Harivaṃśa (critical edition) 74

वैशंपायन उवाच तस्मिन्न् अहनि निर्वृत्ते द्वितीये समुपस्थिते । संकीर्यत महारङ्गः पौरैर् युद्धदिदृक्षुभिः

vaiśaṃpāyana uvāca tasminn ahani nirvṛtte dvitīye samupasthite / saṃkīryata mahāraṅgaḥ paurair yuddhadidṛkṣubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचित्राष्टास्त्रिचरणाः सार्गलद्वारवेदिकाः । सगवाक्षार्धचन्द्राश् च सतलोत्तमभूषिताः

sacitrāṣṭāstricaraṇāḥ sārgaladvāravedikāḥ / sagavākṣārdhacandrāś ca satalottamabhūṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राङ्मुखैश् चारुनिर्मुक्तैः माल्यदामावतंसितैः । अलंकृतैर् विराजद्भिः शारदैर् इव तोयदैः

prāṅmukhaiś cārunirmuktaiḥ mālyadāmāvataṃsitaiḥ / alaṃkṛtair virājadbhiḥ śāradair iva toyadaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मञ्चागारैः सुनिर्युक्तैर् युद्धार्थं सुविभूषितैः । समाजवाटः शुशुभे स मेघौघैर् इवार्णवः

mañcāgāraiḥ suniryuktair yuddhārthaṃ suvibhūṣitaiḥ / samājavāṭaḥ śuśubhe sa meghaughair ivārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मद्रव्ययुक्ताभिः पताकाभिर् निरन्तरम् । श्रेणीनां च गणानां च मञ्चा भान्त्य् अचलोपमाः

svakarmadravyayuktābhiḥ patākābhir nirantaram / śreṇīnāṃ ca gaṇānāṃ ca mañcā bhānty acalopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःपुरगतानां च प्रेक्षागाराण्य् अदूरतः । रेजुः काञ्चनचित्राणि रत्नज्वालाकुलानि च

antaḥpuragatānāṃ ca prekṣāgārāṇy adūrataḥ / rejuḥ kāñcanacitrāṇi ratnajvālākulāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि रत्नौघकॢप्तानि ससानुप्रग्रहाणि च । रेजुर् जवनिकाक्षेपैः सपक्षा इव खे नगाः

tāni ratnaughakḷptāni sasānupragrahāṇi ca / rejur javanikākṣepaiḥ sapakṣā iva khe nagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चामरहासैश् च भूषणानां च शिञ्जितैः । मणीनां च विचित्राणां विचित्राश् चेरुर् अर्चिषः

tatra cāmarahāsaiś ca bhūṣaṇānāṃ ca śiñjitaiḥ / maṇīnāṃ ca vicitrāṇāṃ vicitrāś cerur arciṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणिकानां पृथङ्मञ्चाः शुभैर् आस्तरणाम्बरैः । शोभिता वारमुख्याभिर् विमानप्रतिमौजसः

gaṇikānāṃ pṛthaṅmañcāḥ śubhair āstaraṇāmbaraiḥ / śobhitā vāramukhyābhir vimānapratimaujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासनानि मुख्यानि पर्यङ्काश् च हिरण्मयः । प्रकीर्णाश् च कुथाश् चित्राः सपुष्पस्तबकद्रुमाः

tatrāsanāni mukhyāni paryaṅkāś ca hiraṇmayaḥ / prakīrṇāś ca kuthāś citrāḥ sapuṣpastabakadrumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौवर्णाः पानकुम्भाश् च पानभूम्यश् च शोभिताः । फलावदंशपूर्णाश् च चाङ्गेर् यः पानयोजिताः

sauvarṇāḥ pānakumbhāś ca pānabhūmyaś ca śobhitāḥ / phalāvadaṃśapūrṇāś ca cāṅger yaḥ pānayojitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये च मञ्चा बहवः काष्ठसंचयबन्धनाः । रेजुः प्रस्तरशस् तत्र प्रकाशा मञ्चसंचयाः

anye ca mañcā bahavaḥ kāṣṭhasaṃcayabandhanāḥ / rejuḥ prastaraśas tatra prakāśā mañcasaṃcayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमागारिकाश् चान्ये सूक्ष्मजालावलोकिनः । स्त्रीनां प्रेक्षागृहा भान्ति राजहंसा इवाम्बरे

uttamāgārikāś cānye sūkṣmajālāvalokinaḥ / strīnāṃ prekṣāgṛhā bhānti rājahaṃsā ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राखङ्मुश् चारुनिर्युक्तो मेरुशृङ्गसमप्रभः । रुक्मपत्रनिभस्तम्भश् चित्रनिर्योगशोभितः

prākhaṅmuś cāruniryukto meruśṛṅgasamaprabhaḥ / rukmapatranibhastambhaś citraniryogaśobhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेक्षागारः स कंसस्य प्रचकाशे ऽधिकं श्रिया । शोभितो माल्यदामैश् च निवासकृतलक्षणः

prekṣāgāraḥ sa kaṃsasya pracakāśe 'dhikaṃ śriyā / śobhito mālyadāmaiś ca nivāsakṛtalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् आनाजनाकीर्णे जनौघप्रतिनादिते । समाजवाटे संस्तब्धे कम्पमानार्णवप्रभे

tasminn ānājanākīrṇe janaughapratinādite / samājavāṭe saṃstabdhe kampamānārṇavaprabhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा कुवलयापीडो रङ्गस्य द्वारि कुञ्जरः । तिष्ठत्व् इति समाज्ञाप्य प्रेक्षागारम् अथाययौ

rājā kuvalayāpīḍo raṅgasya dvāri kuñjaraḥ / tiṣṭhatv iti samājñāpya prekṣāgāram athāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शुक्ले वाससी बिभ्रच् छ्वेतव्यजनचामरः । शुशुभे श्वेतमुकुटः श्वेताभ्र इव चन्द्रमाः

sa śukle vāsasī bibhrac chvetavyajanacāmaraḥ / śuśubhe śvetamukuṭaḥ śvetābhra iva candramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य सिंहासनस्थस्य सुखासीनस्य धीमतः । रूपम् अप्रतिमं दृष्ट्वा पौराः प्रोचुर् जयाशिषः

tasya siṃhāsanasthasya sukhāsīnasya dhīmataḥ / rūpam apratimaṃ dṛṣṭvā paurāḥ procur jayāśiṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रविविशुर् मल्ला रङ्गम् आवल्गिताम्बराः । तिस्रश् च भागशः कक्ष्याः प्राविशन् बलशालिनः

tataḥ praviviśur mallā raṅgam āvalgitāmbarāḥ / tisraś ca bhāgaśaḥ kakṣyāḥ prāviśan balaśālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तूर्यनिनादेन क्ष्वेडितास्फोटितेन च । वसुदेवसुतौ हृष्टौ रङ्गद्वारम् उपस्थितौ

tatas tūryaninādena kṣveḍitāsphoṭitena ca / vasudevasutau hṛṣṭau raṅgadvāram upasthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन मत्तेन नागेन चोद्यमानेन वै भृशम्

tena mattena nāgena codyamānena vai bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मत्तहस्ती दुष्टात्मा कृत्वा कुण्डलिनं करम् । चकार चोदितो यत्नं निहन्तुं बलकेशवौ

sa mattahastī duṣṭātmā kṛtvā kuṇḍalinaṃ karam / cakāra codito yatnaṃ nihantuṃ balakeśavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहसितः कृष्णस् त्रास्यमानो गजेन वै । कंसस्यमत्सरं चैव जगर्हे स दुरात्मनः

tataḥ prahasitaḥ kṛṣṇas trāsyamāno gajena vai / kaṃsasyamatsaraṃ caiva jagarhe sa durātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वरते खलु कंसो ऽयं गन्तुं वैवस्वतक्षयम् । यो माम् अनेन नागेन प्रधर्षयितुम् इच्छति

tvarate khalu kaṃso 'yaṃ gantuṃ vaivasvatakṣayam / yo mām anena nāgena pradharṣayitum icchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिकृष्टे ततो नागे गर्जमाने यथा घने । सहसोत्पत्य गोविन्दश् चक्रे तालस्वनं प्रभुः

saṃnikṛṣṭe tato nāge garjamāne yathā ghane / sahasotpatya govindaś cakre tālasvanaṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्ष्वेदितास्फोटितरवं कृत्वा नागस्य चाग्रतः । करं च श्रीधरस् तस्य प्रतिजग्राह वक्षसा

kṣveditāsphoṭitaravaṃ kṛtvā nāgasya cāgrataḥ / karaṃ ca śrīdharas tasya pratijagrāha vakṣasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषाणान्तरगो भृत्वा पुनश् चरणमध्यगः । बबाधे तं गजं कृष्णः पवनस् तोयदं यथा

viṣāṇāntarago bhṛtvā punaś caraṇamadhyagaḥ / babādhe taṃ gajaṃ kṛṣṇaḥ pavanas toyadaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हस्ताच् च विनिष्क्रान्तो विषाणाग्राच् च दन्तिनः । विमुक्तः पादमध्याच् च कृष्णो द्विपम् अमोहयत्

sa hastāc ca viniṣkrānto viṣāṇāgrāc ca dantinaḥ / vimuktaḥ pādamadhyāc ca kṛṣṇo dvipam amohayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽन्तिकायस् तु संमूढो हन्तुं कृष्णम् अशक्नुवन् । गजः स्वेष्व् एव गात्रेषु मथ्यमानो ररास ह

so 'ntikāyas tu saṃmūḍho hantuṃ kṛṣṇam aśaknuvan / gajaḥ sveṣv eva gātreṣu mathyamāno rarāsa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पपात भूमौ जानुभ्यां दशनाभ्यां तुतोद ह । मदं सुस्राव रोषाच् च घर्मापाय यथा घनः

papāta bhūmau jānubhyāṃ daśanābhyāṃ tutoda ha / madaṃ susrāva roṣāc ca gharmāpāya yathā ghanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस् तु तेन नागेन क्रीडित्वा शिशुना यथा । निधनाय मतिं चक्रे कंसद्विष्टेन चेतसा

kṛṣṇas tu tena nāgena krīḍitvā śiśunā yathā / nidhanāya matiṃ cakre kaṃsadviṣṭena cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तस्य प्रमुखे पादं कृत्वा कुम्भाद् अनन्तरम् । दोर्भ्यां विषाणम् उत्पाट्य तेनैव प्राहरत् तदा

sa tasya pramukhe pādaṃ kṛtvā kumbhād anantaram / dorbhyāṃ viṣāṇam utpāṭya tenaiva prāharat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन वज्रकल्पेन स्वेन दन्तेन कुञ्जरः । हन्यमानः शकृन्मूत्रं चकारार्तो ररास ह

sa tena vajrakalpena svena dantena kuñjaraḥ / hanyamānaḥ śakṛnmūtraṃ cakārārto rarāsa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णजर्जरिताङ्गस्य कुञ्जरस्यार्तचेतसः । कटाभ्याम् अतिसुस्राव वेगवद् भूरि शोणितम्

kṛṣṇajarjaritāṅgasya kuñjarasyārtacetasaḥ / kaṭābhyām atisusrāva vegavad bhūri śoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाङ्गूलं चास्य वेगेन निश्चकर्ष हलायुधः । शैलपृष्ठार्धसंलीनं वैनतेय इवोरगम्

lāṅgūlaṃ cāsya vegena niścakarṣa halāyudhaḥ / śailapṛṣṭhārdhasaṃlīnaṃ vainateya ivoragam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव गजदन्तेन कृष्णो हत्वा तु कुञ्जरम् । जघानैकप्रहारेण गजारोहम् अथोल्बणम्

tenaiva gajadantena kṛṣṇo hatvā tu kuñjaram / jaghānaikaprahāreṇa gajāroham atholbaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽर्तनादं महत् कृत्वा विदन्तो दन्तिनां वरः । पपात समहामात्रो वज्रभिन्न इवाचलः

so 'rtanādaṃ mahat kṛtvā vidanto dantināṃ varaḥ / papāta samahāmātro vajrabhinna ivācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हत्वा पुण्डरीकाक्षो नदन्तं दन्तिनां वरम् । अवतीर्णो ऽर्णवाकारं समाजं सहपूर्वजः

taṃ hatvā puṇḍarīkākṣo nadantaṃ dantināṃ varam / avatīrṇo 'rṇavākāraṃ samājaṃ sahapūrvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.