एवं चतुर्विधस्य प्रत्ययसर्गस्य गुणवैषम्यविमर्देन पञ्चाशद्भेदा भवन्ति ॥ ४७ ॥ ----------------------------------------------------------------------- कारिका ४८ ----------------------------------------------------------------------- विस्तरेण तु पदार्थशतसहस्रमानन्त्यं वा लक्षणानाम् । कथमित्युच्यते यस्मात्- भेदस्तमसो ऽष्टविधः य एते पञ्च विपर्ययभेदा व्याख्याताः तेषु तमसो ऽष्टविधो भेदः । कथम् ? परविज्ञानमाश्रित्य प्रवृत्तस्याष्टासु प्रकृतिष्वपरासु पराभिमानग्रहात् । मोहस्य च किम् ? अष्टविधो भेद इति । चशब्दात्कार्यकरणसामर्थ्ये ऽष्टविधे ऽणिमादावहमिति प्रत्ययः । दशविधो महामोहः । मातृपितृभ्रातृस्वसृपत्नीपुत्रदुहितृगुरुमित्रोपकारिलक्षणे दशविधे कुटुम्बे यो ऽयं ममेत्यभिनिवेशः । दृष्टानुश्रविकेषु वा शब्दादिष्वित्यपरे । स दशविधो महामोहः परिसंख्यायते । तामिस्रो ऽष्टादशधा अष्टविधे कार्यकरणसामर्थ्ये दशविधे च कुटुम्बे विषयेषु वा यः प्रतिहन्यमानस्यावेशः । तथा भवत्यन्धतामिस्रः
evaṃ caturvidhasya pratyayasargasya guṇavaiṣamyavimardena pañcāśadbhedā bhavanti // 47 // ----------------------------------------------------------------------- kārikā 48 ----------------------------------------------------------------------- vistareṇa tu padārthaśatasahasramānantyaṃ vā lakṣaṇānām / kathamityucyate yasmāt- bhedastamaso 'ṣṭavidhaḥ ya ete pañca viparyayabhedā vyākhyātāḥ teṣu tamaso 'ṣṭavidho bhedaḥ / katham ? paravijñānamāśritya pravṛttasyāṣṭāsu prakṛtiṣvaparāsu parābhimānagrahāt / mohasya ca kim ? aṣṭavidho bheda iti / caśabdātkāryakaraṇasāmarthye 'ṣṭavidhe 'ṇimādāvahamiti pratyayaḥ / daśavidho mahāmohaḥ / mātṛpitṛbhrātṛsvasṛpatnīputraduhitṛgurumitropakārilakṣaṇe daśavidhe kuṭumbe yo 'yaṃ mametyabhiniveśaḥ / dṛṣṭānuśravikeṣu vā śabdādiṣvityapare / sa daśavidho mahāmohaḥ parisaṃkhyāyate / tāmisro 'ṣṭādaśadhā aṣṭavidhe kāryakaraṇasāmarthye daśavidhe ca kuṭumbe viṣayeṣu vā yaḥ pratihanyamānasyāveśaḥ / tathā bhavatyandhatāmisraḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.