Library·Harivaṃśa (critical edition)·99
जनमेजय उवाच य एष भवता पूर्वं शम्बरघ्नेत्य् उदाहृतः । प्रद्युम्नः स कथं जघ्ने शम्बरं तद् ब्रवीहि मे
janamejaya uvāca ya eṣa bhavatā pūrvaṃ śambaraghnety udāhṛtaḥ / pradyumnaḥ sa kathaṃ jaghne śambaraṃ tad bravīhi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच रुक्मिण्यां वासुदेवस्य लक्ष्मीकामो धृतव्रतः । शम्बरान्तकरो जज्ञे प्रद्युम्नः कामदर्शनः
vaiśaṃpāyana uvāca rukmiṇyāṃ vāsudevasya lakṣmīkāmo dhṛtavrataḥ / śambarāntakaro jajñe pradyumnaḥ kāmadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सप्तरात्रे संपूर्णे निशीथे सूतिकागृहात् । जहार कृष्णस्य सुतं शिशुं वै कालशम्बरः
taṃ saptarātre saṃpūrṇe niśīthe sūtikāgṛhāt / jahāra kṛṣṇasya sutaṃ śiśuṃ vai kālaśambaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदितं तच् च कृष्णस्य देवमायानुवर्तिनः । ततो न निगृहीतः स दानवो युद्धदुर्मदः
viditaṃ tac ca kṛṣṇasya devamāyānuvartinaḥ / tato na nigṛhītaḥ sa dānavo yuddhadurmadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मृत्युना परीतायुर् माययाभिजहार तम् । दोर्भ्याम् उत्क्षिप्य नगरं स्वं जगाम महासुरः
sa mṛtyunā parītāyur māyayābhijahāra tam / dorbhyām utkṣipya nagaraṃ svaṃ jagāma mahāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपत्या तु तस्यासीद् भार्या रूपगुणान्विता । नाम्ना मायावती नाम मायेव शुभदर्शन
anapatyā tu tasyāsīd bhāryā rūpaguṇānvitā / nāmnā māyāvatī nāma māyeva śubhadarśana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ तं वासुदेवस्य पुत्रं पुत्रम् इवात्मजम् । तस्या महिष्या नाथिन्या दानवः कालचोदितः
dadau taṃ vāsudevasya putraṃ putram ivātmajam / tasyā mahiṣyā nāthinyā dānavaḥ kālacoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं संवर्धयाम् आस कार्ष्णिं कमललोचनम् । मायाश् चास्मै ददौ सर्वा दानवीः काममोहिता
sā taṃ saṃvardhayām āsa kārṣṇiṃ kamalalocanam / māyāś cāsmai dadau sarvā dānavīḥ kāmamohitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यदा यौवनस्थस् तु प्रद्युम्नः कामदर्शनः । चिकीर्षितज्ञो नारीणां सर्वास्त्रविधिपारगः
sa yadā yauvanasthas tu pradyumnaḥ kāmadarśanaḥ / cikīrṣitajño nārīṇāṃ sarvāstravidhipāragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सा मायावती कान्तं कामयाम् आस कामिनी । इङ्गितैश् चापि वीक्षन्ती प्रालोभयत सस्मिता
taṃ sā māyāvatī kāntaṃ kāmayām āsa kāminī / iṅgitaiś cāpi vīkṣantī prālobhayata sasmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसज्जन्तीं तु तां देवीं बभाषे चारुहासिनीम् । मातृभावं परित्यज्य किम् एवं वर्तसे ऽन्यथा
prasajjantīṃ tu tāṃ devīṃ babhāṣe cāruhāsinīm / mātṛbhāvaṃ parityajya kim evaṃ vartase 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो दुष्टस्वभावासि स्त्रीत्वेन चलमानसा । या पुत्रभावम् उत्सृज्य मयि कामात् प्रवर्तसे
aho duṣṭasvabhāvāsi strītvena calamānasā / yā putrabhāvam utsṛjya mayi kāmāt pravartase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु ते ऽहं सुतः सौम्ये को ऽयं शीलव्यतिक्रमः । तत् त्वम् इच्छाम्य् अहं देवि कथितं कस् त्व् अयं विधिः
nanu te 'haṃ sutaḥ saumye ko 'yaṃ śīlavyatikramaḥ / tat tvam icchāmy ahaṃ devi kathitaṃ kas tv ayaṃ vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युत्संपातचपलः स्वभावः खलु योषिताम् । या नरेषु प्रसज्जन्ते नगाग्रेषु घना इव
vidyutsaṃpātacapalaḥ svabhāvaḥ khalu yoṣitām / yā nareṣu prasajjante nagāgreṣu ghanā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते ऽहं सुतः सौम्ये यदि वा नात्मजः शुभे । कथितं तत् त्वम् इच्छामि किम् इदं ते चिकीर्षितम्
yadi te 'haṃ sutaḥ saumye yadi vā nātmajaḥ śubhe / kathitaṃ tat tvam icchāmi kim idaṃ te cikīrṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ता तु सा भीरुः कामेन व्यथितेन्द्रिया । प्रियं प्रोवाच वचनं विविक्ते केशवात्मजम्
evam uktā tu sā bhīruḥ kāmena vyathitendriyā / priyaṃ provāca vacanaṃ vivikte keśavātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्वं मम सुतः सौम्य नापि ते शम्बरः पिता । रूपवान् असि विक्रान्तस् त्वं जात्या वृष्णिनन्दनः । पुत्रस् त्वं वासुदेवस्य रुक्मिण्या नन्दिवर्धनः
na tvaṃ mama sutaḥ saumya nāpi te śambaraḥ pitā / rūpavān asi vikrāntas tvaṃ jātyā vṛṣṇinandanaḥ / putras tvaṃ vāsudevasya rukmiṇyā nandivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसे सप्तमे बालो जातमात्रो ऽपवाहितः । सूतिकागारमध्यात् त्वं शिशुर् उत्तानशायितः
divase saptame bālo jātamātro 'pavāhitaḥ / sūtikāgāramadhyāt tvaṃ śiśur uttānaśāyitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम भर्त्रा हृतो वीर बलवीर्यप्रवर्तिना । पितुस् ते वासुदेवस्य धर्षयित्वा गृहं महत् । पाकशासनकल्पस्य हृतस् त्वं शम्बरेण ह
mama bhartrā hṛto vīra balavīryapravartinā / pitus te vāsudevasya dharṣayitvā gṛhaṃ mahat / pākaśāsanakalpasya hṛtas tvaṃ śambareṇa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च ते करुणं माता त्वां बालम् अनुशोचती । अत्यर्थं श्राम्यते वीर विवत्सा सौरभी यथा
sā ca te karuṇaṃ mātā tvāṃ bālam anuśocatī / atyarthaṃ śrāmyate vīra vivatsā saurabhī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि शक्राद् अपि महान् पिता ते गरुडध्वजः । इह त्वां नाभिजानाति बालम् एवापवाहितम्
sa hi śakrād api mahān pitā te garuḍadhvajaḥ / iha tvāṃ nābhijānāti bālam evāpavāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्त वृष्णिकुमारस् त्वं न हि त्वं शम्बरात्मजः । वीर नैवंविधान् पुत्रान् दानवा जनयन्ति हि
kānta vṛṣṇikumāras tvaṃ na hi tvaṃ śambarātmajaḥ / vīra naivaṃvidhān putrān dānavā janayanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं कामयामि त्वां न हि त्वं जनितो मया । रूपं ते सौम्य पश्यन्ती सीदामि हृदि दुर्बला
tato 'haṃ kāmayāmi tvāṃ na hi tvaṃ janito mayā / rūpaṃ te saumya paśyantī sīdāmi hṛdi durbalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मे व्यवसितं कान्त यच् च मे हृदि वर्तते । तन्मे मनसि वार्ष्णेय प्रतिसंधातुम् अर्हसि
yan me vyavasitaṃ kānta yac ca me hṛdi vartate / tanme manasi vārṣṇeya pratisaṃdhātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ते कथितः सौम्य सद्भावस् त्वयि यो मम । यथा न मम पुत्रस् त्वं न पुत्रः शम्बरस्य च
eṣa te kathitaḥ saumya sadbhāvas tvayi yo mama / yathā na mama putras tvaṃ na putraḥ śambarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतन् निखिलं सर्वं मायावत्या प्रभाषितम् । चक्रायुधात्मजः क्रुद्धः शम्बरं स समाह्वयत्
śrutvaitan nikhilaṃ sarvaṃ māyāvatyā prabhāṣitam / cakrāyudhātmajaḥ kruddhaḥ śambaraṃ sa samāhvayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तमायामायाज्ञो विक्रान्तः समरे ऽव्ययः । अष्टम्यां निहतो युद्धे मायया कालशम्बरः
samastamāyāmāyājño vikrāntaḥ samare 'vyayaḥ / aṣṭamyāṃ nihato yuddhe māyayā kālaśambaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमृक्षवन्ते नगरे निहत्यासुरसत्तमम् । गृह्य मायावतीं देवीं स्वाम् अगच्छत् पुरीं पितुः
tamṛkṣavante nagare nihatyāsurasattamam / gṛhya māyāvatīṃ devīṃ svām agacchat purīṃ pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽन्तरिक्षगतो भूत्वा मायया शीघ्रविक्रमः । आजगाम पुरीं रम्यां रक्षितां तेजसा पितुः
so 'ntarikṣagato bhūtvā māyayā śīghravikramaḥ / ājagāma purīṃ ramyāṃ rakṣitāṃ tejasā pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽन्तरिक्षात् प्रपतितः केशवान्तःपुरे शिशुः । मायावत्या सह तया रूपवान् इव मन्मथः
so 'ntarikṣāt prapatitaḥ keśavāntaḥpure śiśuḥ / māyāvatyā saha tayā rūpavān iva manmathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस् तत्रावपतिते महिष्यः केशवस्य याः । विस्मिताश् चैव हृष्टाश् च भीराश् चैवाभवंस् तदा
tasmiṃs tatrāvapatite mahiṣyaḥ keśavasya yāḥ / vismitāś caiva hṛṣṭāś ca bhīrāś caivābhavaṃs tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं कामसंकाशं कान्तया सह संगतम् । प्रेक्षन्त्यो हृष्टवदनाः पिबन्त्यो नयनासवम्
tatas taṃ kāmasaṃkāśaṃ kāntayā saha saṃgatam / prekṣantyo hṛṣṭavadanāḥ pibantyo nayanāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं व्रीडितमुखं दृष्ट्वा सज्जमानं पदे पदे । अभवन् स्निग्धसंकल्पाः प्रहृष्टाः कृष्णयोषितः
taṃ vrīḍitamukhaṃ dṛṣṭvā sajjamānaṃ pade pade / abhavan snigdhasaṃkalpāḥ prahṛṣṭāḥ kṛṣṇayoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्मिणी त्व् एव तं दृष्ट्वा शोकार्ता पुत्रगृद्धिनी । सपत्नीशतसंकीर्णा सबाष्पा वाक्यम् अब्रवीत्
rukmiṇī tv eva taṃ dṛṣṭvā śokārtā putragṛddhinī / sapatnīśatasaṃkīrṇā sabāṣpā vākyam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यायाः खल्व् अयं पुत्रो दीर्घायुः प्रियदर्शनः । इदृशः कामसंकाशो यौवने प्रथमे स्थितः
dhanyāyāḥ khalv ayaṃ putro dīrghāyuḥ priyadarśanaḥ / idṛśaḥ kāmasaṃkāśo yauvane prathame sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवपुत्रा त्वया पुत्र का सा भाग्यविभूषिता । किम् अर्थं चाम्बुदश्याम सभार्यस् त्वम् इहागतः
jīvaputrā tvayā putra kā sā bhāgyavibhūṣitā / kim arthaṃ cāmbudaśyāma sabhāryas tvam ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन् वयसि सुव्यक्तं प्रद्युम्नो मम पुत्रकः । भवेद् यदि न नीतः स्यात् कृतान्तेन बलीयसा
asmin vayasi suvyaktaṃ pradyumno mama putrakaḥ / bhaved yadi na nītaḥ syāt kṛtāntena balīyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तं वृष्णिकुमारो ऽयं न मिथ्या मम तर्कितम् । विज्ञातो ऽसि मया चिह्नैर् विना चक्रं जनार्दनः
vyaktaṃ vṛṣṇikumāro 'yaṃ na mithyā mama tarkitam / vijñāto 'si mayā cihnair vinā cakraṃ janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखं नारायणस्येव केशाः केशान्त एव च । मूर्धवक्षोभुजैस् तुल्यो हलिनः श्वशुरस्य मे
mukhaṃ nārāyaṇasyeva keśāḥ keśānta eva ca / mūrdhavakṣobhujais tulyo halinaḥ śvaśurasya me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस् त्वं वृष्णिकुलं सर्वं वपुषा द्योतयन् स्थितः । अहो जनार्दनस्यास्य दिव्या त्वम् अपरा तनुः
kas tvaṃ vṛṣṇikulaṃ sarvaṃ vapuṣā dyotayan sthitaḥ / aho janārdanasyāsya divyā tvam aparā tanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे कृष्णः सहसा प्रविवेश ह । नारदस्य वचः श्रुत्वा शम्बरस्य वधं प्रति
etasminn antare kṛṣṇaḥ sahasā praviveśa ha / nāradasya vacaḥ śrutvā śambarasya vadhaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपश्यत् तं सुतं ज्येष्ठं सिद्धं मन्मथलक्षणैः । स्नुषां मायावतीं चैव हृष्टचेता जनार्दनः
so 'paśyat taṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ siddhaṃ manmathalakṣaṇaiḥ / snuṣāṃ māyāvatīṃ caiva hṛṣṭacetā janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीत् सहसा देवीं रुक्मिणीं देवताम् इव । अयं ते देवि संप्राप्तः पुत्रश् चापधरः प्रभुः
so 'bravīt sahasā devīṃ rukmiṇīṃ devatām iva / ayaṃ te devi saṃprāptaḥ putraś cāpadharaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन शम्बरं हत्वा मायायुद्धविशारदम् । हता मायाश् च ताः सर्वा याभिर् देवान् अबाधत
anena śambaraṃ hatvā māyāyuddhaviśāradam / hatā māyāś ca tāḥ sarvā yābhir devān abādhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सती चेयं शुभा साध्वी भार्या वै तनयस्य ते । मायावतीति विख्याता शम्बरस्य गृहोषिता । मा च ते शम्बरस्येयं पत्नीत्य् एवं व्यथा भवेत्
satī ceyaṃ śubhā sādhvī bhāryā vai tanayasya te / māyāvatīti vikhyātā śambarasya gṛhoṣitā / mā ca te śambarasyeyaṃ patnīty evaṃ vyathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामपत्नी हि कन्यैषा कामकामा रतिः शुभा । मायारूपेण तं दैत्यं मोहयत्य् असकृच् छुभा
kāmapatnī hi kanyaiṣā kāmakāmā ratiḥ śubhā / māyārūpeṇa taṃ daityaṃ mohayaty asakṛc chubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैषा तस्य कौमारे वशे तिष्ठति शोभना । अत्ममायामयं रूपं कृत्वा शम्बरम् आविशत्
na caiṣā tasya kaumāre vaśe tiṣṭhati śobhanā / atmamāyāmayaṃ rūpaṃ kṛtvā śambaram āviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्न्य् एषा मम पुत्रस्य स्नुषा तव वराङ्गना । लोककान्तस्य साहाय्यं करिष्यति मनोमयम्
patny eṣā mama putrasya snuṣā tava varāṅganā / lokakāntasya sāhāyyaṃ kariṣyati manomayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेशयैनां भवनं पूज्या ह्य् एषा स्नुषा मम । चिरप्रनष्टं च सुतं भजस्य पुनरागतम्
praveśayaināṃ bhavanaṃ pūjyā hy eṣā snuṣā mama / cirapranaṣṭaṃ ca sutaṃ bhajasya punarāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.