Harivaṃśa (critical edition) 79

वैशंपायन उवाच स कृष्णस् तत्र बलवान् रौहिणेयेन संगतः । मथुरां यादवाधीनां पुरीं तां सुखम् आवसत्

vaiśaṃpāyana uvāca sa kṛṣṇas tatra balavān rauhiṇeyena saṃgataḥ / mathurāṃ yādavādhīnāṃ purīṃ tāṃ sukham āvasat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तयौवनदेहस् तु युक्तो राजश्रिया ज्वलन् । चकार मथुरां वीरह्। स रत्नाकरभूषणाम्

prāptayauvanadehas tu yukto rājaśriyā jvalan / cakāra mathurāṃ vīrah. sa ratnākarabhūṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् त्व् अथ कालस्य सहितौ रामकेशवौ । गुरुं संदीपनिं काश्यम् अवन्तिपुरवासिनम् । धनुर्वेदचिकीर्षार्थम् उभौ ताव् अभिजग्मतुः

kasyacit tv atha kālasya sahitau rāmakeśavau / guruṃ saṃdīpaniṃ kāśyam avantipuravāsinam / dhanurvedacikīrṣārtham ubhau tāv abhijagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिजग्राह ताउ काश्यो विद्याः प्रादाच् च केवलाः

pratijagrāha tāu kāśyo vidyāḥ prādāc ca kevalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ च श्रुतिधरौ वीरौ यथावत् प्रतिपद्यताम् । अहोरात्रैश् चतुःषष्ट्या साङ्गं वेदम् अधीयताम्

tau ca śrutidharau vīrau yathāvat pratipadyatām / ahorātraiś catuḥṣaṣṭyā sāṅgaṃ vedam adhīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिरेणैव कालेन गुरुस् ताव् अभ्यषिक्षयत्

acireṇaiva kālena gurus tāv abhyaṣikṣayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीवमानुषीं मेधां तयोश् चिन्त्य गुरुस् तदा । मेने ताव् आगतौ देवाव् उभौ चन्द्रदिवाकरौ

atīvamānuṣīṃ medhāṃ tayoś cintya gurus tadā / mene tāv āgatau devāv ubhau candradivākarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श च महात्मानाव् उभौ ताव् अपि पर्वसु । पूजयन्तौ महादेवं साक्षात् त्र्यक्षम् अवस्थितम्

dadarśa ca mahātmānāv ubhau tāv api parvasu / pūjayantau mahādevaṃ sākṣāt tryakṣam avasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुं सांदीपनिं कृष्णः कृतकृत्यो ऽभ्यभाषत । गुर्वर्थं किं ददानीति रामेण सह भारत

guruṃ sāṃdīpaniṃ kṛṣṇaḥ kṛtakṛtyo 'bhyabhāṣata / gurvarthaṃ kiṃ dadānīti rāmeṇa saha bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः प्रभावं स ज्ञात्वा गुरुः प्रोवाच हृष्टवत् । पुत्रम् इच्छाम्य् अहं दत्तं यो मृतो लवणाम्भसि

tayoḥ prabhāvaṃ sa jñātvā guruḥ provāca hṛṣṭavat / putram icchāmy ahaṃ dattaṃ yo mṛto lavaṇāmbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्र एको हि मे जातः स चापि तिमिना हृतः । प्रभासे तीर्थयात्रायां तं मे त्वं पुनर् आनय

putra eko hi me jātaḥ sa cāpi timinā hṛtaḥ / prabhāse tīrthayātrāyāṃ taṃ me tvaṃ punar ānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्य् एवाब्रवीत् कृष्णो रामस्यानुमते स्थितः । गत्वा समुद्रं तेजस्वी विवेशान्तर्जलं हरिः

tathety evābravīt kṛṣṇo rāmasyānumate sthitaḥ / gatvā samudraṃ tejasvī viveśāntarjalaṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रः प्राञ्जलिर् भूत्वा दर्शयाम् आस तं तदा । तम् आह कृष्णः क्वासौ भोः पुत्रः सांदीपनेर् इति

samudraḥ prāñjalir bhūtvā darśayām āsa taṃ tadā / tam āha kṛṣṇaḥ kvāsau bhoḥ putraḥ sāṃdīpaner iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रस् तम् उवाचेदं दैत्यः पञ्चजनो महान् । तिमिरूपेण तं बालं ग्रस्तवान् इति माधव

samudras tam uvācedaṃ daityaḥ pañcajano mahān / timirūpeṇa taṃ bālaṃ grastavān iti mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पञ्चजनम् आसाद्य जघान पुरुषोत्तमः । न चाससाद तं बालं गुरुपुत्रं तदाच्युतः

sa pañcajanam āsādya jaghāna puruṣottamaḥ / na cāsasāda taṃ bālaṃ guruputraṃ tadācyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु पञ्चजनं हत्वा शङ्खं लेभे जनार्दनः । यः स देवमनुष्येषु पाञ्चजन्य इति श्रुतः

sa tu pañcajanaṃ hatvā śaṅkhaṃ lebhe janārdanaḥ / yaḥ sa devamanuṣyeṣu pāñcajanya iti śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनिनाय गुरोः पुत्रं चिरनष्टं यमक्षयात्

ānināya guroḥ putraṃ ciranaṣṭaṃ yamakṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सांदीपनेः पुत्रः प्रसादाद् अमितौजसः । दीर्घकालगतः प्रेतः पुनर् आसीच् छरीरवान्

tataḥ sāṃdīpaneḥ putraḥ prasādād amitaujasaḥ / dīrghakālagataḥ pretaḥ punar āsīc charīravān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अशक्यम् अचिन्त्यं च दृष्ट्वा सुमहद् अद्भुतम् । सर्वेषाम् एव भूतानां विस्मयः समजायत

tad aśakyam acintyaṃ ca dṛṣṭvā sumahad adbhutam / sarveṣām eva bhūtānāṃ vismayaḥ samajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गुरोः पुत्रम् आदाय पाञ्चजन्यं च माधवः । रत्नानि च महार्हाणि पुनर् आयाज् जगत्पतिः

sa guroḥ putram ādāya pāñcajanyaṃ ca mādhavaḥ / ratnāni ca mahārhāṇi punar āyāj jagatpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षसस् तस्य रत्नानि महार्हाणि बहूनि च । आनाय्यावेदयाम् आस गुरवे वासवानुजः

rakṣasas tasya ratnāni mahārhāṇi bahūni ca / ānāyyāvedayām āsa gurave vāsavānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गदापरिघयुद्धेषु सर्वास्त्रेषु च ताव् उभौ । अचिरान् मुख्यतां प्राप्तौ सर्वलोके धनुर्भृताम्

gadāparighayuddheṣu sarvāstreṣu ca tāv ubhau / acirān mukhyatāṃ prāptau sarvaloke dhanurbhṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सांदीपनेः पुत्रं तद्रूपवयसं तदा । प्रादात् कृष्णः प्रतीताय सह रत्नैर् उदारधीः

tataḥ sāṃdīpaneḥ putraṃ tadrūpavayasaṃ tadā / prādāt kṛṣṇaḥ pratītāya saha ratnair udāradhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरनष्टेन पुत्रेण काश्यः सांदीपनिस् तदा । समेत्य मुमुदे राजन् पूजयन् रामकेशवौ

ciranaṣṭena putreṇa kāśyaḥ sāṃdīpanis tadā / sametya mumude rājan pūjayan rāmakeśavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतास्त्रौ ताव् उभौ वीरौ गुरुम् आमन्त्र्य सुव्रतौ । आयातौ मथुरां भूयो वसुदेवसुताव् उभौ

kṛtāstrau tāv ubhau vīrau gurum āmantrya suvratau / āyātau mathurāṃ bhūyo vasudevasutāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रत्युद्ययुः सर्वे यादवा यदुनन्दनौ । सबाला हृष्टमनस उग्रसेनपुरोगमाः

tataḥ pratyudyayuḥ sarve yādavā yadunandanau / sabālā hṛṣṭamanasa ugrasenapurogamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेण्यः प्रकृतयश् चैव मन्त्रिणो ऽथ पुरोहिताः । सबालवृद्धा सा चैव पुरी समभिवर्तत

śreṇyaḥ prakṛtayaś caiva mantriṇo 'tha purohitāḥ / sabālavṛddhā sā caiva purī samabhivartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दितूर्याण्य् अवाद्यन्त तुष्टुवुश् च जनार्दनम् । रथ्याः पताकामालिन्यो भ्राजन्ति स्म समन्ततः

nanditūryāṇy avādyanta tuṣṭuvuś ca janārdanam / rathyāḥ patākāmālinyo bhrājanti sma samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टमुदितं सर्वम् अन्तःपुरम् अशोभत । गोविन्दागमने ऽत्यर्थं यथैवेन्द्रमहे तथा

prahṛṣṭamuditaṃ sarvam antaḥpuram aśobhata / govindāgamane 'tyarthaṃ yathaivendramahe tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुदिताश् चाप्य् अगायन्त राजमार्गेषु गायनाः । स्तवाशीःप्रथमा गाथा यादवानां प्रियंकराः

muditāś cāpy agāyanta rājamārgeṣu gāyanāḥ / stavāśīḥprathamā gāthā yādavānāṃ priyaṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोविन्दरामौ संप्राप्तौ भ्रातरौ लोकविश्रुतौ । स्वे पुरे निर्भयाः सर्वे क्रीडध्वं सह बान्धवैः

govindarāmau saṃprāptau bhrātarau lokaviśrutau / sve pure nirbhayāḥ sarve krīḍadhvaṃ saha bāndhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्र कश् चिद् दीनो वा मलिनो वा विचेतनः । मथुरायां बभौ राजन् गोविन्दे समुपस्थिते

na tatra kaś cid dīno vā malino vā vicetanaḥ / mathurāyāṃ babhau rājan govinde samupasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयांसि साधुवाक्यानि प्रहृष्टा गोहयद्विपाः । नरनारीगणाः सर्वे भेजिरे मनसः सुखम्

vayāṃsi sādhuvākyāni prahṛṣṭā gohayadvipāḥ / naranārīgaṇāḥ sarve bhejire manasaḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवाश् च वाताः प्रववुर् विरजस्का दिशो दश । दैवतानि च सर्वाणि हृष्टान्य् आयतनेष्व् अपि

śivāś ca vātāḥ pravavur virajaskā diśo daśa / daivatāni ca sarvāṇi hṛṣṭāny āyataneṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि लिङ्गानि लोकस्य बभुः कृतयुगे पुरा । तानि सर्वाण्य् अदृश्यन्त पुरीं प्राप्ते जनार्दने

yāni liṅgāni lokasya babhuḥ kṛtayuge purā / tāni sarvāṇy adṛśyanta purīṃ prāpte janārdane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः काले शिवे पुण्ये स्यन्दनेनारिमर्दनः । हरियुक्तेन गोविन्दो विवेश मथुरां पुरीम्

tataḥ kāle śive puṇye syandanenārimardanaḥ / hariyuktena govindo viveśa mathurāṃ purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशन्तं मथुरां रम्यां तम् उपेन्द्रम् अरिंदमम् । अनुजग्मुर् यदुगणाः शक्रं देवगणा इव

viśantaṃ mathurāṃ ramyāṃ tam upendram ariṃdamam / anujagmur yadugaṇāḥ śakraṃ devagaṇā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदेवस्य भवनं ततस् तौ यदुनन्दनौ । प्रविष्टौ हृष्टवदनौ चन्द्रादित्याव् इवाचलम्

vasudevasya bhavanaṃ tatas tau yadunandanau / praviṣṭau hṛṣṭavadanau candrādityāv ivācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् आयुधानि विन्यस्य गृहे स्वे स्वैरचारिणौ । मुमुदाते यदुवरौ वसुदेवसुताव् उभौ

tāv āyudhāni vinyasya gṛhe sve svairacāriṇau / mumudāte yaduvarau vasudevasutāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ताव् एकनिर्माणौ मथुरायां शुभाननौ । उग्रसेनानुगौ भूत्वा कं चित् कालं मुमोदतुः

evaṃ tāv ekanirmāṇau mathurāyāṃ śubhānanau / ugrasenānugau bhūtvā kaṃ cit kālaṃ mumodatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.