Harivaṃśa (critical edition) 81

वैशंपायन उवाच मथुरोपवने गत्वा निविष्टांस् तान् नराधिपान् । अपश्यन् वृष्णयः सर्वे पुरस्कृत्य जनार्दनम्

vaiśaṃpāyana uvāca mathuropavane gatvā niviṣṭāṃs tān narādhipān / apaśyan vṛṣṇayaḥ sarve puraskṛtya janārdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हृष्टमनाः कृष्णो रामं वचनम् अब्रवीत् । त्वरते खलु कार्यार्थो देवतानां न संशयः

tato hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇo rāmaṃ vacanam abravīt / tvarate khalu kāryārtho devatānāṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथायं संनिकृष्टो हि जरासंधो नराधिपः । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाग्राणि रथानां वातरंहसाम्

yathāyaṃ saṃnikṛṣṭo hi jarāsaṃdho narādhipaḥ / lakṣyante hi dhvajāgrāṇi rathānāṃ vātaraṃhasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि शशिकल्पानि नराणां विजिगीषताम् । छत्राण्य् आर्य विराजन्ते प्रोच्छ्रितानि सितानि च

etāni śaśikalpāni narāṇāṃ vijigīṣatām / chatrāṇy ārya virājante procchritāni sitāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नृपरथोदग्रा विमलाश् छत्रपङ्क्तयः । अभिवर्तन्ति नः शुभ्रा यथा खे हंसपङ्क्तयः

aho nṛparathodagrā vimalāś chatrapaṅktayaḥ / abhivartanti naḥ śubhrā yathā khe haṃsapaṅktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले खलु नृपः प्राप्तो जरासंधो महीपतिः । आवयोर् युद्धनिकषः प्रथमः समरातिथिः

kāle khalu nṛpaḥ prāpto jarāsaṃdho mahīpatiḥ / āvayor yuddhanikaṣaḥ prathamaḥ samarātithiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्य तिष्ठाव सहिताव् अनुप्राप्ते महीपतौ । युद्धारम्भः प्रयोक्तव्यो बलं तावद् विमृश्यताम्

ārya tiṣṭhāva sahitāv anuprāpte mahīpatau / yuddhārambhaḥ prayoktavyo balaṃ tāvad vimṛśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा ततः कृष्णः स्वस्थः संग्रामलालसः । जरासंधम् अभिप्रेप्सुश् चकार बलदर्शनम्

evam uktvā tataḥ kṛṣṇaḥ svasthaḥ saṃgrāmalālasaḥ / jarāsaṃdham abhiprepsuś cakāra baladarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीक्षमाणश् च तान् सर्वान् नृपान् यदुवरो ऽव्ययः । आत्मानम् आत्मना वाक्यम् उवाच हृदि मन्त्रवित्

vīkṣamāṇaś ca tān sarvān nṛpān yaduvaro 'vyayaḥ / ātmānam ātmanā vākyam uvāca hṛdi mantravit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे ते पृथिवीपालाः पार्थिवे वर्त्मनि स्थिताः । ये विनाशम् इहेष्यन्ति शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

ime te pṛthivīpālāḥ pārthive vartmani sthitāḥ / ye vināśam iheṣyanti śāstradṛṣṭena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्षिताः खल्व् इमे मन्ये मृत्युना नृपपुंगवाः । स्वर्गगानि तथा ह्य् एषां वपूंषि प्रचकाशिरे

prokṣitāḥ khalv ime manye mṛtyunā nṛpapuṃgavāḥ / svargagāni tathā hy eṣāṃ vapūṃṣi pracakāśire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाने भारपरिश्रान्ता वसुधेयं दिवं गता । एषां नृपतिमुख्यानां बलौघैर् अभिपीडिता । भूमिर् निरन्तरा चेयं बलराष्ट्राभिसंवृता

sthāne bhārapariśrāntā vasudheyaṃ divaṃ gatā / eṣāṃ nṛpatimukhyānāṃ balaughair abhipīḍitā / bhūmir nirantarā ceyaṃ balarāṣṭrābhisaṃvṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वल्पेन खलु कालेन विविक्तं पृथिवीतलम् । भविष्यति नरेन्द्रौघैः शतशो विनिपातितैः

svalpena khalu kālena viviktaṃ pṛthivītalam / bhaviṣyati narendraughaiḥ śataśo vinipātitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरासंधस् ततः क्रुद्धः प्रभुः सर्वमहीक्षिताम् । नराधिपसहस्रौघैर् अनुयातो महाद्युतिः

jarāsaṃdhas tataḥ kruddhaḥ prabhuḥ sarvamahīkṣitām / narādhipasahasraughair anuyāto mahādyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायतोदग्रतुरगैः सयन्त्रैः सुसमाहितैः । रथैः सांग्रामिकैर् युक्तैर् असङ्गगतिभिः क्व चित्

vyāyatodagraturagaiḥ sayantraiḥ susamāhitaiḥ / rathaiḥ sāṃgrāmikair yuktair asaṅgagatibhiḥ kva cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमकक्ष्यैर् महाघण्टैर् वारणैर् वारिदोपमैः । महामात्रोत्तमारूढैः कल्पितै रणकोविदैः

hemakakṣyair mahāghaṇṭair vāraṇair vāridopamaiḥ / mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇakovidaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वारूढैः सादिभिर् युक्तैः प्रेक्षमाणैः प्रवल्गितैः । वाजिभिर् मेघसंकाशैः प्लवद्भिर् इव पत्तिभिः

svārūḍhaiḥ sādibhir yuktaiḥ prekṣamāṇaiḥ pravalgitaiḥ / vājibhir meghasaṃkāśaiḥ plavadbhir iva pattibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गचर्मधरोदग्रैः पत्तिभिर् वल्गिताम्बरैः । सहस्रसंख्यासंयुक्तैर् उत्पतद्भिर् इवोरगैः

khaḍgacarmadharodagraiḥ pattibhir valgitāmbaraiḥ / sahasrasaṃkhyāsaṃyuktair utpatadbhir ivoragaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चतुर्विधैः सैन्यैः कम्पमानैर् इवाम्बुदैः । नृपो ऽभियातो बलवाञ् जरासंधो धृतव्रतः

evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ kampamānair ivāmbudaiḥ / nṛpo 'bhiyāto balavāñ jarāsaṃdho dhṛtavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रथैर् मेघनिर्घोषैर् गजैश् च मदशिञ्चितैः । हेषमाणैश् च तुरगैः क्ष्वेडमाणैश् च पत्तिभिः

sa rathair meghanirghoṣair gajaiś ca madaśiñcitaiḥ / heṣamāṇaiś ca turagaiḥ kṣveḍamāṇaiś ca pattibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजा सागराकारः ससैन्यः प्रत्यदृश्यत

sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् बलं पृथिवीशानां दृप्तयोधजनाकुलम् । क्ष्वेडितास्फोटितरवं मेघसैन्यम् इवाबभौ

tad balaṃ pṛthivīśānāṃ dṛptayodhajanākulam / kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyam ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथैः पवनसंपातैर् गजैश् च जलदोपमैः । तुरगैश् च जवोपेतैः पत्तिभिः खगमैर् इव

rathaiḥ pavanasaṃpātair gajaiś ca jaladopamaiḥ / turagaiś ca javopetaiḥ pattibhiḥ khagamair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमिश्रं सर्वतो भाति मत्तद्विपरथाकुलम् । घर्मान्ते सागरगतं यथैवाभ्रबलं तथा

vimiśraṃ sarvato bhāti mattadviparathākulam / gharmānte sāgaragataṃ yathaivābhrabalaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सबलास् ते महीपाला जरासंधपुरोगमाः । परिवार्य पुरीं सर्वे निवेशायोपचक्रिरे

sabalās te mahīpālā jarāsaṃdhapurogamāḥ / parivārya purīṃ sarve niveśāyopacakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभौ तस्य निविष्टस्य बलश्रीः शिबिरस्य वै । शुक्लपर्यन्तपूर्णस्य यथा रूपं महोदधेः

babhau tasya niviṣṭasya balaśrīḥ śibirasya vai / śuklaparyantapūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतरात्रे ततः काले समुत्तस्थुर् महीक्षितः । आरोहणार्थं पुर्यास् ते समीयुर् युद्धलालसाः

vītarātre tataḥ kāle samuttasthur mahīkṣitaḥ / ārohaṇārthaṃ puryās te samīyur yuddhalālasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समवायीकृताः सर्वे यमुनाम् अनु ते नृपाः । निविष्टा मन्त्रयामासुर् युद्धकालकुतूहलाः

samavāyīkṛtāḥ sarve yamunām anu te nṛpāḥ / niviṣṭā mantrayāmāsur yuddhakālakutūhalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां सुतुमुलः शब्दः शुश्रुवे पृथिवीक्षिताम् । युगान्ते भिद्यमानानां सागराणां यथा स्वनः

teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām / yugānte bhidyamānānāṃ sāgarāṇāṃ yathā svanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां सकञ्चुकोष्णीषाः स्थविरा वेत्रपाणयः । चेरुर् मा शब्द इत्य् एवं ब्रुवन्तो राजशसनात्

teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirā vetrapāṇayaḥ / cerur mā śabda ity evaṃ bruvanto rājaśasanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य रूपं बलस्यासीन् निःशब्दस्तिमितस्य वै । लीनमीनग्रहस्येव निःशब्दस्य महोदधेः

tasya rūpaṃ balasyāsīn niḥśabdastimitasya vai / līnamīnagrahasyeva niḥśabdasya mahodadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशब्दस्तिमिते तस्मिन् योगाद् इव महार्णवे । जरासंधो बृहद् वाक्यं बृहस्पतिर् इवाददे

niḥśabdastimite tasmin yogād iva mahārṇave / jarāsaṃdho bṛhad vākyaṃ bṛhaspatir ivādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रं समभिवर्तन्तां बलानि पृथिवीक्षिताम् । सर्वतो नगरी चेयं जनौघैः परिवार्यताम्

śīghraṃ samabhivartantāṃ balāni pṛthivīkṣitām / sarvato nagarī ceyaṃ janaughaiḥ parivāryatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं चापानि वाह्यन्तां प्रासा वै तोमरास् तथा

ūrdhvaṃ cāpāni vāhyantāṃ prāsā vai tomarās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दार्यतां चैव टङ्कौघैः खनित्रैश् च पुरी द्रुतम् । नृपश् च युद्धमार्गज्ञा विन्यस्यन्ताम् अदूरतः

dāryatāṃ caiva ṭaṅkaughaiḥ khanitraiś ca purī drutam / nṛpaś ca yuddhamārgajñā vinyasyantām adūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशम् अपि बाणौघैर् निःसंपातं यथा भवेत्

ākāśam api bāṇaughair niḥsaṃpātaṃ yathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयानुशिष्टास् तिष्ठन्तु पुरीभूमिषु पार्थिवाः । तेषु तेष्व् अवकाशेषु शीघ्रम् आरुह्यतां पुरी

mayānuśiṣṭās tiṣṭhantu purībhūmiṣu pārthivāḥ / teṣu teṣv avakāśeṣu śīghram āruhyatāṃ purī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्रः कलिङ्गाधिपतिश् चेकितानः सबाह्लिकः । कश्मीरराजो गोनर्दः करूषाधिपतिस् तथा

madraḥ kaliṅgādhipatiś cekitānaḥ sabāhlikaḥ / kaśmīrarājo gonardaḥ karūṣādhipatis tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुमः किंपुरुषश् चैव पार्वतीयष् च दामनः । नगर्याः पश्चिमं द्वारं क्षिप्रम् आरोहयन्त्व् इति

drumaḥ kiṃpuruṣaś caiva pārvatīyaṣ ca dāmanaḥ / nagaryāḥ paścimaṃ dvāraṃ kṣipram ārohayantv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरवो वेणुदारिश् च वैदर्भः सोमकस् तथा । रुक्मी च भोजाधिपतिः सूर्याक्षश् चैव मालवः

pauravo veṇudāriś ca vaidarbhaḥ somakas tathā / rukmī ca bhojādhipatiḥ sūryākṣaś caiva mālavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छागलिः पुरुमित्रश् च विराटश् च महीपतिः

chāgaliḥ purumitraś ca virāṭaś ca mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौशाम्ब्यो मालवश् चैव शतधन्वा विदूरथः । भूरिश्रवास् त्रिगर्तश् च बाणः पञ्चनदस् तथा

kauśāmbyo mālavaś caiva śatadhanvā vidūrathaḥ / bhūriśravās trigartaś ca bāṇaḥ pañcanadas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरं नगरद्वारम् एते दुर्गसहा नृपाः । आरोहन्तां विमर्दन्तां वज्रप्रतिमगौरवाः

uttaraṃ nagaradvāram ete durgasahā nṛpāḥ / ārohantāṃ vimardantāṃ vajrapratimagauravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उलूकः कैतवेयश् च वीरश् चांशुमतः सुतः । एकलव्यो बृहत्क्षत्रः क्षत्रधर्मा जयद्रथः

ulūkaḥ kaitaveyaś ca vīraś cāṃśumataḥ sutaḥ / ekalavyo bṛhatkṣatraḥ kṣatradharmā jayadrathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमौजाश् च शल्यश् च कौरवाः कैकयास् तथा । वैदिशो वामदेवश् च साकेतश् च सिनीपतिः

uttamaujāś ca śalyaś ca kauravāḥ kaikayās tathā / vaidiśo vāmadevaś ca sāketaś ca sinīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं नगरनिर्व्यूहम् एतेष्व् आयत्तम् अस्तु वः । त्वरयन्तो ऽभिधावन्तु वाता इव बलाहकान्

pūrvaṃ nagaranirvyūham eteṣv āyattam astu vaḥ / tvarayanto 'bhidhāvantu vātā iva balāhakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च दरदश् चैव चेदिराजश् च संगताः । दक्षिणं नगरद्वारं पालयिष्याम दंशिताः

ahaṃ ca daradaś caiva cedirājaś ca saṃgatāḥ / dakṣiṇaṃ nagaradvāraṃ pālayiṣyāma daṃśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एषा पुरी क्षिप्रं समन्ताद् वेष्टिता बलैः । वज्रावपातप्रतिमं प्राप्नोतु तुमुलं भयम्

evam eṣā purī kṣipraṃ samantād veṣṭitā balaiḥ / vajrāvapātapratimaṃ prāpnotu tumulaṃ bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गदिनो ये गदाभिस् ते परिघैः परिघायुधाः । अपरे विविधैः शस्त्रैर् दारयन्तु पुरीम् इमाम्

gadino ye gadābhis te parighaiḥ parighāyudhāḥ / apare vividhaiḥ śastrair dārayantu purīm imām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यैव तु नगर्य् एषा विषमोच्चयसंकटा । कार्या भूमिसमा सर्वा भवद्भिर् वसुधाधिपैः

adyaiva tu nagary eṣā viṣamoccayasaṃkaṭā / kāryā bhūmisamā sarvā bhavadbhir vasudhādhipaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरङ्गबलं व्यूह्य जरासंधो व्यवस्थितः । अथाभ्ययाद् यदून् क्रुद्धः सह सर्वैर् नराधिपैः । प्रतिजग्मुर् दशार्हास् तं व्यूढानीकाः प्रहारिणः

caturaṅgabalaṃ vyūhya jarāsaṃdho vyavasthitaḥ / athābhyayād yadūn kruddhaḥ saha sarvair narādhipaiḥ / pratijagmur daśārhās taṃ vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् युद्धम् अभवद् घोरं तेषां देवासुरोपमम् । अल्पानां बहुभिः सार्धं व्यतिषक्तरथद्विपम्

tad yuddham abhavad ghoraṃ teṣāṃ devāsuropamam / alpānāṃ bahubhiḥ sārdhaṃ vyatiṣaktarathadvipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरान् निःसृतौ दृष्ट्वा वसुदेवसुताव् उबौ । क्षुब्धं नरवरानीकं त्रस्तसंमूढवाहनम्

nagarān niḥsṛtau dṛṣṭvā vasudevasutāv ubau / kṣubdhaṃ naravarānīkaṃ trastasaṃmūḍhavāhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथस्थौ दंशितौ चैव चेरतुस् तत्र यादवौ । मकराव् इव संरब्धौ समुद्रक्षोभणाव् उभौ

rathasthau daṃśitau caiva ceratus tatra yādavau / makarāv iva saṃrabdhau samudrakṣobhaṇāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुधानां पुराणानाम् आदाने कृतलक्षणा

āyudhānāṃ purāṇānām ādāne kṛtalakṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः खान् निपतन्ति स्म दीप्तान्य् आहवसंप्लवे । लेलिहानानि दिव्यानि महान्ति सुदृढानि च

tataḥ khān nipatanti sma dīptāny āhavasaṃplave / lelihānāni divyāni mahānti sudṛḍhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रव्यादैर् अनुयातानि मूर्तिमन्ति बृहन्ति च । तृषितान्य् आहवे भोक्तुं नृपमांसानि वै भृशम्

kravyādair anuyātāni mūrtimanti bṛhanti ca / tṛṣitāny āhave bhoktuṃ nṛpamāṃsāni vai bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यस्रग्दामधारीणि त्रासयन्ति नभश्चरान् । प्रभया भासमानानि दंशितानि दिशो दश

divyasragdāmadhārīṇi trāsayanti nabhaścarān / prabhayā bhāsamānāni daṃśitāni diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हलं संवर्तकं नाम सौनन्दं मुसलं तथा । धनुषां प्रवरं शार्ङ्गं गदा कौमोदकी च ह

halaṃ saṃvartakaṃ nāma saunandaṃ musalaṃ tathā / dhanuṣāṃ pravaraṃ śārṅgaṃ gadā kaumodakī ca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वार्य् एतानि तेजांसि विष्णुप्रहरणानि च । ताभ्यां समवतीर्णानि यादवाभ्यां महारणे

catvāry etāni tejāṃsi viṣṇupraharaṇāni ca / tābhyāṃ samavatīrṇāni yādavābhyāṃ mahāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जग्राह प्रथमं रामो ललामप्रतिमं हलम् । तं सर्पम् इव सर्पन्तं दिव्यमालाकुलं मृधे

jagrāha prathamaṃ rāmo lalāmapratimaṃ halam / taṃ sarpam iva sarpantaṃ divyamālākulaṃ mṛdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौनन्दं च ततः श्रीमान् निरानन्दकरं द्विषाम् । सव्येन सात्वतां श्रेष्ठो जग्राह मुसलोत्तमम्

saunandaṃ ca tataḥ śrīmān nirānandakaraṃ dviṣām / savyena sātvatāṃ śreṣṭho jagrāha musalottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनीयं च लोकेषु धनुर् जलदनिस्वनम् । नाम्ना शार्ङ्गम् इति ख्यातं विष्णुर् जग्राह वीर्यवान्

darśanīyaṃ ca lokeṣu dhanur jaladanisvanam / nāmnā śārṅgam iti khyātaṃ viṣṇur jagrāha vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवैर् निगदितार्थस्य गदा तस्यापरे करे । विषक्ता कुमुदाक्षस्य नाम्ना कौमोदकीति सा

devair nigaditārthasya gadā tasyāpare kare / viṣaktā kumudākṣasya nāmnā kaumodakīti sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ सप्रहरणौ वीरौ साक्षाद् विष्णोस् तनूपमौ । समरे रामगोविन्दौ रिपूंस् तान् प्रत्ययुध्यताम्

tau sapraharaṇau vīrau sākṣād viṣṇos tanūpamau / samare rāmagovindau ripūṃs tān pratyayudhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायुधप्रग्रहौ वीरौ ताव् अन्योन्यमयाव् उभौ । पूर्वजानुजसंज्ञौ तौ रामगोविन्दलक्षणौ । द्विषत्सु प्रतिकुर्वाणौ पराक्रान्तौ यथेश्वरौ

sāyudhapragrahau vīrau tāv anyonyamayāv ubhau / pūrvajānujasaṃjñau tau rāmagovindalakṣaṇau / dviṣatsu pratikurvāṇau parākrāntau yatheśvarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हलम् उद्यम्य रामस् तु सर्पेन्द्रम् इव कोपितः । चचार समरे वीरो द्विषताम् अन्तको यथा

halam udyamya rāmas tu sarpendram iva kopitaḥ / cacāra samare vīro dviṣatām antako yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकर्षन् रथयूथानि क्षत्रियाणां महात्मनाम् । चकार रोषं सफलं नागेषु च हयेषु च

vikarṣan rathayūthāni kṣatriyāṇāṃ mahātmanām / cakāra roṣaṃ saphalaṃ nāgeṣu ca hayeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुञ्जरांल् लाङ्गलक्षिप्तान् मुसलाक्षेपताडितान् । रामो विराजन् समरे निर्ममन्थ यथाचलान्

kuñjarāṃl lāṅgalakṣiptān musalākṣepatāḍitān / rāmo virājan samare nirmamantha yathācalān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते विध्यमाना रामेण समरे क्षत्रियर्षभाः । जरासंधान्तिकं वीराः समरार्ताः प्रजग्मिरे

te vidhyamānā rāmeṇa samare kṣatriyarṣabhāḥ / jarāsaṃdhāntikaṃ vīrāḥ samarārtāḥ prajagmire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् उवाच जरासंधः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः । धिग् एतां क्षत्रवृत्तिं वः समरे कातरात्मनाम्

tān uvāca jarāsaṃdhaḥ kṣatradharme vyavasthitaḥ / dhig etāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥ samare kātarātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावृत्तस्य समरे विरथस्य पलायतः । भ्रूणहत्याम् इवासह्यां प्रवदन्ति मनीषिणः

parāvṛttasya samare virathasya palāyataḥ / bhrūṇahatyām ivāsahyāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् एतौ रणे गोपौ प्रेषयामि यमक्षयम्

yāvad etau raṇe gopau preṣayāmi yamakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते क्षत्रियाः सर्वे जरासंधेन चोदिताः । सृजन्तः शरजालानि हृष्टा योद्धुं व्यवस्थिताः

tatas te kṣatriyāḥ sarve jarāsaṃdhena coditāḥ / sṛjantaḥ śarajālāni hṛṣṭā yoddhuṃ vyavasthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हयैः काञ्चनापीडै रथैश् चाम्बुदनादिभिः । नागैश् चाम्भोदसंकाशैर् महामात्रप्रचोदितैः

te hayaiḥ kāñcanāpīḍai rathaiś cāmbudanādibhiḥ / nāgaiś cāmbhodasaṃkāśair mahāmātrapracoditaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतनुत्राः सनिस्त्रिंशाः सपताकायुधध्वजाह्। । स्वारोपितधनुष्मन्तः सुतूणीराः सतोमराः

satanutrāḥ sanistriṃśāḥ sapatākāyudhadhvajāh. / svāropitadhanuṣmantaḥ sutūṇīrāḥ satomarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्छत्रोत्सेधिनः सर्वे चारुचामरवीजिताः । रणे ते ऽभिगता रेजुः स्यन्दनस्था महीक्षितः

sacchatrotsedhinaḥ sarve cārucāmaravījitāḥ / raṇe te 'bhigatā rejuḥ syandanasthā mahīkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते युद्धरागा रथिनो व्यगाहन्त युधां वराः । गदाभिश् चैव गुर्वीभिः क्षेपणीयैश् च मुद्गरैः

te yuddharāgā rathino vyagāhanta yudhāṃ varāḥ / gadābhiś caiva gurvībhiḥ kṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपर्णधजम् आस्थाय कृष्णस् तु रथम् उत्तमम् । तदाभ्ययाज् जरासंधं शरैर् विव्याध चाष्टभिः

suparṇadhajam āsthāya kṛṣṇas tu ratham uttamam / tadābhyayāj jarāsaṃdhaṃ śarair vivyādha cāṣṭabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारथिं चास्य विव्याध पञ्चभिर् निशितैः शरैः । जघान तुरगांश् चाजौ यतमानस्य वीर्यवान्

sārathiṃ cāsya vivyādha pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ / jaghāna turagāṃś cājau yatamānasya vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं कृच्छ्रगतम् आज्ञाय चित्रसेनो महारथः । सेनानीः कौशिकश् चैव कृष्णं विव्याधतुः शरैः

taṃ kṛcchragatam ājñāya citraseno mahārathaḥ / senānīḥ kauśikaś caiva kṛṣṇaṃ vivyādhatuḥ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर् विव्याध संसक्तं बलदेवं च कौशिकः । बलदेवो धनुश् चास्य भल्लेनाजौ द्विधाकरोत् । जवेनाभ्यर्दयच् चापि तान् अरीञ् शरवृष्टिभिः

tribhir vivyādha saṃsaktaṃ baladevaṃ ca kauśikaḥ / baladevo dhanuś cāsya bhallenājau dvidhākarot / javenābhyardayac cāpi tān arīñ śaravṛṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं चित्रसेनः संरब्धो विव्याध नवभिः शरैः । कौशिकः पञ्चभिश् चापि जरासंधश् च सप्तभिः

taṃ citrasenaḥ saṃrabdho vivyādha navabhiḥ śaraiḥ / kauśikaḥ pañcabhiś cāpi jarāsaṃdhaś ca saptabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभिः पञ्चभिश् चैव बलदेवः शितैः शरैः

pañcabhiḥ pañcabhiś caiva baladevaḥ śitaiḥ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथेषां चापि चिच्छेद चित्रसेनस्य वीर्यवान् । बलदेवो धनुश् चाजौ भल्लेनास्य द्विधाकरोत्

ratheṣāṃ cāpi ciccheda citrasenasya vīryavān / baladevo dhanuś cājau bhallenāsya dvidhākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च्छिन्नधन्वा विरथो गदाम् आदाय वीर्यवान् । अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्धो जिघांसुर् मुसलायुधम्

sa cchinnadhanvā viratho gadām ādāya vīryavān / abhyadravat susaṃkruddho jighāṃsur musalāyudham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिसृक्षतस् तु नाराचांश् चित्रसेनवधैषिणः । धनुश् चिच्छेद रामस्य जरासंधो महाबलः । गदया च जघानाश्वान् कोपात् स मगधेश्वरः

sisṛkṣatas tu nārācāṃś citrasenavadhaiṣiṇaḥ / dhanuś ciccheda rāmasya jarāsaṃdho mahābalaḥ / gadayā ca jaghānāśvān kopāt sa magadheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाय मुसलं रामो जरासंधम् उपाद्रवत् । तयोस् तु युद्धम् अभवत् परस्परवधैषिणोः

ādāya musalaṃ rāmo jarāsaṃdham upādravat / tayos tu yuddham abhavat parasparavadhaiṣiṇoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सैन्येन महता जरासंधो ऽभिसंवृतः । रामकृष्णाग्रगान् भोजान् आससाद महाबलः

tataḥ sainyena mahatā jarāsaṃdho 'bhisaṃvṛtaḥ / rāmakṛṣṇāgragān bhojān āsasāda mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रक्षुभितस्येव सागरस्य महास्वनः । प्रादुर् बभूव तुमुलः सेनयोर् उभयोस् तयोः

tataḥ prakṣubhitasyeva sāgarasya mahāsvanaḥ / prādur babhūva tumulaḥ senayor ubhayos tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणुभेरीमृदङ्गानां शङ्खानां च सहस्रशः । उभयोः सेनयो राजन् प्रादुर् आसीन् महास्वनः

veṇubherīmṛdaṅgānāṃ śaṅkhānāṃ ca sahasraśaḥ / ubhayoḥ senayo rājan prādur āsīn mahāsvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैस् तुमुलः सर्वतो ऽभवत् । उत्पपात रजश् चापि खुरनेमिसमुद्धतम्

kṣveḍitāsphoṭitotkruṣṭais tumulaḥ sarvato 'bhavat / utpapāta rajaś cāpi khuranemisamuddhatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्यतमहाशस्त्राः प्रगृहीतशरासनाः । अन्योन्यम् अभिगर्जन्तः शूरास् तत्रावतस्थिरे

samudyatamahāśastrāḥ pragṛhītaśarāsanāḥ / anyonyam abhigarjantaḥ śūrās tatrāvatasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथिनः सादिनश् चैव पत्तयश् च सहस्रशः । गजाश् चातिबलास् तत्र संनिपेतुर् अभीतवत्

rathinaḥ sādinaś caiva pattayaś ca sahasraśaḥ / gajāś cātibalās tatra saṃnipetur abhītavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स संप्रहारस् तुमुलस् त्यक्त्वा प्राणान् अवर्तत । वृष्णीभिः सह योधानां जरासंधस्य दारुणः

sa saṃprahāras tumulas tyaktvā prāṇān avartata / vṛṣṇībhiḥ saha yodhānāṃ jarāsaṃdhasya dāruṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शिनिर् अनाधृष्टिर् बभ्रुर् विपृथुर् आहुकः । बलदेवं पुरस्कृत्य सैन्यस्यार्धेन दंशिताः

tataḥ śinir anādhṛṣṭir babhrur vipṛthur āhukaḥ / baladevaṃ puraskṛtya sainyasyārdhena daṃśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणं पक्षम् आसेदुः शत्रुसैन्यस्य भारत । पालितं चेदिराजेन जरासंधेन चाभिभो

dakṣiṇaṃ pakṣam āseduḥ śatrusainyasya bhārata / pālitaṃ cedirājena jarāsaṃdhena cābhibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदीच्यैश् च महावीर्यैः शल्यसाल्वादिभिर् नृपैः । सृजन्तः शरवर्षाणि समभित्यक्तजीविताः

udīcyaiś ca mahāvīryaiḥ śalyasālvādibhir nṛpaiḥ / sṛjantaḥ śaravarṣāṇi samabhityaktajīvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगावहः पृथुः कह्वः शतद्युम्नो विदूरथः । हृषीकेशं पुरस्कृत्य सैन्यस्यार्धेन दंशिताः

āgāvahaḥ pṛthuḥ kahvaḥ śatadyumno vidūrathaḥ / hṛṣīkeśaṃ puraskṛtya sainyasyārdhena daṃśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राच्यैश् च दाक्षिणात्यैश् च गुप्तवीर्यबलान्वितैः

prācyaiś ca dākṣiṇātyaiś ca guptavīryabalānvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां युद्धं समभवत् समभित्यक्तजीवितम् । शक्त्यृष्टिप्रासबाणौघान् सृजतां तुमुलं महत्

teṣāṃ yuddhaṃ samabhavat samabhityaktajīvitam / śaktyṛṣṭiprāsabāṇaughān sṛjatāṃ tumulaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सात्यकिश् चित्रकः श्यामो युयुधानश् च वीर्यवान् । राजाधिदेवो मृदुरः श्वफल्कश् च महाबलः

sātyakiś citrakaḥ śyāmo yuyudhānaś ca vīryavān / rājādhidevo mṛduraḥ śvaphalkaś ca mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्राजिच् च प्रसेनश् च बलेन महता वृताः । व्यूहस्य पक्षं ते सव्यं प्रतीयुर् द्विषतां मृधे

satrājic ca prasenaś ca balena mahatā vṛtāḥ / vyūhasya pakṣaṃ te savyaṃ pratīyur dviṣatāṃ mṛdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजभिश् चापि बहुभिर् वेणुदारिमुखैः सह

rājabhiś cāpi bahubhir veṇudārimukhaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.