Library·Harivaṃśa (critical edition)·78
वैशंपायन उवाच उग्रसेनस् तु कृष्णस्य समीपं दुःखितो ययौ । पुत्रशोकाभिसंतप्तो विषपीत इव स्खलन्
vaiśaṃpāyana uvāca ugrasenas tu kṛṣṇasya samīpaṃ duḥkhito yayau / putraśokābhisaṃtapto viṣapīta iva skhalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ददर्श गृहे कृष्णं यादवैर् अभिसंवृतम् । पश्चानुतापाद् ध्यायन्तं कंसस्य निधनाविलम्
sa dadarśa gṛhe kṛṣṇaṃ yādavair abhisaṃvṛtam / paścānutāpād dhyāyantaṃ kaṃsasya nidhanāvilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंसारीप्रलोपांश् च श्रुत्वा सुकरुणान् बहून् । विगर्हमाणम् आत्मानं तस्मिन् यादवसंसदि
kaṃsārīpralopāṃś ca śrutvā sukaruṇān bahūn / vigarhamāṇam ātmānaṃ tasmin yādavasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो मयातिबाल्येन नररोषानुवर्तिना । वैधव्यं स्त्रीसहस्राणां कंसस्यास्य कृते कृतम्
aho mayātibālyena nararoṣānuvartinā / vaidhavyaṃ strīsahasrāṇāṃ kaṃsasyāsya kṛte kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारुण्यं खलु नारीषु प्राकृतस्यापि जायते । एवम् आर्तं रुदन्तीषु मया भर्तरि पातिते
kāruṇyaṃ khalu nārīṣu prākṛtasyāpi jāyate / evam ārtaṃ rudantīṣu mayā bhartari pātite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिदेवितमात्रेण शोकः खलु विधीयते । कृतान्तस्यानभिज्ञातः स्त्रीणां कारुण्यसंभवः
paridevitamātreṇa śokaḥ khalu vidhīyate / kṛtāntasyānabhijñātaḥ strīṇāṃ kāruṇyasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंसस्य हि वधः श्रेयान् प्राग् एवाभिमतो मम । सुताम् उद्वेजनीयस्य पापेष्व् अभिरतस्य च
kaṃsasya hi vadhaḥ śreyān prāg evābhimato mama / sutām udvejanīyasya pāpeṣv abhiratasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोके पतितवृत्तस्य पुरुषस्याल्पमेधसः । अक्लिष्टं मरणं श्रेयो न विद्विष्टस्य जीवितम्
loke patitavṛttasya puruṣasyālpamedhasaḥ / akliṣṭaṃ maraṇaṃ śreyo na vidviṣṭasya jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंसः पापरतिश् चैव साधूनां चाप्य् असंमतः । धिक्शब्दपतितश् चैव जीविते चास्य का दया
kaṃsaḥ pāparatiś caiva sādhūnāṃ cāpy asaṃmataḥ / dhikśabdapatitaś caiva jīvite cāsya kā dayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गे तपोभृतां वासः फलं पुण्यस्य कर्मणः । इहापि यशसा युक्तस् तत्रस्थैर् उपधार्यते
svarge tapobhṛtāṃ vāsaḥ phalaṃ puṇyasya karmaṇaḥ / ihāpi yaśasā yuktas tatrasthair upadhāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्युर् निर्वृत्ता लोकाः स्युश् च धर्मपराः प्रजाः । नरा धर्मप्रवृत्ताश् च न नृपो विकृतो भवेत्
yadi syur nirvṛttā lokāḥ syuś ca dharmaparāḥ prajāḥ / narā dharmapravṛttāś ca na nṛpo vikṛto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणेषु दुष्टवृत्तानां कृत्तान्तः कुरुते पदम् । इष्टधर्मेषु लोकेषु कर्तव्यं पारलौकिकम्
guṇeṣu duṣṭavṛttānāṃ kṛttāntaḥ kurute padam / iṣṭadharmeṣu lokeṣu kartavyaṃ pāralaukikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीव देवा रक्षन्ति नरं धर्मपरायणम् । कर्तारः सुलभा लोके दुष्कृतस्येह कर्मणः
atīva devā rakṣanti naraṃ dharmaparāyaṇam / kartāraḥ sulabhā loke duṣkṛtasyeha karmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतः सो ऽयं मया कंसः साध्व् एतद् अवगम्यताम् । मूलच्छेदः कृतस् तस्य विपरीतस्य कर्मणः
hataḥ so 'yaṃ mayā kaṃsaḥ sādhv etad avagamyatām / mūlacchedaḥ kṛtas tasya viparītasya karmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एष सान्त्व्यतां सर्वः शोकार्तः प्रमदाजनः । पौराश् च पुर्यां श्रेण्यश् च सान्त्व्यतां सर्व एव हि
tad eṣa sāntvyatāṃ sarvaḥ śokārtaḥ pramadājanaḥ / paurāś ca puryāṃ śreṇyaś ca sāntvyatāṃ sarva eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उग्रसेनो यदून् गृह्य पुत्रकिल्बिषशङ्कितः
ugraseno yadūn gṛhya putrakilbiṣaśaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कृष्णं पुण्डरीकाक्षम् उवाच यदुसंसदि । बाष्पसंदिग्धया वाचा दीनया सज्जमानया
sa kṛṣṇaṃ puṇḍarīkākṣam uvāca yadusaṃsadi / bāṣpasaṃdigdhayā vācā dīnayā sajjamānayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र निर्यातितः क्रोधो नीतो याम्यां दिशं रिपुः । स्वधर्माधिगता कीर्तिर् नाम विश्रावितं भुवि
putra niryātitaḥ krodho nīto yāmyāṃ diśaṃ ripuḥ / svadharmādhigatā kīrtir nāma viśrāvitaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापितं सत्सु माहात्म्यं शङ्किता रिपवः कृताः । स्थापितो यादवो वंशो गर्विताः सुहृदः कृताः
sthāpitaṃ satsu māhātmyaṃ śaṅkitā ripavaḥ kṛtāḥ / sthāpito yādavo vaṃśo garvitāḥ suhṛdaḥ kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामन्तेषु नरेन्द्रेषु प्रतापस् ते प्रकाशितः । मित्राणि त्वां भजिष्यन्ति संश्रयिष्यन्ति चार्थिनः
sāmanteṣu narendreṣu pratāpas te prakāśitaḥ / mitrāṇi tvāṃ bhajiṣyanti saṃśrayiṣyanti cārthinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतयो ऽनुयास्यन्ति स्तोष्यन्ति त्वां द्विजातयः । संधिविग्रहमुख्यास् त्वां प्रणमिष्यन्ति मन्त्रिणः
prakṛtayo 'nuyāsyanti stoṣyanti tvāṃ dvijātayaḥ / saṃdhivigrahamukhyās tvāṃ praṇamiṣyanti mantriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्त्यश्वरथसंपूर्णं पदातिगणसंकुलम् । प्रतिगृहाण कृष्णेदं कंसस्य बलम् अव्ययम्
hastyaśvarathasaṃpūrṇaṃ padātigaṇasaṃkulam / pratigṛhāṇa kṛṣṇedaṃ kaṃsasya balam avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियो हिरण्यं वासांसि यच् चान्यद् वसु किंचन
striyo hiraṇyaṃ vāsāṃsi yac cānyad vasu kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हि विहिते योगे पर्याप्ते कृष्ण विग्रहे । प्रतिष्ठितायां मेदिन्यां यदूनां शत्रुसूदन
evaṃ hi vihite yoge paryāpte kṛṣṇa vigrahe / pratiṣṭhitāyāṃ medinyāṃ yadūnāṃ śatrusūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु तद् ब्रुवतां वीर कृपणानाम् इदं वचः । अस्य त्वत्क्रोधदग्धस्य कंसस्याशुभकर्मणः । तव प्रसादाद् गोविन्दे प्रेतकार्यं क्रियते ह
śṛṇu tad bruvatāṃ vīra kṛpaṇānām idaṃ vacaḥ / asya tvatkrodhadagdhasya kaṃsasyāśubhakarmaṇaḥ / tava prasādād govinde pretakāryaṃ kriyate ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य कृत्वा नरेन्द्रस्य विपन्नस्यौर्ध्वदेहिकम् । सस्नुषो ऽहं सभार्यश् च चरिष्यामि मृगैः सह
asya kṛtvā narendrasya vipannasyaurdhvadehikam / sasnuṣo 'haṃ sabhāryaś ca cariṣyāmi mṛgaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतसंस्कारमात्रेण कृते बान्धवकर्मणि । आनृण्यं लौकिकं कृष्ण गतः किल भवाम्य् अहम्
pretasaṃskāramātreṇa kṛte bāndhavakarmaṇi / ānṛṇyaṃ laukikaṃ kṛṣṇa gataḥ kila bhavāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्याग्निं पश्चिमं दत्त्वा चित्तिस्थाने विधिं विना । तोयप्रदानमात्रेण कंसस्यानृण्यम् आप्नुयाम्
asyāgniṃ paścimaṃ dattvā cittisthāne vidhiṃ vinā / toyapradānamātreṇa kaṃsasyānṛṇyam āpnuyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन् मे कृष्ण विज्ञाप्यं स्नेहो ऽत्र मम युज्यताम् । प्राप्नोतु सुगतिं तत्र कृपणः पश्चिमां क्रियाम्
etan me kṛṣṇa vijñāpyaṃ sneho 'tra mama yujyatām / prāpnotu sugatiṃ tatra kṛpaṇaḥ paścimāṃ kriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्य कृष्णः परमहर्षितः । प्रत्युवाचोग्रसेनं वै सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
etac chrutvā vacas tasya kṛṣṇaḥ paramaharṣitaḥ / pratyuvācograsenaṃ vai sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदृशं राजशार्दूल वृत्तस्य च कुलस्य च । यत् त्वं एवंविधं ब्रूषे गते ऽर्थे दुरतिक्रमे
sadṛśaṃ rājaśārdūla vṛttasya ca kulasya ca / yat tvaṃ evaṃvidhaṃ brūṣe gate 'rthe duratikrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रवीमि यद् अहं तात तद् अनुष्ठीयतां वचः
bravīmi yad ahaṃ tāta tad anuṣṭhīyatāṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि राज्येन मे कार्यं नाप्य् अहं राज्यलालसः । न चापि राज्यलुब्धेन मया कंसो निपातितः
na hi rājyena me kāryaṃ nāpy ahaṃ rājyalālasaḥ / na cāpi rājyalubdhena mayā kaṃso nipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु लोकहितार्थाय कीर्त्यर्थं च सुतस् तव । व्यङ्गभूतः कुलस्यास्य सानुजो विनिपातितः
kiṃ tu lokahitārthāya kīrtyarthaṃ ca sutas tava / vyaṅgabhūtaḥ kulasyāsya sānujo vinipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं स एव गोमध्ये गोपैः सह वनेचरः । प्रीतिमान् विचरिष्यामि कामचारी यथा गजः
ahaṃ sa eva gomadhye gopaiḥ saha vanecaraḥ / prītimān vicariṣyāmi kāmacārī yathā gajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावच् छतशो ऽप्य् एवं सत्येन प्रब्रवीमि ते । न मे कार्यं नृपत्वेन विज्ञाप्यं क्रियताम् इदम्
etāvac chataśo 'py evaṃ satyena prabravīmi te / na me kāryaṃ nṛpatvena vijñāpyaṃ kriyatām idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवान् राजास्तु मे मान्यो यदूनाम् अग्रणीः प्रभुः । विजयायाभिषिच्यस्व स्वराज्ये राजसत्तम
bhavān rājāstu me mānyo yadūnām agraṇīḥ prabhuḥ / vijayāyābhiṣicyasva svarājye rājasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि वा नास्ति ते व्यथा । मया निसृष्टं राज्यं स्वं चिराय प्रतिगृह्यताम्
yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi vā nāsti te vyathā / mayā nisṛṣṭaṃ rājyaṃ svaṃ cirāya pratigṛhyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रीडिताधोमुखं तं तु राजानं यदुसंसदि । अभिषेकेण गोविन्दो योजयाम् आस योगवित्
vrīḍitādhomukhaṃ taṃ tu rājānaṃ yadusaṃsadi / abhiṣekeṇa govindo yojayām āsa yogavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बद्धमुकुटः श्रीमान् उग्रसेनो महीपतिः । चकार सह कृष्णेन कंसस्य निधनक्रियाम्
sa baddhamukuṭaḥ śrīmān ugraseno mahīpatiḥ / cakāra saha kṛṣṇena kaṃsasya nidhanakriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सर्वे यादवा मुख्या राजानं कृष्णशासनात् । अनुजग्मुः पुरीमार्गे देवा इव शतक्रतुम्
taṃ sarve yādavā mukhyā rājānaṃ kṛṣṇaśāsanāt / anujagmuḥ purīmārge devā iva śatakratum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजन्यां तु प्रभातायां ततः सूर्ये चिरोदिते । पश्चिमं कंससंस्कारं चक्रुस् ते यदुपुंगवाः
rajanyāṃ tu prabhātāyāṃ tataḥ sūrye cirodite / paścimaṃ kaṃsasaṃskāraṃ cakrus te yadupuṃgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबिकायां समारोप्य कंसदेहं यथाक्रमम् । नैष्ठिकेन विधानेन चक्रुस् ते तस्य सत्क्रियाम्
śibikāyāṃ samāropya kaṃsadehaṃ yathākramam / naiṣṭhikena vidhānena cakrus te tasya satkriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नीतो यमुनातीरम् उत्तरं नृपतेः सुतः । संस्कृतश् च यथान्यायं नैधनेन चिताग्निना
sa nīto yamunātīram uttaraṃ nṛpateḥ sutaḥ / saṃskṛtaś ca yathānyāyaṃ naidhanena citāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव भ्रातरं चास्य सुनामानं महाभुजम् । संस्कारं लम्भयाम् आसुः सह कृष्णेन यादवाः
tathaiva bhrātaraṃ cāsya sunāmānaṃ mahābhujam / saṃskāraṃ lambhayām āsuḥ saha kṛṣṇena yādavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां ते सलिलं चक्रुर् वृष्ण्यन्धकमहारथाः । अक्षयं चापि प्रेतेभ्यो भाषमाणाः प्रतस्थिरे
tābhyāṃ te salilaṃ cakrur vṛṣṇyandhakamahārathāḥ / akṣayaṃ cāpi pretebhyo bhāṣamāṇāḥ pratasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोस् ते सलिलं दत्त्वा यादवा दीनमानसाः । पुरस्कृत्योग्रसेनं वै विविषुर् मथुरां पुरीम्
tayos te salilaṃ dattvā yādavā dīnamānasāḥ / puraskṛtyograsenaṃ vai viviṣur mathurāṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.