Harivaṃśa (critical edition) 73

वैशंपायन उवाच महामात्रं ततः कंसो बभाषे हस्तिजीविनम् । हस्ती कुवलयापीडः समाजद्वारि तिष्ठतु

vaiśaṃpāyana uvāca mahāmātraṃ tataḥ kaṃso babhāṣe hastijīvinam / hastī kuvalayāpīḍaḥ samājadvāri tiṣṭhatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवान् मदलोलाक्षश् चपलः क्रोधनो नृषु । दानोत्कटकटश् चण्डः प्रतिवारणरोषणः

balavān madalolākṣaś capalaḥ krodhano nṛṣu / dānotkaṭakaṭaś caṇḍaḥ prativāraṇaroṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स संचोदयितव्यस् ते ताव् उद्दिश्य वनौकसौ । वसुदेवसुतौ नीचौ यथा स्यातां गतायुषौ

sa saṃcodayitavyas te tāv uddiśya vanaukasau / vasudevasutau nīcau yathā syātāṃ gatāyuṣau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया चैव गजेन्द्रेण यदि तौ गोषु जीविनौ । भवेतां घातितौ रङ्गे पश्येयम् अहम् उत्कटौ

tvayā caiva gajendreṇa yadi tau goṣu jīvinau / bhavetāṃ ghātitau raṅge paśyeyam aham utkaṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ पतितौ दृष्ट्वा वसुदेवः सबान्धवः । छिन्नमूलो निरालम्बः सभार्यो विनशिष्यति

tatas tau patitau dṛṣṭvā vasudevaḥ sabāndhavaḥ / chinnamūlo nirālambaḥ sabhāryo vinaśiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चेमे यादवा मूर्खाः सर्वे कृष्णपरायणाः । विनशिष्यन्ति छिन्नाशा दृष्ट्वा कृष्णं निपातितम्

ye ceme yādavā mūrkhāḥ sarve kṛṣṇaparāyaṇāḥ / vinaśiṣyanti chinnāśā dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ nipātitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतौ हत्वा गजेन्द्रेण मल्लैर् वा स्वयम् एव वा । पुरीं निर्यादवां कृत्वा विचरिष्याम्य् अहं सुखी

etau hatvā gajendreṇa mallair vā svayam eva vā / purīṃ niryādavāṃ kṛtvā vicariṣyāmy ahaṃ sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितापि मे परित्यक्तो यो यादवकुलोद्वहः । शेषाश् च मे परित्यक्ता यादवाः कृष्णपक्षिणः

pitāpi me parityakto yo yādavakulodvahaḥ / śeṣāś ca me parityaktā yādavāḥ kṛṣṇapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाहम् उग्रसेनेन जातः किल सुतार्थिना । मानुषेणाल्पवीर्येण यथा माम् आह नारदः

na cāham ugrasenena jātaḥ kila sutārthinā / mānuṣeṇālpavīryeṇa yathā mām āha nāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुयामुनं नाम गिरिं मम माता रजस्वला । प्रेक्षितुं सह सा स्त्रीभिर् गता वनकुतूहलात्

suyāmunaṃ nāma giriṃ mama mātā rajasvalā / prekṣituṃ saha sā strībhir gatā vanakutūhalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तत्र रमणीयेषु रुचिरद्रुमसानुषु । चचार नगशृङ्गेषु कन्दरेषु नदीषु च

sā tatra ramaṇīyeṣu ruciradrumasānuṣu / cacāra nagaśṛṅgeṣu kandareṣu nadīṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंनरोद्गीतमधुराः प्रतिश्रुत्यानुनादिताः । शृण्वन्ती कामजननीर् वाचः श्रोत्रसुखावहाः

kiṃnarodgītamadhurāḥ pratiśrutyānunāditāḥ / śṛṇvantī kāmajananīr vācaḥ śrotrasukhāvahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हिणानां च विरुतं खगानां च विकूजितम् । अभीक्ष्णम् अभिशृण्वन्ती स्त्रीधर्मम् अभिरोचयत्

barhiṇānāṃ ca virutaṃ khagānāṃ ca vikūjitam / abhīkṣṇam abhiśṛṇvantī strīdharmam abhirocayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्तरे वायुर् वनराजिविनिःसृतः । हृद्यः कुसुमगन्धाढ्यो ववौ मन्मथबोधनः

etasminn antare vāyur vanarājiviniḥsṛtaḥ / hṛdyaḥ kusumagandhāḍhyo vavau manmathabodhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विरेफाभरणाश् चैव कदम्बा वायुघट्टिताः । मुमुचुर् गन्धम् अधिकं संततासारमूर्छिताः

dvirephābharaṇāś caiva kadambā vāyughaṭṭitāḥ / mumucur gandham adhikaṃ saṃtatāsāramūrchitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसराः पुष्पवर्षैश् च ववृषुः मदबोधनाः । नीपा दीपा इवाभान्ति पुष्पकण्टकधारिणः

kesarāḥ puṣpavarṣaiś ca vavṛṣuḥ madabodhanāḥ / nīpā dīpā ivābhānti puṣpakaṇṭakadhāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मही नवतृणच्छन्ना शक्रगोपविभूषिता । यौवनस्थेव वनिता खं दधारार्तवं वपुः

mahī navatṛṇacchannā śakragopavibhūṣitā / yauvanastheva vanitā khaṃ dadhārārtavaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सौभपतिः श्रीमान् द्रुमिलो नाम दानवः । उग्रसेनस्य रूपेण मातरं मे प्रधर्षयत्

atha saubhapatiḥ śrīmān drumilo nāma dānavaḥ / ugrasenasya rūpeṇa mātaraṃ me pradharṣayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा पतिस्निग्धहृदया भावेनोपससर्प तम् । शङ्किता चाभवत् पश्चात् तस्य गौरवदर्शनात्

sā patisnigdhahṛdayā bhāvenopasasarpa tam / śaṅkitā cābhavat paścāt tasya gauravadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तम् आहोत्थिता भीता न त्वं मम पतिर् ध्रुवम् । कश् च त्वं विकृताकारो येनास्मि मलिनीकृता

sā tam āhotthitā bhītā na tvaṃ mama patir dhruvam / kaś ca tvaṃ vikṛtākāro yenāsmi malinīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकपत्नीव्रतम् इदं मम संदूषितं त्वया । पत्युर् मे रूपम् आस्थाय नीच नीचेन कर्मणा

ekapatnīvratam idaṃ mama saṃdūṣitaṃ tvayā / patyur me rūpam āsthāya nīca nīcena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मां वक्ष्यन्ति रुषिता बान्धवाः कुलपांसनीम् । जुगुप्सिता च वत्स्यामि पतिपक्षैर् निराकृता

kiṃ māṃ vakṣyanti ruṣitā bāndhavāḥ kulapāṃsanīm / jugupsitā ca vatsyāmi patipakṣair nirākṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक् त्वाम् ईदृशम् अक्षान्तं दौष्कुलं व्युत्थितेन्द्रियम् । अविश्वास्यम् अनायुष्यं परदाराभिमर्शनम्

dhik tvām īdṛśam akṣāntaṃ dauṣkulaṃ vyutthitendriyam / aviśvāsyam anāyuṣyaṃ paradārābhimarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ताम् आह प्रसज्जन्तीं क्षिप्तः क्रोधेन दानवः । अहं वै द्रुमिलो नाम सौभस्य पतिर् ऊर्जितः

sa tām āha prasajjantīṃ kṣiptaḥ krodhena dānavaḥ / ahaṃ vai drumilo nāma saubhasya patir ūrjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मां क्षिपसि दोषेण मूढे पण्डितमानिनि । मानुषं पतिम् आश्रित्य हीनवीर्यपराक्रमम्

kiṃ māṃ kṣipasi doṣeṇa mūḍhe paṇḍitamānini / mānuṣaṃ patim āśritya hīnavīryaparākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यभिचारान् न दुष्यन्ति स्त्रियः स्त्रीमान् अगर्विते । न्य् ह्य् आसीन्न् इयता बुद्धिर् मानुषीणां विशेषतः

vyabhicārān na duṣyanti striyaḥ strīmān agarvite / ny hy āsīnn iyatā buddhir mānuṣīṇāṃ viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयन्ते हि स्त्रियो बह्व्यो व्यभिचारव्यतिक्रमैः । प्रसूता देवसंकाशान् पुत्रान् अमितविक्रमान्

śrūyante hi striyo bahvyo vyabhicāravyatikramaiḥ / prasūtā devasaṃkāśān putrān amitavikramān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीव त्वं हि लोके ऽस्मिन् पतिधर्मवती सती । शुद्धा केशान्विधुन्वन्ती भाषसे यद् यद् इच्छसि

atīva tvaṃ hi loke 'smin patidharmavatī satī / śuddhā keśānvidhunvantī bhāṣase yad yad icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्य त्वम् इति यच् चाहं त्वयोक्तो मत्तकाशिनी । कंसो नाम रिपुध्वंशी तव पुत्रो भविष्यति

kasya tvam iti yac cāhaṃ tvayokto mattakāśinī / kaṃso nāma ripudhvaṃśī tava putro bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा सरोषा पुनर् भूत्वा निन्दती तस्य तं वरम् । उवाच व्यथिता देवी दानवं दुष्टवादिनम्

sā saroṣā punar bhūtvā nindatī tasya taṃ varam / uvāca vyathitā devī dānavaṃ duṣṭavādinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक् ते वृत्तं सुदुर्वृत्त यः सर्वा निन्दसे स्त्रियः । सन्ति स्त्रियो नीचवृत्ताः सन्ति चैव पतिव्रताः

dhik te vṛttaṃ sudurvṛtta yaḥ sarvā nindase striyaḥ / santi striyo nīcavṛttāḥ santi caiva pativratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यास् त्व् एकपत्न्यः श्रूयन्ते ऽरुन्धतीप्रमुखाः स्त्रियः । धृतास् ताभिस् त्रयो लोकाः सर्वे वै कुलपांसन

yās tv ekapatnyaḥ śrūyante 'rundhatīpramukhāḥ striyaḥ / dhṛtās tābhis trayo lokāḥ sarve vai kulapāṃsana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् त्वया मम पुत्रो वै दत्तो वृत्तविनाशनः । न मे बहुमतस् त्व् एष शृणु चापि यद् उच्यते

yas tvayā mama putro vai datto vṛttavināśanaḥ / na me bahumatas tv eṣa śṛṇu cāpi yad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्स्यति पुमान् नीच पतिवंशे ममाव्ययः । भविष्यति स ते मृत्युर् यश् च दत्तस् त्वया सुतः

utpatsyati pumān nīca pativaṃśe mamāvyayaḥ / bhaviṣyati sa te mṛtyur yaś ca dattas tvayā sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम च पुरीं दीना माता तद् अहर् एव मे

jagāma ca purīṃ dīnā mātā tad ahar eva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रजो ऽहं सुतस् त्व् एवम् उग्रसेनस्य हस्तिप । मातापितृभ्यां संत्यक्तः स्थापितः स्वेन तेजसा

kṣetrajo 'haṃ sutas tv evam ugrasenasya hastipa / mātāpitṛbhyāṃ saṃtyaktaḥ sthāpitaḥ svena tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान् अपि हनिष्यमि हत्वा गोपालकाव् उभौ

etān api haniṣyami hatvā gopālakāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् गच्छ गजम् आरुह्य साङ्कुशप्रासतोमरः । स्थिरो भव महामात्र समाजद्वारि मा चिरम्

tad gaccha gajam āruhya sāṅkuśaprāsatomaraḥ / sthiro bhava mahāmātra samājadvāri mā ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.