Library·Harivaṃśa (critical edition)·91
जनमेजय उवाच प्रत्येत्य द्वारकां विष्णुर् हते रुक्मिणि वीर्यवान् । अकरोद् यन् महाबाहुस् तन् मे वद महामुने
janamejaya uvāca pratyetya dvārakāṃ viṣṇur hate rukmiṇi vīryavān / akarod yan mahābāhus tan me vada mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच स तैर् वृतः पुरीं गत्वा सर्वयादवनन्दनः । द्वारकां भगवान् विष्णुः प्रत्यवैक्षत वीर्यवान्
vaiśaṃpāyana uvāca sa tair vṛtaḥ purīṃ gatvā sarvayādavanandanaḥ / dvārakāṃ bhagavān viṣṇuḥ pratyavaikṣata vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यपद्यत रत्नानि विविधानि वसूनि च । यथार्हं पुण्डरीकाक्षो नैरृतान् प्रत्यपादयत्
pratyapadyata ratnāni vividhāni vasūni ca / yathārhaṃ puṇḍarīkākṣo nairṛtān pratyapādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र विघ्नं चरन्ति स्म दैतेयाः सह दानवैः । ताञ् जघान महाबाहुर् वरदत्तान् महासुरान्
tatra vighnaṃ caranti sma daiteyāḥ saha dānavaiḥ / tāñ jaghāna mahābāhur varadattān mahāsurān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विघ्नं तत्राकरोत् तस्य नरको नाम दानवः । त्रासनः सुरसंघानां देवराजरिपुर् महान्
vighnaṃ tatrākarot tasya narako nāma dānavaḥ / trāsanaḥ surasaṃghānāṃ devarājaripur mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बभौ मूर्तिलिङ्गस्थः सर्वदैवतबाधिता । ऋषीणां मानुषाणां च प्रतीपम् अकरोत् तदा
sa babhau mūrtiliṅgasthaḥ sarvadaivatabādhitā / ṛṣīṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca pratīpam akarot tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वष्टुर् दुहितरं भौमः कशेरुम् अगमत् तदा । गजरूपेण जग्राह रुचिराङ्गीं चतुर्दशीम्
tvaṣṭur duhitaraṃ bhaumaḥ kaśerum agamat tadā / gajarūpeṇa jagrāha rucirāṅgīṃ caturdaśīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमथ्य च वरारोहां नरको वाक्यम् अब्रवीत् । नष्टशोकभयो मोहात् प्राग्ज्योतिषपतिस् तदा
pramathya ca varārohāṃ narako vākyam abravīt / naṣṭaśokabhayo mohāt prāgjyotiṣapatis tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि देवमनुष्येषु रत्नानि विविधानि च । बिभर्ति च मही कृत्स्ना सागरेषु च यद् वसु
yāni devamanuṣyeṣu ratnāni vividhāni ca / bibharti ca mahī kṛtsnā sāgareṣu ca yad vasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य प्रभृति तानीह सहिताः सर्वनैरृताः । ममैवोपहरिष्यन्ति दैत्याश् च सह दानवैः
adya prabhṛti tānīha sahitāḥ sarvanairṛtāḥ / mamaivopahariṣyanti daityāś ca saha dānavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उत्तमरत्नानि वस्त्राणि विविधानि च । संजहार तदा भौमस् तच् च नाधिचचार सः
evam uttamaratnāni vastrāṇi vividhāni ca / saṃjahāra tadā bhaumas tac ca nādhicacāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वाणां च याः कन्या जहार नरको बली । याश् च देवमनुष्याणां सप्त चाप्सरसां गणाः
gandharvāṇāṃ ca yāḥ kanyā jahāra narako balī / yāś ca devamanuṣyāṇāṃ sapta cāpsarasāṃ gaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दश सहस्राणि एकविंशच्छतानि च । एकवेणीधराः सर्वाः सतां मार्गम् अनुव्रताः
caturdaśa sahasrāṇi ekaviṃśacchatāni ca / ekaveṇīdharāḥ sarvāḥ satāṃ mārgam anuvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां पुरवरं भौमो ऽकारयन् मणिपर्वतम् । अलकायाम् अदीनात्मा मुरस्य विषयं प्रति
tāsāṃ puravaraṃ bhaumo 'kārayan maṇiparvatam / alakāyām adīnātmā murasya viṣayaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताश् च प्राग्ज्योतिषपतिर् मुरोश् चैव दशात्मजाः । नैरृताश् च यथामुख्याः पालयन्त उपासते
tāś ca prāgjyotiṣapatir muroś caiva daśātmajāḥ / nairṛtāś ca yathāmukhyāḥ pālayanta upāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष तमसः पारे वरदत्तो महासुरः । अदितिं धर्षयाम् आस कुण्डलार्थे महासुरः
sa eṣa tamasaḥ pāre varadatto mahāsuraḥ / aditiṃ dharṣayām āsa kuṇḍalārthe mahāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चासुरगणैः सर्वैः सहितैः कर्म तत् पुरा । कृतपूर्वं तदा घोरं यद् अकार्षीन् महासुरः
na cāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ sahitaiḥ karma tat purā / kṛtapūrvaṃ tadā ghoraṃ yad akārṣīn mahāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं मही सुषुवे देवी यस्य प्राग्ज्योतिषं पुरम् । तस्यान्तपालाश् चत्वारस् तस्यासन् युद्धदुर्मदाः
yaṃ mahī suṣuve devī yasya prāgjyotiṣaṃ puram / tasyāntapālāś catvāras tasyāsan yuddhadurmadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयग्रीवो निसुन्दश् च वीरः पञ्चजनस् तथा । मुरुः पुत्रसहस्रैश् च वरदत्तो महासुरः
hayagrīvo nisundaś ca vīraḥ pañcajanas tathā / muruḥ putrasahasraiś ca varadatto mahāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदेवयानम् आवृत्य पन्थानं समवस्थितः । वित्रासनः सुकृतिनां विरूपै राक्षसैः सह
ādevayānam āvṛtya panthānaṃ samavasthitaḥ / vitrāsanaḥ sukṛtināṃ virūpai rākṣasaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वधार्थं महाबाहुः शङ्खचक्रगदासिभृत् । जातो वृष्णिषु देवक्यां वसुदेवाज् जनार्दनः
tadvadhārthaṃ mahābāhuḥ śaṅkhacakragadāsibhṛt / jāto vṛṣṇiṣu devakyāṃ vasudevāj janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याथ पुरुषेन्द्रस्य लोके प्रथिततेजसः । निवासो धारका देवैर् उपायाद् उपपादिता
tasyātha puruṣendrasya loke prathitatejasaḥ / nivāso dhārakā devair upāyād upapāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीव हि पुरी रम्या द्वारका वासवक्षयात् । महार्णवपरिक्षिप्ता पञ्चपर्वतशोभिता
atīva hi purī ramyā dvārakā vāsavakṣayāt / mahārṇavaparikṣiptā pañcaparvataśobhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां देवपुराभायां सभा काञ्चनतोरणा । सुदाशार्हीति विख्याता योजनायुतविस्तृता
tasyāṃ devapurābhāyāṃ sabhā kāñcanatoraṇā / sudāśārhīti vikhyātā yojanāyutavistṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वृष्ण्यन्धकाः सर्वे रामकृष्णपुरोगमाः । लोकयात्राम् इमां कृत्स्नां परिरक्षन्त आसते
tatra vṛṣṇyandhakāḥ sarve rāmakṛṣṇapurogamāḥ / lokayātrām imāṃ kṛtsnāṃ parirakṣanta āsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासीनेषु सर्वेषु कदाचिद् भरतर्षभ । दिव्यगन्धो ववौ वायुः पुष्पवर्षं पपात ह
tatrāsīneṣu sarveṣu kadācid bharatarṣabha / divyagandho vavau vāyuḥ puṣpavarṣaṃ papāta ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः किलकिलाशब्दः प्रभाजालाभिसंवृतः । मुहूर्तम् अन्तरिक्षे ऽभूत् ततो भूमौ प्रतिष्ठितः
tataḥ kilakilāśabdaḥ prabhājālābhisaṃvṛtaḥ / muhūrtam antarikṣe 'bhūt tato bhūmau pratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये तु तेजसस् तस्य पाण्डुरं गजम् आस्थितः । वृतो देवगणैः सर्वैर् वासवः प्रत्यदृश्यत
madhye tu tejasas tasya pāṇḍuraṃ gajam āsthitaḥ / vṛto devagaṇaiḥ sarvair vāsavaḥ pratyadṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामकृष्णै च राजा च वृष्ण्यन्धकगणैः सह । प्रत्युद्ययुर् महात्मानं पूजयन्तः सुरेश्वरम्
rāmakṛṣṇai ca rājā ca vṛṣṇyandhakagaṇaiḥ saha / pratyudyayur mahātmānaṃ pūjayantaḥ sureśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्णीन् अन्यान् सस्वजे च यथा स्थानं यथा वयः
vṛṣṇīn anyān sasvaje ca yathā sthānaṃ yathā vayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजितो रामकृष्णाभ्याम् आविवेश सभां शुभाम् । तत्रासनम् अलंकृत्य सभाम् तां स सुरेश्वरः । अर्घ्यादिसमुदाचारं प्रत्यगृह्णाद् यथाविधि
pūjito rāmakṛṣṇābhyām āviveśa sabhāṃ śubhām / tatrāsanam alaṃkṛtya sabhām tāṃ sa sureśvaraḥ / arghyādisamudācāraṃ pratyagṛhṇād yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच महातेजा वासवो वासवानुजं । सान्त्वपूर्वं करेणास्य संस्पृषन् वदनं शुभम्
athovāca mahātejā vāsavo vāsavānujaṃ / sāntvapūrvaṃ kareṇāsya saṃspṛṣan vadanaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवकीनन्दन वचः शृणु मे मधुसूदन । येन त्वाभिगतो ऽस्म्य् अद्य कार्येणामित्रकर्शन
devakīnandana vacaḥ śṛṇu me madhusūdana / yena tvābhigato 'smy adya kāryeṇāmitrakarśana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदित्याः कुण्डले मोहाज् जहार दितिनन्दनः
adityāḥ kuṇḍale mohāj jahāra ditinandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव चैवान्तरप्रेक्षी जहि तं पापपूरुषम्
tava caivāntaraprekṣī jahi taṃ pāpapūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं त्वां गरुडस् तत्र प्रापयिष्यति कामगः । कामवीर्यो ऽतितेजस्वी वैनतेयो ऽन्तरिक्षगः
ayaṃ tvāṃ garuḍas tatra prāpayiṣyati kāmagaḥ / kāmavīryo 'titejasvī vainateyo 'ntarikṣagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवध्यः सर्वभूतानां भौमः स नरको ऽसुरः । निषूदयित्वा तं पापं क्षिप्रम् आगन्तुम् अर्हसि
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ bhaumaḥ sa narako 'suraḥ / niṣūdayitvā taṃ pāpaṃ kṣipram āgantum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः पुण्डरीकाक्षो देवराजेन केशवः । प्रतिजज्ञे महाबाहुर् नरकस्य निबर्हणम्
ity uktaḥ puṇḍarīkākṣo devarājena keśavaḥ / pratijajñe mahābāhur narakasya nibarhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतस्थे गरुडेनाथ सत्यभामासहायवान्
pratasthe garuḍenātha satyabhāmāsahāyavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण सप्त स्कन्धान् स मरुतां सहवासवः । पश्यतां यदुसिंहानाम् ऊर्ध्वम् आचक्रमे बली
krameṇa sapta skandhān sa marutāṃ sahavāsavaḥ / paśyatāṃ yadusiṃhānām ūrdhvam ācakrame balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारणेन्द्रगतः शक्रो गरुडस्थो जनार्दनः । विदूरस्थौ प्रकाशेते सूर्याचन्द्रमसाव् इव
vāraṇendragataḥ śakro garuḍastho janārdanaḥ / vidūrasthau prakāśete sūryācandramasāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्तरिक्षे गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च माधवः । स्तूयमानो यथा शक्रः क्रमेणान्तरधीयत
athāntarikṣe gandharvair apsarobhiś ca mādhavaḥ / stūyamāno yathā śakraḥ krameṇāntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाधायेतिकर्तव्यं वासवो विबुधाधिपः । स्वम् एव भवनं प्रायात् कृष्णः प्राग्ज्योतिषं ययौ
samādhāyetikartavyaṃ vāsavo vibudhādhipaḥ / svam eva bhavanaṃ prāyāt kṛṣṇaḥ prāgjyotiṣaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुरान्तान् मौरवान् पाशान् षट्सहस्रान् ददर्श ह
kṣurāntān mauravān pāśān ṣaṭsahasrān dadarśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सहस्रसमास् त्व् एकः सर्वान् देवान् अपोथयत्
yaḥ sahasrasamās tv ekaḥ sarvān devān apothayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा देवासुरं युद्धम् अभवद् भरतर्षभ । नानाप्रहरणाकीर्णं तथा घोरम् अवर्तत
yathā devāsuraṃ yuddham abhavad bharatarṣabha / nānāpraharaṇākīrṇaṃ tathā ghoram avartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर् नानावर्णैर् महाशरैः । गरुडस्थो महाबाहुर् निजघान महासुरान्
tataḥ śārṅgavinirmuktair nānāvarṇair mahāśaraiḥ / garuḍastho mahābāhur nijaghāna mahāsurān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महालाङ्गलनिर्भिन्नाः शरखङ्गनिपातिताः । विनेशुर् दानवास् तत्र समासाद्य जनार्दनम्
mahālāṅgalanirbhinnāḥ śarakhaṅganipātitāḥ / vineśur dānavās tatra samāsādya janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिच् चक्राग्निनिर्दग्धा दानवाः पेतुर् अम्बरात् । संनिकर्षगताः केचिद् गतासुविकृताननाः
kecic cakrāgninirdagdhā dānavāḥ petur ambarāt / saṃnikarṣagatāḥ kecid gatāsuvikṛtānanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं जघान महाघोरं हयग्रीवं महासुरम् । अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः
taṃ jaghāna mahāghoraṃ hayagrīvaṃ mahāsuram / apāratejā durdharṣaḥ sarvayādavanandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये लोहितगङ्गस्य भगवान् देवकीसुतः । अलकायां विरूपाक्षं पाप्मानं पुरुषोत्तमः
madhye lohitagaṅgasya bhagavān devakīsutaḥ / alakāyāṃ virūpākṣaṃ pāpmānaṃ puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च पञ्चजनं घोरं नरकस्य महासुरम्
taṃ ca pañcajanaṃ ghoraṃ narakasya mahāsuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानम् इव श्रिया । पुरम् आसादयाम् आस तत्र युद्धम् अभून् महत्
tataḥ prāgjyotiṣaṃ nāma dīpyamānam iva śriyā / puram āsādayām āsa tatra yuddham abhūn mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासीन् नरकेणास्य युद्धं परमदारुणम् । यत् समासेन वक्ष्यामि तन् मे निगदतः शृणु
tatrāsīn narakeṇāsya yuddhaṃ paramadāruṇam / yat samāsena vakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रासनः सुरसंघानां नरकः पुरुषोत्तमम् । योधयाम् आस तेजस्वी मधुवन्मधुसूदनम्
trāsanaḥ surasaṃghānāṃ narakaḥ puruṣottamam / yodhayām āsa tejasvī madhuvanmadhusūdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तं योधयाम् आस नरकं मधुसूदनः । अथोग्रचक्रश् चक्रेण प्रदीप्तेनाकरोद् द्विधा
muhūrtaṃ yodhayām āsa narakaṃ madhusūdanaḥ / athogracakraś cakreṇa pradīptenākarod dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रद्विधाकृतं तस्य शरीरम् अपतद् भुवि । विभक्तं क्रकचेनेव गिरेः शृङ्गं द्विधा कृतम्
cakradvidhākṛtaṃ tasya śarīram apatad bhuvi / vibhaktaṃ krakaceneva gireḥ śṛṅgaṃ dvidhā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिस् तु पतितं पुत्रं निरीक्ष्यादाय कुण्डले । उपातिष्ठत गोविन्दं वचनं चेदम् अब्रवीत्
bhūmis tu patitaṃ putraṃ nirīkṣyādāya kuṇḍale / upātiṣṭhata govindaṃ vacanaṃ cedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे ते कुण्डले देव प्रजास् तस्यानुपालय
ime te kuṇḍale deva prajās tasyānupālaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.