Harivaṃśa (critical edition) 97

नारद उवाच सादिता मौरवाः पाशा निसुन्दनरकौ हतौ । कृतः क्षेमः पुनः पन्थाः पुरं प्राग्ज्योतिषं प्रति

nārada uvāca sāditā mauravāḥ pāśā nisundanarakau hatau / kṛtaḥ kṣemaḥ punaḥ panthāḥ puraṃ prāgjyotiṣaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौरिणा पृथिवीपालास् त्रासिताः स्पर्धिनो युधि । धनुषश् च निनादेन पाञ्चजन्यस्वनेन च

śauriṇā pṛthivīpālās trāsitāḥ spardhino yudhi / dhanuṣaś ca ninādena pāñcajanyasvanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुक्मिणीम् आजहाराशु केशवो वृष्णिपुंगवः

rukmiṇīm ājahārāśu keśavo vṛṣṇipuṃgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पर्जन्यघोषेण रथेनादित्यवर्चसा । उवाह महिषीं भोजां शङ्खचक्रगदासिभृत्

tataḥ parjanyaghoṣeṇa rathenādityavarcasā / uvāha mahiṣīṃ bhojāṃ śaṅkhacakragadāsibhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जारूथ्याम् आह्वृतिः क्राथः शिशुपालश् च निर्जितः । वक्त्रश् च सह सैन्येन शतधन्वा च दुर्जयः

jārūthyām āhvṛtiḥ krāthaḥ śiśupālaś ca nirjitaḥ / vaktraś ca saha sainyena śatadhanvā ca durjayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रद्युम्नो हतः कोपाद् यवनश् च कशेरुमान् । हतः सौभपतिः साल्वः शौभश् च दृढधन्वना

indradyumno hataḥ kopād yavanaś ca kaśerumān / hataḥ saubhapatiḥ sālvaḥ śaubhaś ca dṛḍhadhanvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वतानां सहस्रं च चक्रेण पुरुषोत्तमः । विकीर्य पुण्डरीकाक्षो द्युमत्सेनम् अपोथयत्

parvatānāṃ sahasraṃ ca cakreṇa puruṣottamaḥ / vikīrya puṇḍarīkākṣo dyumatsenam apothayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेन्द्रशिखरे चैव निमेषोन्तरचारिणौ । जघान यो नरव्याघ्रो रावणस्याभितश् चरौ

mahendraśikhare caiva nimeṣontaracāriṇau / jaghāna yo naravyāghro rāvaṇasyābhitaś carau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इरावत्यां महाभोजाव् अग्निसूर्यसमौ युधि । गोपतिस् तालकेतुश् च निहतौ शार्ङ्गधन्वना

irāvatyāṃ mahābhojāv agnisūryasamau yudhi / gopatis tālaketuś ca nihatau śārṅgadhanvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षप्रपतने चैव निमिर् हंसश् च दानवौ । उभौ ताव् अपि कृष्णेन सराष्ट्रौ विनिपातितौ

akṣaprapatane caiva nimir haṃsaś ca dānavau / ubhau tāv api kṛṣṇena sarāṣṭrau vinipātitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धा वाराणसी चैव केशवेन महात्मना । सानुबन्धः सराष्ट्रश् च काशीनाम् अधिपो हतः

dagdhā vārāṇasī caiva keśavena mahātmanā / sānubandhaḥ sarāṣṭraś ca kāśīnām adhipo hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजित्य च यमः संख्ये शरैः संनतपर्वभिः । अथैन्द्रसेनिर् आनीतः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा

vijitya ca yamaḥ saṃkhye śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ / athaindrasenir ānītaḥ kṛṣṇenādbhutakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहितः सर्वयादोभिः सागरेषु महाबलः । प्राप्य लोहितकूटानि कृष्णेन वरुणो जितः

sahitaḥ sarvayādobhiḥ sāgareṣu mahābalaḥ / prāpya lohitakūṭāni kṛṣṇena varuṇo jitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेन्द्रभवने जातो देवैर् गुप्तो महात्मभिः । अचिन्तयित्वा देवेन्द्रं पारिजातद्रुमो हृतः

mahendrabhavane jāto devair gupto mahātmabhiḥ / acintayitvā devendraṃ pārijātadrumo hṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्ड्यं पौण्ड्रं च मत्स्यं च कलिङ्गं च जनार्दनः । जघान सहितान् सर्वान् वङ्गराजं तथैव च

pāṇḍyaṃ pauṇḍraṃ ca matsyaṃ ca kaliṅgaṃ ca janārdanaḥ / jaghāna sahitān sarvān vaṅgarājaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष चैकशतं हत्वा रणे राज्ञां महात्मनाम् । गान्धारीम् आवहद् धीमान् महिषीं प्रियदर्शनाम्

eṣa caikaśataṃ hatvā raṇe rājñāṃ mahātmanām / gāndhārīm āvahad dhīmān mahiṣīṃ priyadarśanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा गाण्डीवधन्वानं क्रीडन्तं मधुसूदनः । जिगाय भरत श्रेष्ठं कुन्त्याः प्रमुखतो विभुः

tathā gāṇḍīvadhanvānaṃ krīḍantaṃ madhusūdanaḥ / jigāya bharata śreṣṭhaṃ kuntyāḥ pramukhato vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणं द्रौणिं कृपं कर्णं भीमसेनं सुयोधनम् । चक्रानुयाते सहिताञ् जिगाय पुरुषोत्तमः

droṇaṃ drauṇiṃ kṛpaṃ karṇaṃ bhīmasenaṃ suyodhanam / cakrānuyāte sahitāñ jigāya puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभ्रोश् च प्रियम् अन्विच्छञ् शङ्खचक्रगदासिभृत् । सौवीरराजस्य सुतां प्रसह्य हृतवान् प्रभुः

babhroś ca priyam anvicchañ śaṅkhacakragadāsibhṛt / sauvīrarājasya sutāṃ prasahya hṛtavān prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यस्तां पृथिवीं कृत्स्नां साश्वां सरथकुञ्जराम् । वेणुदारिकृते यत्नाज् जिगाय पुरुषोत्तमः

paryastāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ sāśvāṃ sarathakuñjarām / veṇudārikṛte yatnāj jigāya puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्य तपसो वीर्यं बलम् ओजश् च माधवः । पूर्वदेहे जहारायं बलेस् त्रिभुवनं हरिः

avāpya tapaso vīryaṃ balam ojaś ca mādhavaḥ / pūrvadehe jahārāyaṃ bales tribhuvanaṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्राशनिगदाशृङ्गैस् त्रासयद्भिश् च दानवैः । यस्य नाधिगतो मृत्युः पुरं प्राग्ज्योतिषं प्रति

vajrāśanigadāśṛṅgais trāsayadbhiś ca dānavaiḥ / yasya nādhigato mṛtyuḥ puraṃ prāgjyotiṣaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिभूतश् च कृष्णेन सगणः स महाबलः । बलेः पुत्रो महावीर्यो बाणो द्रविणवत्तरः

abhibhūtaś ca kṛṣṇena sagaṇaḥ sa mahābalaḥ / baleḥ putro mahāvīryo bāṇo draviṇavattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठं तथा महाबाहुः कंसामात्यं जनार्दनः । पैठिकं चासिलोमानं निजघान महाबलः

pīṭhaṃ tathā mahābāhuḥ kaṃsāmātyaṃ janārdanaḥ / paiṭhikaṃ cāsilomānaṃ nijaghāna mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्भम् ऐरावतं चापि विरूपं च महायशाः । जघान पुरुषव्याघ्रः शम्बरं चारिमर्दनः

jambham airāvataṃ cāpi virūpaṃ ca mahāyaśāḥ / jaghāna puruṣavyāghraḥ śambaraṃ cārimardanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा नागपतिं तोये कालियं च महौजसम् । निर्जित्य पुण्डरीकाक्षः प्रेषयाम् आस सागरम्

tathā nāgapatiṃ toye kāliyaṃ ca mahaujasam / nirjitya puṇḍarīkākṣaḥ preṣayām āsa sāgaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजीवयाम् आस मृतं पुत्रं सांदीपनेस् तथा । निर्जित्य पुरुषव्याघ्रो यमं वैवस्वतं हरिः

saṃjīvayām āsa mṛtaṃ putraṃ sāṃdīpanes tathā / nirjitya puruṣavyāghro yamaṃ vaivasvataṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एष महाबाहुः शास्ता सर्वदुरात्मनाम्

evam eṣa mahābāhuḥ śāstā sarvadurātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहत्य नरकं भौमम् आहृत्य मणिकुण्डले । देवमातुर् ददौ चापि प्रीत्यर्थं वज्रपाणिनः

nihatya narakaṃ bhaumam āhṛtya maṇikuṇḍale / devamātur dadau cāpi prītyarthaṃ vajrapāṇinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स देवदैत्यानां सुराणां च महायशाः । भयाभयकरः कृष्णः सर्वलोकेश्वरो विभुः

evaṃ sa devadaityānāṃ surāṇāṃ ca mahāyaśāḥ / bhayābhayakaraḥ kṛṣṇaḥ sarvalokeśvaro vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थाप्य धर्मान् मर्त्येषु यज्ञैर् इष्ट्वाप्तदक्षिणैः । कृत्वा देवार्थम् अमितं स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते

saṃsthāpya dharmān martyeṣu yajñair iṣṭvāptadakṣiṇaiḥ / kṛtvā devārtham amitaṃ svasthānaṃ pratipatsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णो भोगवतीं रम्याम् ऋषिकान्तां महायशाः । द्वारकाम् आत्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयिष्यति

kṛṣṇo bhogavatīṃ ramyām ṛṣikāntāṃ mahāyaśāḥ / dvārakām ātmasātkṛtvā samudraṃ gamayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुरत्नसमाकीर्णा चैत्ययूपशताङ्किता । द्वारका वरुणावासं प्रवेक्ष्यति सकानना

bahuratnasamākīrṇā caityayūpaśatāṅkitā / dvārakā varuṇāvāsaṃ pravekṣyati sakānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां सूर्यसदनप्रख्यां मतज्ञः शार्ङ्गधन्वनः । विसृष्टां वासुदेवेन सागरः प्लावयिष्यति

tāṃ sūryasadanaprakhyāṃ matajñaḥ śārṅgadhanvanaḥ / visṛṣṭāṃ vāsudevena sāgaraḥ plāvayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरासुरमनुष्येषु नासिन् न भविता क्वचित् । य इमाम् आवसेत् कश्चिद् अन्यत्र मधुसूदनात्

surāsuramanuṣyeṣu nāsin na bhavitā kvacit / ya imām āvaset kaścid anyatra madhusūdanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एष दशार्हाणां विधाय विधिना विधिम् । विष्णुर् नारायणः सोमः सूर्यश् च भविता स्वयम्

evam eṣa daśārhāṇāṃ vidhāya vidhinā vidhim / viṣṇur nārāyaṇaḥ somaḥ sūryaś ca bhavitā svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमेयो ऽनियोज्यश् च यत्रकामगमो वशी । मोदत्य् एष सदा भूतैर् बालः क्रीडनकैर् इव

aprameyo 'niyojyaś ca yatrakāmagamo vaśī / modaty eṣa sadā bhūtair bālaḥ krīḍanakair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं ह्य् अपरम् एतस्माद् विश्वरूपान् न विद्यते

paraṃ hy aparam etasmād viśvarūpān na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तव्यो ऽयम् एवं शतशस् तथा शतसहस्रशः । अन्तो हि कर्मणाम् अस्य दृष्टपूर्वो न केनचित्

stavyo 'yam evaṃ śataśas tathā śatasahasraśaḥ / anto hi karmaṇām asya dṛṣṭapūrvo na kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एतानि कर्माणि शिशुर् मध्यवयास् तथा । कृतवान् पुण्डरीकाक्षः संकर्षणसहायवान्

evam etāni karmāṇi śiśur madhyavayās tathā / kṛtavān puṇḍarīkākṣaḥ saṃkarṣaṇasahāyavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उवाच पुरा व्यासस् तपोदीर्घेण चक्षुषा । महायोगी महाबुद्धिः सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान्

ity uvāca purā vyāsas tapodīrgheṇa cakṣuṣā / mahāyogī mahābuddhiḥ sarvapratyakṣadarśivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संस्तूय गोविन्दं महेन्द्रवचनाद् ऋषिः । यदुभिः पूजितः सर्वैर् नारदस् त्रिदिवं गतः

iti saṃstūya govindaṃ mahendravacanād ṛṣiḥ / yadubhiḥ pūjitaḥ sarvair nāradas tridivaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद् वसु गोविन्दो दिदेशान्धकवृष्णिषु । यथार्हं पुण्डरीकाक्षो विधिवन् मधुसूदनः

tatas tad vasu govindo dideśāndhakavṛṣṇiṣu / yathārhaṃ puṇḍarīkākṣo vidhivan madhusūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादवाश् च धनं प्राप्य विधिवद् भूरिदक्षिणैः । यज्ञैर् इष्ट्वा महात्मानो द्वारकाम् आवसन् पुरीम्

yādavāś ca dhanaṃ prāpya vidhivad bhūridakṣiṇaiḥ / yajñair iṣṭvā mahātmāno dvārakām āvasan purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.