Library·Harivaṃśa (critical edition)·84
वैशंपायन उवाच कस्यचित् त्व् अथ कालस्य सभायां यदुसंसदि । बभाषे पुण्डरीकाक्षो हेतुमद् वाक्यम् उत्तमम्
vaiśaṃpāyana uvāca kasyacit tv atha kālasya sabhāyāṃ yadusaṃsadi / babhāṣe puṇḍarīkākṣo hetumad vākyam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादवानाम् इयं भूमिर् मथुरा राष्ट्रवर्धनी । वयं चैवेह संभूता व्रजे च परिवर्धिताः
yādavānām iyaṃ bhūmir mathurā rāṣṭravardhanī / vayaṃ caiveha saṃbhūtā vraje ca parivardhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदानीं गतं दुःखं शत्रवष् च पराजिताः । नृपेषु जनितं वैरं जरासंधे च विग्रहः
tad idānīṃ gataṃ duḥkhaṃ śatravaṣ ca parājitāḥ / nṛpeṣu janitaṃ vairaṃ jarāsaṃdhe ca vigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाहनानि च नः सन्ति पादातं चाप्य् अनन्तकम् । रत्नानि च विचित्राणि मित्राणि बहुलानि च
vāhanāni ca naḥ santi pādātaṃ cāpy anantakam / ratnāni ca vicitrāṇi mitrāṇi bahulāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं च माथुरी भूमिर् अल्पा गम्या परस्य नः । वृद्धिश् चापि परास्माकं बलतो मित्रतस् तथा
iyaṃ ca māthurī bhūmir alpā gamyā parasya naḥ / vṛddhiś cāpi parāsmākaṃ balato mitratas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारकोट्यो याश् चेमा गणाश् चैव पदातिनाम् । एषाम् अपीह वसतां संमर्दम् उपलक्षये
kumārakoṭyo yāś cemā gaṇāś caiva padātinām / eṣām apīha vasatāṃ saṃmardam upalakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन् मे न रोचते ह्य् अत्र निवासो यदुपुंगवाः । पुरीं निवेशयिष्यामि मम तत् क्षन्तुम् अर्हथ
tan me na rocate hy atra nivāso yadupuṃgavāḥ / purīṃ niveśayiṣyāmi mama tat kṣantum arhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् यद्य् अनुकूलं वो ममाभिप्रायजं वचः । भवाय भवतां काले रोचतां यदुसंसदि
etad yady anukūlaṃ vo mamābhiprāyajaṃ vacaḥ / bhavāya bhavatāṃ kāle rocatāṃ yadusaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् ऊचुर् यादवाः सर्वे हृष्टेन मनसा तदा । साध्यतां यद् अभिप्रेतं जनस्यास्य भवाय च
tam ūcur yādavāḥ sarve hṛṣṭena manasā tadā / sādhyatāṃ yad abhipretaṃ janasyāsya bhavāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संमन्त्रयाम् आसुर् वृष्णयो मन्त्रम् उत्तमम् । अवध्यो ऽसौकृतो ऽस्माकं सुमहच्च रिपोर् बलम्
tataḥ saṃmantrayām āsur vṛṣṇayo mantram uttamam / avadhyo 'saukṛto 'smākaṃ sumahacca ripor balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतः सैन्यक्षयश् चापि महान् इह नराधिपैः । बलानि च ससैन्यानि हन्तुं वर्षशतैर् अपि । न शक्ष्यामो ह्य् अतस् तेषाम् अपयाने ऽभवन् मतिः
kṛtaḥ sainyakṣayaś cāpi mahān iha narādhipaiḥ / balāni ca sasainyāni hantuṃ varṣaśatair api / na śakṣyāmo hy atas teṣām apayāne 'bhavan matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे राजा स कालयवनो महान् । सैन्येन तद्विधेनैव मथुराम् अभ्युपागमत्
etasminn antare rājā sa kālayavano mahān / sainyena tadvidhenaiva mathurām abhyupāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जरासंधबलं दुर्निवार्यं महत् तदा । ते कालयवनं चैव श्रुत्वैवं प्रतिपेदिरे
tato jarāsaṃdhabalaṃ durnivāryaṃ mahat tadā / te kālayavanaṃ caiva śrutvaivaṃ pratipedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशवः पुनरेवाह यादवान् सत्यसंगरान् । अद्यैव दिवसः पुण्यो निर्याम सपदानुगाः
keśavaḥ punarevāha yādavān satyasaṃgarān / adyaiva divasaḥ puṇyo niryāma sapadānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चक्रमुस् ते यदवः सर्वे केशवशासनात् । ओघा इव समुद्रस्य बलौघप्रतिवारणाः
niścakramus te yadavaḥ sarve keśavaśāsanāt / oghā iva samudrasya balaughaprativāraṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगृह्य ते कलत्राणि वसुदेवपुरोगमाः । सुसंनद्धैर् गजैर् मत्तै रथैर् अश्वैश् च दंशितैः
saṃgṛhya te kalatrāṇi vasudevapurogamāḥ / susaṃnaddhair gajair mattai rathair aśvaiś ca daṃśitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहत्य दुंदुभीन् सर्वे सधनज्ञातिबान्धवाः । निर्ययुर् यादवाः सर्वे मथुराम् अपहाय वै
āhatya duṃdubhīn sarve sadhanajñātibāndhavāḥ / niryayur yādavāḥ sarve mathurām apahāya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यन्दनैः काञ्चनापीडैर् मत्तैश् च वरवारणैः । सृतप्लुतैश् च तुरगैः कशापार्ष्णिप्रचोदितैः
syandanaiḥ kāñcanāpīḍair mattaiś ca varavāraṇaiḥ / sṛtaplutaiś ca turagaiḥ kaśāpārṣṇipracoditaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वानि स्वानि बलाग्राणि शोभयन्तः प्रकर्षिणः । प्रत्यङ्मुखा ययुर् हृष्टा वृष्णयो भरतर्षभ
svāni svāni balāgrāṇi śobhayantaḥ prakarṣiṇaḥ / pratyaṅmukhā yayur hṛṣṭā vṛṣṇayo bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मुख्यतमाः सर्वे यादवा रणशोभिनः । अनीकाग्राणि कर्षन्तो वासुदेवपुरोगमाः
tato mukhyatamāḥ sarve yādavā raṇaśobhinaḥ / anīkāgrāṇi karṣanto vāsudevapurogamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते स्म नानालताचित्रं नारिकेलवनायुतम् । कीर्णं नागवनैः कान्तैः केतकीषण्डमण्डितम्
te sma nānālatācitraṃ nārikelavanāyutam / kīrṇaṃ nāgavanaiḥ kāntaiḥ ketakīṣaṇḍamaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनूपं सिन्धुराजस्य प्रपेदुर् यदुपुंगवाः
anūpaṃ sindhurājasya prapedur yadupuṃgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तत्र रमणीयेषु विषयेषु सखप्रियाः । मुमुदुर् यादवाः सर्वे देवाः स्वर्गगता इव
te tatra ramaṇīyeṣu viṣayeṣu sakhapriyāḥ / mumudur yādavāḥ sarve devāḥ svargagatā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरवास्तु विचिन्वन् स कृष्णस् तु परवीरहा । ददर्श विपुलं देशं सागरानूपभूषितम्
puravāstu vicinvan sa kṛṣṇas tu paravīrahā / dadarśa vipulaṃ deśaṃ sāgarānūpabhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाहनानां हितं चैव सिकताताम्रमृत्तिकम् । पुरलक्षणसंपन्नं कृतास्पदम् इव श्रिया
vāhanānāṃ hitaṃ caiva sikatātāmramṛttikam / puralakṣaṇasaṃpannaṃ kṛtāspadam iva śriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सागरानिलसंवीतं सागराम्बुनिषेवितम् । विषयं सिन्धुराजस्य शोभितं पुरलक्षणैः
sāgarānilasaṃvītaṃ sāgarāmbuniṣevitam / viṣayaṃ sindhurājasya śobhitaṃ puralakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रैवतको नाम पर्वतो नातिदूरतः । मन्दरोदारशिखरः सर्वतो ऽभिविराजते
tatra raivatako nāma parvato nātidūrataḥ / mandarodāraśikharaḥ sarvato 'bhivirājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैकलव्यसंवासो द्रोणेनाध्युषितश् चिरम् । बभूव पुरुषोपेतः सर्वरत्नसमाकुलः
tatraikalavyasaṃvāso droṇenādhyuṣitaś ciram / babhūva puruṣopetaḥ sarvaratnasamākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहारभूमिस् तत्रैव तस्य राज्ञः सुनिर्मिता । नाम्ना द्वारवती नाम स्वायताष्टापदोपमा
vihārabhūmis tatraiva tasya rājñaḥ sunirmitā / nāmnā dvāravatī nāma svāyatāṣṭāpadopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशवस्य मतिस् तत्र पुर्यर्थे विनिवेशिता । निवेशं तत्र सैन्यानां रोचयन्ति स्म यादवाः
keśavasya matis tatra puryarthe viniveśitā / niveśaṃ tatra sainyānāṃ rocayanti sma yādavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेनापालाश् च संचक्रुः स्कन्धावारनिवेशनम्
senāpālāś ca saṃcakruḥ skandhāvāraniveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवाय तत्र न्यवसत् केशवः सह यादवैः । देशे पुरनिवेशाय स यदुप्रवरो विभुः
dhruvāya tatra nyavasat keśavaḥ saha yādavaiḥ / deśe puraniveśāya sa yadupravaro vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्तु विधिवन् नाम वास्तूनि च गदाग्रजः । निर्ममे पुरुषश्रेष्ठो मनसा यादवोत्तमः
tasyāstu vidhivan nāma vāstūni ca gadāgrajaḥ / nirmame puruṣaśreṣṭho manasā yādavottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वारवतीं चैव पुरीं प्राप्य सबान्धवाः । सुखिनो न्यवसन् राजन् स्वर्गे देवगणा इव
evaṃ dvāravatīṃ caiva purīṃ prāpya sabāndhavāḥ / sukhino nyavasan rājan svarge devagaṇā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णो ऽपि कालयवनं ज्ञात्वा केशिनिषूदनः । जरासंधभयाच् चापि पुरीं द्वारवतीं ययौ
kṛṣṇo 'pi kālayavanaṃ jñātvā keśiniṣūdanaḥ / jarāsaṃdhabhayāc cāpi purīṃ dvāravatīṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.