तत्र स्थितिस्तावद्रूपप्रवृत्तिफलनिर्देशेनोत्पत्तिरपि प्रकृतेर्महानित्यादिः । प्रलयो ऽप्यविभागाद्वैश्वरूप्यस्येति वचनात् । औत्सुक्यानुपरमात्प्रकृतिपुरुषयोः । स्थितिरुत्पत्तिर्दृश्यदर्शनशक्तयोः सापेक्षत्वात् । तथा चोक्तं- पुरुषस्य दर्शनार्थः कैवल्यार्थस्तथा प्रधानस्य । पङ्ग्वन्धवदुभयोरपि संयोगस्तत्कृतः सर्गः ॥ इति (इस्क् २१) प्रलयः प्राप्ते शरीरभेदे चरितार्थत्वात्प्रधानविनिवृत्ताविति (इस्क् ६८) । अथवा स्थितिक्षणभङ्गप्रतिषेधात्कालान्तरेष्वस्यानाशादुत्पत्तिर्विपरिणामान्नाभूतप्रादुर्भावादकस्मादसम्भवात्, प्रलयो ऽपि निमित्तान्तरात्स्वाभाव्यादेव भूतानामपि व्यक्तानां निष्पत्तिमतामिति यावत् । एवं च महदादयो ऽपि परिगृहीता इति । आह, पुरुषादयस्तर्हि परित्यक्ताः । कथं वा भूतशब्द इति ? उच्यते- वितथप्रतिषेधार्थत्वात् । यावत् किंचिदवितथं भूतं तस्य सर्वस्येह स्थित्यादय उच्यन्त इति । उत्पत्तिविनाशप्रतिषेधाविशेषात् । एवमपि पुरुषादीनामुत्पत्तिप्रलयावपि प्राप्नुतः । किं कारणम् ? अविशेषादिति । उच्यते- सम्भवतो विशेषणं भवति । तत्र स्थितिरेव पुरुषादीनाम् । इतरेषां तु स्थित्युत्पत्तिप्रलया इति विज्ञास्यामः ॥ ६९ ॥ ----------------------------------------------------------------------- कारिका ७० ----------------------------------------------------------------------- आह, कस्मै पुनरिदं शास्त्रं परमर्षिणा प्रकाशितमिति ? उच्यते- एतत्प्रवित्रमग्र्यं मुनिरासुरये ऽनुकम्पया प्रददौ । तत्र पवित्रं पावनात् । अग्र्यं सर्वदुःखक्षपणसमर्थत्वात् । पवित्रान्तराणि पुनरेकदेशं क्षालयन्त्यधमर्षणगङ्गादीनि । तस्मादिदमेवाग्र्यं मुनिरासुरये ऽनुकम्पया प्रददौ । आह, सम्प्रदानस्याकस्मिकत्वम्, धर्मादिनिमित्तानुपपत्तेः । न तावत्परमर्षेर्धर्मार्थं शास्त्रप्रदानमुपपद्यते, फलेनानभिष्वङ्गात् । नार्थकामार्थम्, शिष्याणामनायासप्रसंगात् । न मोक्षार्थम्, सांसिद्धिकेनैव ज्ञानेन तत्प्राप्तेः । तस्माद्विपरीतार्थासम्भवात् परिशेषादकस्मादाचार्यः शास्त्रनिधानं प्रददाविति । उच्यते- नाकस्मात्, किं तर्हि अनुकम्पया प्रददौ । आध्यात्मिकाधिदैविकाधिभौतिकैर्दुःखैः पीड्यमानमासुरिमुपलभ्य स्वात्मनि च ज्ञानसामर्थ्यात्सति कार्यकारणसम्प्रयोगे दुःखानामप्रवृत्तिं परिज्ञाय शिष्यगुणांश्च कथं नाम यथा मम सुखदुःखेषु ज्ञानोपनिपातात्साम्यमेवमासुरेरपि स्यात्तद्द्वारेणान्येषामपि पुरुषाणामेवमनुकम्पया भगवान्परमर्षिः शास्त्रमाख्यातवान् । यथा च परमर्षिरासुरये तथा आसुरिरपि दशमाय कुमाराय भगवत्- पञ्चशिखाय तेन च बहुधा कृतं तन्त्रम्
tatra sthitistāvadrūpapravṛttiphalanirdeśenotpattirapi prakṛtermahānityādiḥ / pralayo 'pyavibhāgādvaiśvarūpyasyeti vacanāt / autsukyānuparamātprakṛtipuruṣayoḥ / sthitirutpattirdṛśyadarśanaśaktayoḥ sāpekṣatvāt / tathā coktaṃ- puruṣasya darśanārthaḥ kaivalyārthastathā pradhānasya / paṅgvandhavadubhayorapi saṃyogastatkṛtaḥ sargaḥ // iti (ISk 21) pralayaḥ prāpte śarīrabhede caritārthatvātpradhānavinivṛttāviti (ISk 68) / athavā sthitikṣaṇabhaṅgapratiṣedhātkālāntareṣvasyānāśādutpattirvipariṇāmānnābhūtaprādurbhāvādakasmādasambhavāt, pralayo 'pi nimittāntarātsvābhāvyādeva bhūtānāmapi vyaktānāṃ niṣpattimatāmiti yāvat / evaṃ ca mahadādayo 'pi parigṛhītā iti / āha, puruṣādayastarhi parityaktāḥ / kathaṃ vā bhūtaśabda iti ? ucyate- vitathapratiṣedhārthatvāt / yāvat kiṃcidavitathaṃ bhūtaṃ tasya sarvasyeha sthityādaya ucyanta iti / utpattivināśapratiṣedhāviśeṣāt / evamapi puruṣādīnāmutpattipralayāvapi prāpnutaḥ / kiṃ kāraṇam ? aviśeṣāditi / ucyate- sambhavato viśeṣaṇaṃ bhavati / tatra sthitireva puruṣādīnām / itareṣāṃ tu sthityutpattipralayā iti vijñāsyāmaḥ // 69 // ----------------------------------------------------------------------- kārikā 70 ----------------------------------------------------------------------- āha, kasmai punaridaṃ śāstraṃ paramarṣiṇā prakāśitamiti ? ucyate- etatpravitramagryaṃ munirāsuraye 'nukampayā pradadau / tatra pavitraṃ pāvanāt / agryaṃ sarvaduḥkhakṣapaṇasamarthatvāt / pavitrāntarāṇi punarekadeśaṃ kṣālayantyadhamarṣaṇagaṅgādīni / tasmādidamevāgryaṃ munirāsuraye 'nukampayā pradadau / āha, sampradānasyākasmikatvam, dharmādinimittānupapatteḥ / na tāvatparamarṣerdharmārthaṃ śāstrapradānamupapadyate, phalenānabhiṣvaṅgāt / nārthakāmārtham, śiṣyāṇāmanāyāsaprasaṃgāt / na mokṣārtham, sāṃsiddhikenaiva jñānena tatprāpteḥ / tasmādviparītārthāsambhavāt pariśeṣādakasmādācāryaḥ śāstranidhānaṃ pradadāviti / ucyate- nākasmāt, kiṃ tarhi anukampayā pradadau / ādhyātmikādhidaivikādhibhautikairduḥkhaiḥ pīḍyamānamāsurimupalabhya svātmani ca jñānasāmarthyātsati kāryakāraṇasamprayoge duḥkhānāmapravṛttiṃ parijñāya śiṣyaguṇāṃśca kathaṃ nāma yathā mama sukhaduḥkheṣu jñānopanipātātsāmyamevamāsurerapi syāttaddvāreṇānyeṣāmapi puruṣāṇāmevamanukampayā bhagavānparamarṣiḥ śāstramākhyātavān / yathā ca paramarṣirāsuraye tathā āsurirapi daśamāya kumārāya bhagavat- pañcaśikhāya tena ca bahudhā kṛtaṃ tantram
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.