Harivaṃśa (critical edition) 75

वैशंपायन उवाच प्रविशन्तं तु वेगेन मारुतावल्गिताम्बरम् । पूर्वजं पुरतः कृत्वा कृष्णं कमललोचनम्

vaiśaṃpāyana uvāca praviśantaṃ tu vegena mārutāvalgitāmbaram / pūrvajaṃ purataḥ kṛtvā kṛṣṇaṃ kamalalocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजदन्तकृतोल्लेखं सुभुजं देवकीसुतम् । लीलाकृताङ्गदं वीरं मदेन रुधिरेण च

gajadantakṛtollekhaṃ subhujaṃ devakīsutam / līlākṛtāṅgadaṃ vīraṃ madena rudhireṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्गमानं यथा सिंहं गर्जमानं यथा घनम् । बाहुशब्दप्रहारेण चालयन्तं वसुंधराम्

valgamānaṃ yathā siṃhaṃ garjamānaṃ yathā ghanam / bāhuśabdaprahāreṇa cālayantaṃ vasuṃdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औग्रसेनिः समालोक्य दन्तिदन्तोद्यतायुधम् । कृष्णं भृशायस्तमुखः सरोषं समुदैक्षत

augraseniḥ samālokya dantidantodyatāyudham / kṛṣṇaṃ bhṛśāyastamukhaḥ saroṣaṃ samudaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजासक्तेन शुशुभे गजदन्तेन केशवः । चन्द्रार्धबिम्बसंयुक्तो यथैकशिखरो गिरिः

bhujāsaktena śuśubhe gajadantena keśavaḥ / candrārdhabimbasaṃyukto yathaikaśikharo giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्गमाने गोविन्दे स कृत्स्नो रङ्गसागरः । जनौघप्रतिनादेन पूर्यमाण इवाबभौ

valgamāne govinde sa kṛtsno raṅgasāgaraḥ / janaughapratinādena pūryamāṇa ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंसेनापि समाज्ञप्तश् चाणूरः पूर्वम् एव तु । योधव्यं सह कृष्णेन त्वया यत्नवतेति वै

kaṃsenāpi samājñaptaś cāṇūraḥ pūrvam eva tu / yodhavyaṃ saha kṛṣṇena tvayā yatnavateti vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रोषेण तु चाणूरः कषायीकृतलोचनः । अभ्यवर्तत युद्धाय अपां पूर्णो यथा घनः

sa roṣeṇa tu cāṇūraḥ kaṣāyīkṛtalocanaḥ / abhyavartata yuddhāya apāṃ pūrṇo yathā ghanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवघुष्टे समाजे तु निःशब्दस्तिमिते जने । यादवास् तत्र सहिता इदं वचनम् अब्रुवन्

avaghuṣṭe samāje tu niḥśabdastimite jane / yādavās tatra sahitā idaṃ vacanam abruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुयुद्धम् इदं रङ्गे सप्राश्निकम् अकातरम् । क्रियाबलसमाज्ञातम् अशस्त्रं निर्मितं पुरा

bāhuyuddham idaṃ raṅge saprāśnikam akātaram / kriyābalasamājñātam aśastraṃ nirmitaṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्भिश् चापि श्रमो नित्यं विनेयः कालदर्शिभिः । करीषेण च मल्लस्य सततं प्रक्रिया स्मृता

adbhiś cāpi śramo nityaṃ vineyaḥ kāladarśibhiḥ / karīṣeṇa ca mallasya satataṃ prakriyā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियुध्यतश् च पर्यायः प्राश्निकैः समुदाहृतः

niyudhyataś ca paryāyaḥ prāśnikaiḥ samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालो वा यदि वा मध्यः स्थविरो वा कृशो ऽपि वा । बलस्थो वा स्थितो रङ्गे ज्ञेयः कक्ष्यान्तरेण वै

bālo vā yadi vā madhyaḥ sthaviro vā kṛśo 'pi vā / balastho vā sthito raṅge jñeyaḥ kakṣyāntareṇa vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलतश् च क्रियातश् च बाहुयुद्धविधिर् युधि । निर्घातानन्तरं किंचिन् न कर्तव्यं विजानता

balataś ca kriyātaś ca bāhuyuddhavidhir yudhi / nirghātānantaraṃ kiṃcin na kartavyaṃ vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदं प्रस्तुतं रङ्गे युद्धं कृष्णान्ध्रमल्लयोः । बालः कृष्णो महान् अन्ध्रस् तत्र न स्याद् विचारणा

tad idaṃ prastutaṃ raṅge yuddhaṃ kṛṣṇāndhramallayoḥ / bālaḥ kṛṣṇo mahān andhras tatra na syād vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः किलकिलाशब्दः समाजे समवर्तत । प्रावल्गत च गोविन्दो वाक्यं चेदम् उवाच ह

tataḥ kilakilāśabdaḥ samāje samavartata / prāvalgata ca govindo vākyaṃ cedam uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं बालो महान् अन्ध्रो वपुषा पर्वतोपमः । युद्धं मम सहानेन रोचते बाहुशालिना

ahaṃ bālo mahān andhro vapuṣā parvatopamaḥ / yuddhaṃ mama sahānena rocate bāhuśālinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धव्यतिक्रमः कश्चिन् न भविष्यति मत्कृतः । न ह्य् अहं बाहुयोधानां दूषयिष्यामि यन् मतम्

yuddhavyatikramaḥ kaścin na bhaviṣyati matkṛtaḥ / na hy ahaṃ bāhuyodhānāṃ dūṣayiṣyāmi yan matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयं करीषधर्मश् च तोयधर्मश् च रङ्गजः । कषायस्य च संसर्गः समयो ह्य् एष कल्पितः

yo 'yaṃ karīṣadharmaś ca toyadharmaś ca raṅgajaḥ / kaṣāyasya ca saṃsargaḥ samayo hy eṣa kalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयमः स्थिरता शौर्यं व्यायामः मत्क्रिया बलम् । रेङ्गे च नियता सिद्धिर् एतद् युद्धमुखे व्रतम्

saṃyamaḥ sthiratā śauryaṃ vyāyāmaḥ matkriyā balam / reṅge ca niyatā siddhir etad yuddhamukhe vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अयं बाहुभिर् युद्धं सवैरं कर्तुम् उद्यतः । अत्र वै निग्रहः कार्यस् तोषयिष्याम्य् अहं जगत्

yad ayaṃ bāhubhir yuddhaṃ savairaṃ kartum udyataḥ / atra vai nigrahaḥ kāryas toṣayiṣyāmy ahaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करूषेषु प्रसूतो ऽयं चाणूरो नाम नामतः । बाहुयोधी सरीरेण कर्मभिश् चानुचिन्त्यताम्

karūṣeṣu prasūto 'yaṃ cāṇūro nāma nāmataḥ / bāhuyodhī sarīreṇa karmabhiś cānucintyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेन बहवो मल्ला निहता युद्धदुर्मदाः । रङ्गप्रतापकामेन मल्लमार्गश् च दूषितः

etena bahavo mallā nihatā yuddhadurmadāḥ / raṅgapratāpakāmena mallamārgaś ca dūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्त्रसिद्धिस् तु योधानां संग्रामे शस्त्रयोधिनाम् । रङ्गसिद्धिस् तु मल्लानां प्रतिमल्लनिघातजा

sastrasiddhis tu yodhānāṃ saṃgrāme śastrayodhinām / raṅgasiddhis tu mallānāṃ pratimallanighātajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रणे विजयमानस्य कीर्तिर् भवति शाश्वती । हतस्यापि रणे सस्त्रैर् नाकपृष्ठं विधीयते

raṇe vijayamānasya kīrtir bhavati śāśvatī / hatasyāpi raṇe sastrair nākapṛṣṭhaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रणे ह्य् उभयतः सिद्धिर् हतस्यापि घ्नतो ऽपि वा । सा हि प्राणान्तिका यात्रा महद्भिः साधु पूजिता

raṇe hy ubhayataḥ siddhir hatasyāpi ghnato 'pi vā / sā hi prāṇāntikā yātrā mahadbhiḥ sādhu pūjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तु मार्गो बलतः क्रियातश् च विनिःसृतः । मृतस्य रङ्गे कः स्वर्गो जयतो वा कुतो रतिः

ayaṃ tu mārgo balataḥ kriyātaś ca viniḥsṛtaḥ / mṛtasya raṅge kaḥ svargo jayato vā kuto ratiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापार्थे हता मल्ला मल्लहन्तुर् वधो हि सः

pratāpārthe hatā mallā mallahantur vadho hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं संजल्पताम् एव ताभ्यां युद्धं सुदारुणम् । उभाभ्याम् अभवद् घोरं वारणाभ्यां यथा वने

evaṃ saṃjalpatām eva tābhyāṃ yuddhaṃ sudāruṇam / ubhābhyām abhavad ghoraṃ vāraṇābhyāṃ yathā vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतप्रतिकृतैश् चित्रैर् बाहुभिश् च ससंकटैः । संनिपातावधूतैश् च प्रमाथोन्मथनैस् तथा

kṛtapratikṛtaiś citrair bāhubhiś ca sasaṃkaṭaiḥ / saṃnipātāvadhūtaiś ca pramāthonmathanais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेपणैर् मुष्टिभिश् चैव वराहोद्भूतनिस्वनैः । कीलैर् वज्रनिपातैश् च प्रसृष्टाभिस् तथैव च

kṣepaṇair muṣṭibhiś caiva varāhodbhūtanisvanaiḥ / kīlair vajranipātaiś ca prasṛṣṭābhis tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शलाकानखपातैश् च पादोद्धूतैश् च दारुणैः । जानुभिश् चास्मनिर्घोषैः शिरोभिश् चावघट्टितैः

śalākānakhapātaiś ca pādoddhūtaiś ca dāruṇaiḥ / jānubhiś cāsmanirghoṣaiḥ śirobhiś cāvaghaṭṭitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् युद्धम् अभवद् घोरम् असस्त्रं बाहुतेजसा । बलप्राणेन शूराणां समाजोत्सवसंनिधौ

tad yuddham abhavad ghoram asastraṃ bāhutejasā / balaprāṇena śūrāṇāṃ samājotsavasaṃnidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरज्यत जनः सर्वः सोत्क्रुष्टनिनदोत्थितः । साधु वादांश् च मञ्चेषु घोषयन्त्य् अपरे जनाः

saṃrajyata janaḥ sarvaḥ sotkruṣṭaninadotthitaḥ / sādhu vādāṃś ca mañceṣu ghoṣayanty apare janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रस्विन्नवदनः कृष्णप्रणिहितेक्षणः । न्यवारयत तूर्याणि कंसः सव्येन पाणिना

tataḥ prasvinnavadanaḥ kṛṣṇapraṇihitekṣaṇaḥ / nyavārayata tūryāṇi kaṃsaḥ savyena pāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिषिद्धेषु तूर्येषु मृदङ्गादिषु तेषु वै । खे संगतान्य् अवाद्यन्त देवतूर्याण्य् अनेकशः

pratiṣiddheṣu tūryeṣu mṛdaṅgādiṣu teṣu vai / khe saṃgatāny avādyanta devatūryāṇy anekaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युध्यमाने हृषीकेशे पुण्डरीकनिभेक्षणे । स्वयम् एव प्रवाद्यन्त तूर्यघोषाश् च सर्वशः

yudhyamāne hṛṣīkeśe puṇḍarīkanibhekṣaṇe / svayam eva pravādyanta tūryaghoṣāś ca sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्धानगता देवा विमानैः कामरूपिभिः । चेरुर् विद्याधरैः सार्धं कृष्णस्य जयकाङ्क्षिणः

antardhānagatā devā vimānaiḥ kāmarūpibhiḥ / cerur vidyādharaiḥ sārdhaṃ kṛṣṇasya jayakāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयस्व कृष्ण चाणूरं दानवं मल्लदेहिनम् । इति सप्तर्षयः सर्वे ऊचुश् चैव नभोगताः

jayasva kṛṣṇa cāṇūraṃ dānavaṃ malladehinam / iti saptarṣayaḥ sarve ūcuś caiva nabhogatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाणूरेण चिरं कालं क्रीडित्वा देवकीसुतः । बलम् आहारयामास कंसस्याभावदर्शिवान्

cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ krīḍitvā devakīsutaḥ / balam āhārayāmāsa kaṃsasyābhāvadarśivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चचाल वसुधा मञ्चाश् चैव जुघूर्णिरे । मुकुताच् चापि कंसस्य पपात मणिर् उत्तमः

tataś cacāla vasudhā mañcāś caiva jughūrṇire / mukutāc cāpi kaṃsasya papāta maṇir uttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोर्भ्याम् आनम्य कृष्णस् तु चाणूरं पूर्णजीवितम् । प्राहरन् मुष्टिना मूर्ध्नि वक्षस्याहत्य जानुना

dorbhyām ānamya kṛṣṇas tu cāṇūraṃ pūrṇajīvitam / prāharan muṣṭinā mūrdhni vakṣasyāhatya jānunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसृते साश्रुरुधिरे तस्य नेत्रे सबन्धने । तापनीये यथा घण्टे वक्ष्योपरि विलम्बिते

niḥsṛte sāśrurudhire tasya netre sabandhane / tāpanīye yathā ghaṇṭe vakṣyopari vilambite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पपात च रङ्गस्य मध्ये निःसृतलोचनः । चाणूरो विगतप्राणो जीवितान्ते महीतले

sa papāta ca raṅgasya madhye niḥsṛtalocanaḥ / cāṇūro vigataprāṇo jīvitānte mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहेन तस्य रङ्गस्य चाणूरस्य गतायुषः । संनिरुद्धो महामार्गः स शैलेनेव लक्ष्यते

dehena tasya raṅgasya cāṇūrasya gatāyuṣaḥ / saṃniruddho mahāmārgaḥ sa śaileneva lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.