Harivaṃśa (critical edition) 76

वैशंपायन उवाच रौहिणेयो हते तस्मिंश् चाणूरे बलदर्पिते । जग्राह मुष्टिकं रङ्गे कृष्णस् तोसलकं पुनः

vaiśaṃpāyana uvāca rauhiṇeyo hate tasmiṃś cāṇūre baladarpite / jagrāha muṣṭikaṃ raṅge kṛṣṇas tosalakaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिपाते तु तौ मल्लौ प्रथमे क्रोधमूर्च्छितौ । समेयातां रामकृष्णौ कालस्य वशवर्तिनौ

saṃnipāte tu tau mallau prathame krodhamūrcchitau / sameyātāṃ rāmakṛṣṇau kālasya vaśavartinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस् तोसलम् उद्यम्य गिरिशृङ्गोपमं बली । भ्रामयित्वा शतगुणं निष्पिपेष महीतले

kṛṣṇas tosalam udyamya giriśṛṅgopamaṃ balī / bhrāmayitvā śataguṇaṃ niṣpipeṣa mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य कृष्णाभिपन्नस्य पीडितस्य बलीयसा । मुखाद् रुधिरम् अत्यर्थम् आजगाम मुमूर्षतः

tasya kṛṣṇābhipannasya pīḍitasya balīyasā / mukhād rudhiram atyartham ājagāma mumūrṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकर्षणस् तु सुचिरं योधयित्वा महाबलः । अन्ध्रमल्लं महामल्लो मण्डलानि विदर्शयन्

saṃkarṣaṇas tu suciraṃ yodhayitvā mahābalaḥ / andhramallaṃ mahāmallo maṇḍalāni vidarśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्टिनैकेन तेजस्वी साशनिस्तनयित्नुना । शिरस्य् अभ्यहनद् वीरो वज्रेणेव महागिरिम्

muṣṭinaikena tejasvī sāśanistanayitnunā / śirasy abhyahanad vīro vajreṇeva mahāgirim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निष्पतितमस्तिष्को विस्रस्तनयनाननः । पपाताभिमुखस् तत्र ततो नादो महान् अभूत्

sa niṣpatitamastiṣko visrastanayanānanaḥ / papātābhimukhas tatra tato nādo mahān abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ध्रतोसलकौ हत्वा कृष्णसंकर्षणाव् उभौ । क्रोधसंरक्तनयनौ रङ्गमध्ये ववल्गतुः

andhratosalakau hatvā kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau / krodhasaṃraktanayanau raṅgamadhye vavalgatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाजवाटो निर्मल्लः सो ऽभवद् भीमदर्शनः । अन्ध्रे तदा महामल्ले मुष्टिके च निपातिते

samājavāṭo nirmallaḥ so 'bhavad bhīmadarśanaḥ / andhre tadā mahāmalle muṣṭike ca nipātite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च संप्रेक्षका गोपा नन्दगोपपुरोगमाः । भयक्षोभितसर्वाङ्गाः सर्वे तत्रावतस्थिरे

ye ca saṃprekṣakā gopā nandagopapurogamāḥ / bhayakṣobhitasarvāṅgāḥ sarve tatrāvatasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षजं वारि नेत्राभ्यां वर्तयाना प्रवेपती । प्रस्नवोत्पीडिता कृष्णं देवकी समुदैक्षत

harṣajaṃ vāri netrābhyāṃ vartayānā pravepatī / prasnavotpīḍitā kṛṣṇaṃ devakī samudaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णदर्शनयुक्तेन बाष्पेणाकुलितेक्षणः । वसुदेवो जरां त्यक्त्वा स्नेहेन तरुणायते

kṛṣṇadarśanayuktena bāṣpeṇākulitekṣaṇaḥ / vasudevo jarāṃ tyaktvā snehena taruṇāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारमुख्याश् च ताः सर्वाः कृष्णस्य मुखपङ्कजम् । पपुर् हि नेत्रभ्रमरैर् निमेषान्तरगामिभिः

vāramukhyāś ca tāḥ sarvāḥ kṛṣṇasya mukhapaṅkajam / papur hi netrabhramarair nimeṣāntaragāmibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंसस्यापि मुखे स्वेदो भ्रूभेदान्तरगोचरः । अभवद् रोषनिर्यासः कृष्णसंदर्शनेरितः

kaṃsasyāpi mukhe svedo bhrūbhedāntaragocaraḥ / abhavad roṣaniryāsaḥ kṛṣṇasaṃdarśaneritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशवायासधूमेन रोषनिःश्वासवायुना । दीप्तम् अन्तर्गतं तस्य हृदयं मानसाग्निना

keśavāyāsadhūmena roṣaniḥśvāsavāyunā / dīptam antargataṃ tasya hṛdayaṃ mānasāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य प्रस्फुरितौष्ठस्य भिन्नालीकस्य तस्य वै । कंसवक्त्रस्य रोषेण रक्तसूर्यायते वपुः

tasya prasphuritauṣṭhasya bhinnālīkasya tasya vai / kaṃsavaktrasya roṣeṇa raktasūryāyate vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधरक्तान् मुखात् तस्य प्रसृताः स्वेदबिन्दवः । उद्यतस्येव सूर्यस्य प्रसृताः पादपङ्क्तयः

krodharaktān mukhāt tasya prasṛtāḥ svedabindavaḥ / udyatasyeva sūryasya prasṛtāḥ pādapaṅktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो आज्ञापयत संक्रुद्धः पुरुषान् व्यायतान् बहून् । गोपाव् एतौ समाजौघान् निष्क्राम्येतां वनेचरौ

so ājñāpayata saṃkruddhaḥ puruṣān vyāyatān bahūn / gopāv etau samājaughān niṣkrāmyetāṃ vanecarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चैतौ द्रष्टुम् इच्छामि विकृतौ पापदर्शिनौ । गोपानाम् अपि मे राज्ये न कश्चित् स्थातुम् अर्हति

na caitau draṣṭum icchāmi vikṛtau pāpadarśinau / gopānām api me rājye na kaścit sthātum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दगोपश् च दुर्मेधाः पापेष्व् अभिरतो मम । आयसैर् निगडाकारैर् लोहपाशैर् निगृह्यताम्

nandagopaś ca durmedhāḥ pāpeṣv abhirato mama / āyasair nigaḍākārair lohapāśair nigṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदेवश् च दुर्वृत्तो नित्यं छद्मचरो मम । अवृद्धार्हेण दण्डेन क्षिप्रम् अद्यैव वध्यताम्

vasudevaś ca durvṛtto nityaṃ chadmacaro mama / avṛddhārheṇa daṇḍena kṣipram adyaiva vadhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चेमे प्राकृता गोपा दामोदरपरायणाः । एषां ह्रियन्तां गावश् च यच् चास्ति वसु किंचन

ye ceme prākṛtā gopā dāmodaraparāyaṇāḥ / eṣāṃ hriyantāṃ gāvaś ca yac cāsti vasu kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् आज्ञापयानं तु कंसं परुषभाषिणम् । ददर्शायस्तनयनः कृष्णः सत्यपराक्रमः

evam ājñāpayānaṃ tu kaṃsaṃ paruṣabhāṣiṇam / dadarśāyastanayanaḥ kṛṣṇaḥ satyaparākramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्ते पितरि चुक्रोध नन्दगोपे च केशवः । ज्ञातीनां च व्यथां दृष्ट्वा विसंज्ञां चैव देवकीम्

kṣipte pitari cukrodha nandagope ca keśavaḥ / jñātīnāṃ ca vyathāṃ dṛṣṭvā visaṃjñāṃ caiva devakīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सिंह इव वेगेन केसरी जातविक्रमः । आरुरुक्षुर् महाबाहुः कंसनाशार्थम् अच्युतः

sa siṃha iva vegena kesarī jātavikramaḥ / ārurukṣur mahābāhuḥ kaṃsanāśārtham acyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रङ्गमध्याद् उत्पपात कृष्णः कंसासनान्तिकम् । असज्जन् वायुना क्षिप्तो यथा विद्युद् घनाद् घनम्

raṅgamadhyād utpapāta kṛṣṇaḥ kaṃsāsanāntikam / asajjan vāyunā kṣipto yathā vidyud ghanād ghanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुर् न हि तं सर्वे रङ्गमध्याद् अवप्लुतम् । केवलं कंसपार्श्वस्थं ददृशुः पुरवासिनः

dadṛśur na hi taṃ sarve raṅgamadhyād avaplutam / kevalaṃ kaṃsapārśvasthaṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि कंसस् तथायस्तः परीतः कालधर्मणा । आकाशाद् इव गोविन्दं मेने तत्रागतं विभुम्

so 'pi kaṃsas tathāyastaḥ parītaḥ kāladharmaṇā / ākāśād iva govindaṃ mene tatrāgataṃ vibhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कृष्णेनायतं कृत्वा बाहुं परिघसंनिभम् । मूर्धजेषु परामृष्टः कंसो वै रङ्गसंसदि

sa kṛṣṇenāyataṃ kṛtvā bāhuṃ parighasaṃnibham / mūrdhajeṣu parāmṛṣṭaḥ kaṃso vai raṅgasaṃsadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुकुटश् चापतत् तस्य काञ्चनो वज्रभूषितः । सिरसस् तस्य कृष्णेन परामृष्टस्य पाणिना

mukuṭaś cāpatat tasya kāñcano vajrabhūṣitaḥ / sirasas tasya kṛṣṇena parāmṛṣṭasya pāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हस्तग्रस्तकेशश् च कंसो निर्यत्नतां गतः । तथैव च विसंमूढो विह्वलः समपद्यत

sa hastagrastakeśaś ca kaṃso niryatnatāṃ gataḥ / tathaiva ca visaṃmūḍho vihvalaḥ samapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निगृहीतश् च केशेषु मन्दासुर् इव निःश्वसन् । न शशाक मुखं द्रष्टुं कंसः कृष्णस्य वै तदा

nigṛhītaś ca keśeṣu mandāsur iva niḥśvasan / na śaśāka mukhaṃ draṣṭuṃ kaṃsaḥ kṛṣṇasya vai tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकुण्डलाभ्यां कर्णाभ्यां छिन्नहारेण वक्षसा । प्रलम्बाभ्यां च बाहुभ्यां गात्रैर् विसृतभूषणैः

vikuṇḍalābhyāṃ karṇābhyāṃ chinnahāreṇa vakṣasā / pralambābhyāṃ ca bāhubhyāṃ gātrair visṛtabhūṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रंशितेनोत्तरीयेण सहसा चलितासनः । वेष्टमानः समाक्षिप्तः कंसः कृष्णेन तेजसा

bhraṃśitenottarīyeṇa sahasā calitāsanaḥ / veṣṭamānaḥ samākṣiptaḥ kaṃsaḥ kṛṣṇena tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चकर्ष च महारङ्गे मञ्चान् निष्क्रम्य केशवः । केशेषु बलवद् गृह्य कंसं क्लेशार्हतां गतम्

cakarṣa ca mahāraṅge mañcān niṣkramya keśavaḥ / keśeṣu balavad gṛhya kaṃsaṃ kleśārhatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाजवाटे परिखां देहकृष्टां चकार ह

samājavāṭe parikhāṃ dehakṛṣṭāṃ cakāra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाजवाटे विक्रीड्य विकृष्य च गतायुषम् । कृष्णो विसर्जयाम् आस कंसदेहम् अदूरतः

samājavāṭe vikrīḍya vikṛṣya ca gatāyuṣam / kṛṣṇo visarjayām āsa kaṃsadeham adūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरण्यां मृदितः शेते तस्य देहः सुखोचितः । क्रमेण विपरीतेन पांसुभिः परुषीकृतः

dharaṇyāṃ mṛditaḥ śete tasya dehaḥ sukhocitaḥ / krameṇa viparītena pāṃsubhiḥ paruṣīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तद् वदनं श्यावं सुप्ताक्षं मुकुटं विना । न विभाति विपर्यस्तं विपलाशं यथाम्बुजम्

tasya tad vadanaṃ śyāvaṃ suptākṣaṃ mukuṭaṃ vinā / na vibhāti viparyastaṃ vipalāśaṃ yathāmbujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंग्रामे हतः कंसः स बाणैर् अपरिक्षतः । कण्ठग्राहान् निरस्तासुर् वीरमार्गान् निराकृतः

asaṃgrāme hataḥ kaṃsaḥ sa bāṇair aparikṣataḥ / kaṇṭhagrāhān nirastāsur vīramārgān nirākṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य देहे प्रकाशन्ते सहसा केशवार्पिताः । मांसच्छेदघनाः सर्वे नखाग्रा जीवितच्छिदः

tasya dehe prakāśante sahasā keśavārpitāḥ / māṃsacchedaghanāḥ sarve nakhāgrā jīvitacchidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हत्वा पुण्डरीकाक्षः प्रहर्षाद् द्विगुणप्रभः । ववन्दे वसुदेवस्य पादौ निहतकण्टकः

taṃ hatvā puṇḍarīkākṣaḥ praharṣād dviguṇaprabhaḥ / vavande vasudevasya pādau nihatakaṇṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुश् च शिरसा पादौ निपीड्य यदुनन्दनः । सासिञ्चत् प्रस्नवोत्पीडैः कृष्णम् आनन्दनिःसृतैः

mātuś ca śirasā pādau nipīḍya yadunandanaḥ / sāsiñcat prasnavotpīḍaiḥ kṛṣṇam ānandaniḥsṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादवांश् चैव तान् सर्वान् यथास्थानं यथावयः । पप्रच्छ कुशलं कृष्णो दीप्यमानः स्वतेजसा

yādavāṃś caiva tān sarvān yathāsthānaṃ yathāvayaḥ / papraccha kuśalaṃ kṛṣṇo dīpyamānaḥ svatejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलदेवो ऽपि धर्मात्मा कंसभ्रातरम् ऊर्जितम् । बाहुभ्याम् एव तरसा सुनामानम् अपोथयत्

baladevo 'pi dharmātmā kaṃsabhrātaram ūrjitam / bāhubhyām eva tarasā sunāmānam apothayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ जितारी जितक्रोधौ चिरं विप्रोषितौ व्रजे । स्वपितुर् भवनं वीरौ जग्मतुर् हृष्टमानसौ

tau jitārī jitakrodhau ciraṃ viproṣitau vraje / svapitur bhavanaṃ vīrau jagmatur hṛṣṭamānasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.