvaṃ diśaś caiva pupūrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्व् आयुधागारनरो भीतस् त्वरितविक्रमः । समीपं नृपतेर् गत्वा काकोच्छ्वासो ऽभ्यभाषत

sa tv āyudhāgāranaro bhītas tvaritavikramaḥ / samīpaṃ nṛpater gatvā kākocchvāso 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयतां मम विज्ञाप्यम् आश्चर्यं धनुषो गृहे । निर्वृत्तम् अस्मिन् काले यज् जगतः संभ्रमोपमम्

śrūyatāṃ mama vijñāpyam āścaryaṃ dhanuṣo gṛhe / nirvṛttam asmin kāle yaj jagataḥ saṃbhramopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरौ कस्यापि सहितौ शिखाविततमूर्धजौ । नीलपिताम्बरधरौ पीतश्वेतानुलेपनौ

narau kasyāpi sahitau śikhāvitatamūrdhajau / nīlapitāmbaradharau pītaśvetānulepanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया दृष्टौ परिव्यक्तं रुचिराच्छादनस्रजौ

mayā dṛṣṭau parivyaktaṃ rucirācchādanasrajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्याम् एकस् तु पद्माक्षः श्यामः पीताम्बरस्रजः । जग्राह तद् धनूरत्नं दुर्ग्रहं दैवतैर् अपि

tābhyām ekas tu padmākṣaḥ śyāmaḥ pītāmbarasrajaḥ / jagrāha tad dhanūratnaṃ durgrahaṃ daivatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स बालो बृहद्रूपं बलाद् यन्त्रम् इवायसम् । आरोपयित्वा वेगेन नामयामास लीलया

tat sa bālo bṛhadrūpaṃ balād yantram ivāyasam / āropayitvā vegena nāmayāmāsa līlayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्यमाणं तु तत् तेन विबाणं बाहुशालिना । मुष्टिदेशे विकूजित्वा द्विधाभूतम् अभज्यत

kṛṣyamāṇaṃ tu tat tena vibāṇaṃ bāhuśālinā / muṣṭideśe vikūjitvā dvidhābhūtam abhajyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु तच् चापरत्नं वै भङ्क्त्वा स्तम्भम् इव द्विपः । निष्पपातानिलगतिः सानुगो ऽमितविक्रमः । जगाम तद् द्विधा कृत्वा न जाने को ऽप्य् असौ नृप

sa tu tac cāparatnaṃ vai bhaṅktvā stambham iva dvipaḥ / niṣpapātānilagatiḥ sānugo 'mitavikramaḥ / jagāma tad dvidhā kṛtvā na jāne ko 'py asau nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैव धनुषो भङ्गं कंसो ऽप्य् उद्विग्नमानसः । विसृज्यायुधपालं वै प्रविवेश गृहोत्तमम्

śrutvaiva dhanuṣo bhaṅgaṃ kaṃso 'py udvignamānasaḥ / visṛjyāyudhapālaṃ vai praviveśa gṛhottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.