Utpaladeva: Isvarpratyabhijnakarika with vrtti 1

कथं चिद् आसाद्य महेश्वरस्य दास्यं जनस्याप्य् उपकारम् इच्छन् । समस्तसंपत्समवाप्तिहेतुं तत्प्रत्यभिज्ञाम् उपपादयामि

kathaṃ cid āsādya maheśvarasya dāsyaṃ janasyāpy upakāram icchan / samastasaṃpatsamavāptihetuṃ tatpratyabhijñām upapādayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तरि ज्ञातरि स्वात्मन्य् आदिसिद्धे महेश्वरे । अजडात्मा निषेधं वा सिद्धिं वा विदधीत कः

kartari jñātari svātmany ādisiddhe maheśvare / ajaḍātmā niṣedhaṃ vā siddhiṃ vā vidadhīta kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु मोहवशाद् अस्मिन् दृष्टे ऽप्य् अनुपलक्षिते । शक्त्याविष्करणेनेयं प्रत्यभिज्ञोपदर्श्यते

kiṃ tu mohavaśād asmin dṛṣṭe 'py anupalakṣite / śaktyāviṣkaraṇeneyaṃ pratyabhijñopadarśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि जडभूतानां प्रतिष्ठा जीवदाश्रया । ज्ञानं क्रिया च भूतानां जीवतां जीवनं मतम्

tathā hi jaḍabhūtānāṃ pratiṣṭhā jīvadāśrayā / jñānaṃ kriyā ca bhūtānāṃ jīvatāṃ jīvanaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ज्ञानं स्वतःसिद्धं क्रिया कायाश्रिता सती । परैर् अप्य् उपलक्ष्येत तयान्यज्ञानम् ऊह्यते

tatra jñānaṃ svataḥsiddhaṃ kriyā kāyāśritā satī / parair apy upalakṣyeta tayānyajñānam ūhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उपोद्घातः ॥ इति ज्ञानाधिकारे प्रथमम् आह्निकम् ॥ ननु स्वलक्षणाभासं ज्ञानम् एकं परं पुनः । साभिलापं विकल्पाख्यं बहुधा नापि तद् द्वयम्

ity upodghātaḥ // iti jñānādhikāre prathamam āhnikam // nanu svalakṣaṇābhāsaṃ jñānam ekaṃ paraṃ punaḥ / sābhilāpaṃ vikalpākhyaṃ bahudhā nāpi tad dvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यस्य कस्य चिद् द्रष्टुस् तस्यात्रानवभासतः । अहंप्रतीतिर् अप्य् एषा शरीराद्यवसायिनी

nityasya kasya cid draṣṭus tasyātrānavabhāsataḥ / ahaṃpratītir apy eṣā śarīrādyavasāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुभवविध्वंसे स्मृतिस् तदनुरोधिनी । कथं भवेन् न नित्यः स्याद् आत्मा यद्य् अनुभावकः

athānubhavavidhvaṃse smṛtis tadanurodhinī / kathaṃ bhaven na nityaḥ syād ātmā yady anubhāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्याप्य् आत्मनि दृङ्नाशात् तद्द्वारा दृष्टवस्तुषु । स्मृतिः केनाथ यत्रैवानुभवस् तत्पदैव सा

satyāpy ātmani dṛṅnāśāt taddvārā dṛṣṭavastuṣu / smṛtiḥ kenātha yatraivānubhavas tatpadaiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो हि पूर्वानुभव- संस्कारात् स्मृतिसंभवः । यद्य् एवम् अन्तर्गडुना को ऽर्थः स्यात् स्थायिनात्मना

yato hi pūrvānubhava- saṃskārāt smṛtisaṃbhavaḥ / yady evam antargaḍunā ko 'rthaḥ syāt sthāyinātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भिन्नेषु धर्मेषु तत्स्वरूपाविशेषतह् । संस्कारात् स्मृइतिसिद्धौ स्यात् स्मर्ता द्रष्टेव कल्पितः

tato bhinneṣu dharmeṣu tatsvarūpāviśeṣatah / saṃskārāt smṛitisiddhau syāt smartā draṣṭeva kalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानं च चित्स्वरूपं चेत् तद् अनित्यं किम् आत्मवत् । अथापि जडम् एतस्य कथम् अर्थप्रकाशता

jñānaṃ ca citsvarūpaṃ cet tad anityaṃ kim ātmavat / athāpi jaḍam etasya katham arthaprakāśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथार्थस्य यथा रूपं धत्ते बुद्धिस् तथात्मनः । चैतन्यम् अजडा सैवं जाड्ये नार्थप्रकासता

athārthasya yathā rūpaṃ dhatte buddhis tathātmanaḥ / caitanyam ajaḍā saivaṃ jāḍye nārthaprakāsatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाप्य् अर्थस्य कायादेस् तत्तद्देशादिजातता । नान्यादृष्टेर् न साप्य् एका क्रमिकैकस्य चोचिता

kriyāpy arthasya kāyādes tattaddeśādijātatā / nānyādṛṣṭer na sāpy ekā kramikaikasya cocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्र स्थिते तत् तद् भवतीत्य् एव दृश्यते । नान्यन् नान्यो ऽस्ति संबन्धः कार्यकारणभावतः

tatra tatra sthite tat tad bhavatīty eva dṛśyate / nānyan nānyo 'sti saṃbandhaḥ kāryakāraṇabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विष्ठस्यानेकरूपत्वात् सिद्धस्यान्यानपेक्षणात् । पारतन्त्र्याद्ययोगाच् च तेन कर्तापि कल्पितः

dviṣṭhasyānekarūpatvāt siddhasyānyānapekṣaṇāt / pāratantryādyayogāc ca tena kartāpi kalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं किं तु स्मृतिज्ञानं पूर्वानुभवसंस्कृतेः । जातम् अप्य् आत्मनिष्ठं तन् नाद्यानुभववेदकम्

satyaṃ kiṃ tu smṛtijñānaṃ pūrvānubhavasaṃskṛteḥ / jātam apy ātmaniṣṭhaṃ tan nādyānubhavavedakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृक्स्वाभासैव नान्येन वेद्या रूपदृशेव दृक् । रसे संस्कारजत्वं तु तत्तुल्यत्वं न तद्गतिः

dṛksvābhāsaiva nānyena vedyā rūpadṛśeva dṛk / rase saṃskārajatvaṃ tu tattulyatvaṃ na tadgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातद्विषयत्वे ऽपि स्मृतेस् तदवसायतः । दृष्टालम्बनता भ्रान्त्या तद् एतद् असमञ्जसम्

athātadviṣayatve 'pi smṛtes tadavasāyataḥ / dṛṣṭālambanatā bhrāntyā tad etad asamañjasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतितैव कथं तावद् भ्रान्तेश् चार्थस्थितिः कथम् । पूर्वानुभवसंकारापेक्षा च किम् इतीष्यते

smṛtitaiva kathaṃ tāvad bhrānteś cārthasthitiḥ katham / pūrvānubhavasaṃkārāpekṣā ca kim itīṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तित्वे चावसायस्य न जडाद् विषयस्थितिः । ततो ऽजाड्ये निजोल्लेख- निष्ठान् नार्थस्थितिस् ततः

bhrāntitve cāvasāyasya na jaḍād viṣayasthitiḥ / tato 'jāḍye nijollekha- niṣṭhān nārthasthitis tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अन्योन्यभिन्नानाम् अपरस्परवेदिनाम् । ज्ञानानाम् अनुसंधान- जन्मा नश्येज् जनस्थितिः

evam anyonyabhinnānām aparasparavedinām / jñānānām anusaṃdhāna- janmā naśyej janasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेद् अन्तःकृतानन्त- विश्वरूपो महेश्वरः । स्याद् एकश् चिद्वपुर् ज्ञान- स्मृत्यपोहनशक्तिमान्

na ced antaḥkṛtānanta- viśvarūpo maheśvaraḥ / syād ekaś cidvapur jñāna- smṛtyapohanaśaktimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञानाधिकारे तृतीयम् आह्निकम् ॥ स हि पूर्वानुभूतार्थोपलब्धा परतो ऽपि सन् । विमृशन् स इति स्वैरी स्मरतीत्य् अपदिश्यते

iti jñānādhikāre tṛtīyam āhnikam // sa hi pūrvānubhūtārthopalabdhā parato 'pi san / vimṛśan sa iti svairī smaratīty apadiśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भासयेच् च स्वकाले ऽर्थात् पूर्वाभासितम् आमृशन् । स्वलक्षणं घटाभास- मात्रेणाथाखिलात्मना

bhāsayec ca svakāle 'rthāt pūrvābhāsitam āmṛśan / svalakṣaṇaṃ ghaṭābhāsa- mātreṇāthākhilātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च युक्तं स्मृतेर् भेदे स्मर्यमाणस्य भासनम् । तेनैक्यं भिन्नकालानां संविदां वेदितैष सः

na ca yuktaṃ smṛter bhede smaryamāṇasya bhāsanam / tenaikyaṃ bhinnakālānāṃ saṃvidāṃ veditaiṣa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव ह्य् अनुभवो भाति स्मृतौ पूर्वो ऽर्थवत् पृथक् । प्राग् अन्वभूवम् अहम् इत्य् आत्मारोहणभासनात्

naiva hy anubhavo bhāti smṛtau pūrvo 'rthavat pṛthak / prāg anvabhūvam aham ity ātmārohaṇabhāsanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनाम् अपि भासन्ते न दृशो दर्शनान्तरे । स्वसंविदेकमानास् ता भान्ति मेयपदे ऽपि वा

yoginām api bhāsante na dṛśo darśanāntare / svasaṃvidekamānās tā bhānti meyapade 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मर्यते यद् दृग् आसीन् मे सैवम् इत्य् अपि भेदतः । तद् व्याकरणम् एवास्या मया दृष्टम् इति स्मृतेः

smaryate yad dṛg āsīn me saivam ity api bhedataḥ / tad vyākaraṇam evāsyā mayā dṛṣṭam iti smṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या च पश्याम्य् अहम् इमं घटो ऽयम् इति वावसा । मन्यते समवेतं साप्य् अवसातरि दर्शनम्

yā ca paśyāmy aham imaṃ ghaṭo 'yam iti vāvasā / manyate samavetaṃ sāpy avasātari darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् मया दृश्यते दृष्टो ऽयं स इत्य् आमृशत्य् अपि । ग्राह्यग्राहकताभिन्नाव् अर्थौ भातः पमातरि

tan mayā dṛśyate dṛṣṭo 'yaṃ sa ity āmṛśaty api / grāhyagrāhakatābhinnāv arthau bhātaḥ pamātari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञानाधिकारे चतुर्थम् आह्निकम् ॥ वर्तमानावभासानां भावानाम् अवभासनम् । अन्तःस्थितवताम् एव घटते बहिर् आत्मना

iti jñānādhikāre caturtham āhnikam // vartamānāvabhāsānāṃ bhāvānām avabhāsanam / antaḥsthitavatām eva ghaṭate bahir ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रागिवार्थो ऽप्रकाशः स्यात् प्रकाशात्मतया विना । न च प्रकाशो भिन्नः स्याद् आत्मार्थस्य प्रकाशता

prāgivārtho 'prakāśaḥ syāt prakāśātmatayā vinā / na ca prakāśo bhinnaḥ syād ātmārthasya prakāśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्ने प्रकाशे चाभिन्ने संकरो विषयस्य तत् । प्रकाशात्मा प्रकाश्यो ऽर्थो नाप्रकाशश् च सिद्ध्यति

bhinne prakāśe cābhinne saṃkaro viṣayasya tat / prakāśātmā prakāśyo 'rtho nāprakāśaś ca siddhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तदाकस्मिकाभासो बाह्यं चेद् अनुमापयेत् । न ह्य् अभिन्नस्य बोधस्य विचित्राभासहेतुता

tattadākasmikābhāso bāhyaṃ ced anumāpayet / na hy abhinnasya bodhasya vicitrābhāsahetutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वासनाप्रबोधो ऽत्र विचित्रो हेतुताम् इयात् । तस्यापि तत्प्रबोधस्य वैचित्र्ये किम् निबन्धनम्

na vāsanāprabodho 'tra vicitro hetutām iyāt / tasyāpi tatprabodhasya vaicitrye kim nibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् एतद् अवभासेषु तेष्व् एवावसिते सति । व्यवहारे किम् अन्येन बाह्येनानुपपत्तिना

syād etad avabhāseṣu teṣv evāvasite sati / vyavahāre kim anyena bāhyenānupapattinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदात्मैव हि देवो ऽन्तः- स्थितम् इच्छावशाद् बहिः । योगीव निरुपादानम् अर्थजातं प्रकाशयेत्

cidātmaiva hi devo 'ntaḥ- sthitam icchāvaśād bahiḥ / yogīva nirupādānam arthajātaṃ prakāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमानम् अनाभात- पूर्वे नैवेष्टम् इन्द्रियम् । आभातम् एव बीजादेर् आभासाद् धेतुवस्तुनः

anumānam anābhāta- pūrve naiveṣṭam indriyam / ābhātam eva bījāder ābhāsād dhetuvastunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आभासः पुनराभासद् बाह्यस्यासीत् कथं चन । अर्थस्य नैव तेनास्य सिद्धिर् नाप्य् अनुमानतः

ābhāsaḥ punarābhāsad bāhyasyāsīt kathaṃ cana / arthasya naiva tenāsya siddhir nāpy anumānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वामिनश् चात्मसंस्थस्य भावजातस्य भासनम् । अस्त्य् एव न विना तस्माद् इच्छामर्शः प्रवर्तते

svāminaś cātmasaṃsthasya bhāvajātasya bhāsanam / asty eva na vinā tasmād icchāmarśaḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावम् अवभासस्य विमर्शं विदुर् अन्यथा । प्रकाशो ऽर्थोपरक्तो ऽपि स्फटिकादिजडोपमः

svabhāvam avabhāsasya vimarśaṃ vidur anyathā / prakāśo 'rthoparakto 'pi sphaṭikādijaḍopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मात एव चैतन्यं चित्क्रिया चितिकर्तृता । तात्पर्येणोदितस् तेन जडात् स हि विलक्षणः

ātmāta eva caitanyaṃ citkriyā citikartṛtā / tātparyeṇoditas tena jaḍāt sa hi vilakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चितिः प्रत्यवमर्शात्मा परा वाक् स्वरसोदिता । स्वातन्त्र्यम् एतन् मुख्यं तद् ऐश्वर्यं परमात्मनः

citiḥ pratyavamarśātmā parā vāk svarasoditā / svātantryam etan mukhyaṃ tad aiśvaryaṃ paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा स्फुरत्ता महासत्ता देशकालाविशेषिनी । सैषा सारतया प्रोक्ता हृदयं परमेष्ठिनः

sā sphurattā mahāsattā deśakālāviśeṣinī / saiṣā sāratayā proktā hṛdayaṃ parameṣṭhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानम् अत एवायं ज्ञेयीकुर्यात् पृथक्स्थिति । ज्ञेयं न तु तदौन्मुख्यात् खण्ड्येतास्य स्वतन्त्रता

ātmānam ata evāyaṃ jñeyīkuryāt pṛthaksthiti / jñeyaṃ na tu tadaunmukhyāt khaṇḍyetāsya svatantratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वातन्त्र्यामुक्तात्मानं स्वातन्त्र्याद् अद्वयात्मनः । प्रभुर् ईशादिसंकल्पैर् निर्माय व्यवहारयेत्

svātantryāmuktātmānaṃ svātantryād advayātmanaḥ / prabhur īśādisaṃkalpair nirmāya vyavahārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहन्तादिपरामर्श- भेदाद् अस्यानयतात्मनः । अहंमृश्यतयाइवास्य सृष्तेस् तिङ्वाच्यकर्मवत्

nāhantādiparāmarśa- bhedād asyānayatātmanaḥ / ahaṃmṛśyatayāivāsya sṛṣtes tiṅvācyakarmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायाशक्त्या विभोः सैव भिन्नसंवेद्यगोचरा । कथिता ज्ञानसंकल्पाध्यवसायादिनामभिः

māyāśaktyā vibhoḥ saiva bhinnasaṃvedyagocarā / kathitā jñānasaṃkalpādhyavasāyādināmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षात्कारक्षणे ऽप्य् अस्ति विमर्शः कथम् अन्यथा । धावनाद्य् उपपद्येत प्रतिसंधानवर्जितम्

sākṣātkārakṣaṇe 'py asti vimarśaḥ katham anyathā / dhāvanādy upapadyeta pratisaṃdhānavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटो ऽयम् इत्य् अध्यवसा नामरूपातिरेकिणी । परेशशक्तिर् आत्मेव भासते न त्व् इदन्तया

ghaṭo 'yam ity adhyavasā nāmarūpātirekiṇī / pareśaśaktir ātmeva bhāsate na tv idantayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं भिन्नसम्वेद्य- देशकालानुरोधतः । ज्ञानस्मृत्यवसायादि सक्रमं प्रतिभासते

kevalaṃ bhinnasamvedya- deśakālānurodhataḥ / jñānasmṛtyavasāyādi sakramaṃ pratibhāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञानाधिकारे पञ्चमम् आह्निकम् ॥ अहंप्रत्यवमर्शो यः प्रकाशात्मापि वाग्वपुः । नासौ विकल्पः स ह्य् उक्तो द्वयाक्षेपी विनिश्चयः

iti jñānādhikāre pañcamam āhnikam // ahaṃpratyavamarśo yaḥ prakāśātmāpi vāgvapuḥ / nāsau vikalpaḥ sa hy ukto dvayākṣepī viniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नयोर् अवभासो हि स्याद् घटाघटयोर् द्वयोः । प्रकाशस्येव नान्यस्य भेदिनस् त्व् अवभासनम्

bhinnayor avabhāso hi syād ghaṭāghaṭayor dvayoḥ / prakāśasyeva nānyasya bhedinas tv avabhāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च तदतत्प्रतिभाभाजा मात्रैवातद्व्यपोहनात् । तन्निश्चयनमुक्तो हि विकल्पो घट इत्य् अयम्

tathā ca tadatatpratibhābhājā mātraivātadvyapohanāt / tanniścayanamukto hi vikalpo ghaṭa ity ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तत्त्वं मायया हित्वा भिन्न एवावभाति यः । देहे बुद्धाव् अथ प्राणे कल्पिते नभसीव वा

cittattvaṃ māyayā hitvā bhinna evāvabhāti yaḥ / dehe buddhāv atha prāṇe kalpite nabhasīva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमातृत्वेनाहम् इति विमर्शो ऽन्यव्यपोहनात् । विकल्प एव स पर- प्रतियोग्य् अवभासजः

pramātṛtvenāham iti vimarśo 'nyavyapohanāt / vikalpa eva sa para- pratiyogy avabhāsajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कादाचित्कावभासे या पूर्वाभासादियोजना । संस्कारात् कल्पना प्रोक्ता सापि भिन्नावभासिनि

kādācitkāvabhāse yā pūrvābhāsādiyojanā / saṃskārāt kalpanā proktā sāpi bhinnāvabhāsini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवं व्यवहारे ऽपि प्रभुर् देहादिम् आविशन् । भान्तम् एवान्त अर्थौघम् इच्छया भासयेद् बहिः

tad evaṃ vyavahāre 'pi prabhur dehādim āviśan / bhāntam evānta arthaugham icchayā bhāsayed bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्मृतौ विकल्पे वाप्य् अपोहनपरायणे । ज्ञाने वाप्य् अन्तराभासः स्थित एवेति निश्चितम्

evaṃ smṛtau vikalpe vāpy apohanaparāyaṇe / jñāne vāpy antarābhāsaḥ sthita eveti niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु नैसर्गिको ज्ञाने बहिराभासनात्मनि । पूर्वानुभवरूपस् तु स्थितः स स्मरणादिषु

kiṃ tu naisargiko jñāne bahirābhāsanātmani / pūrvānubhavarūpas tu sthitaḥ sa smaraṇādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नैसर्गिक एवास्ति विकल्पे स्वैरचारिणि । यथाभिमतसंस्थानाभासनाद् बुद्धिगोचरे

sa naisargika evāsti vikalpe svairacāriṇi / yathābhimatasaṃsthānābhāsanād buddhigocare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एव यथाभीष्ट- समुल्लेखावभासनात् । ज्ञानक्रिये स्फुटे एव सिद्धे सर्वस्य जीवतः

ata eva yathābhīṣṭa- samullekhāvabhāsanāt / jñānakriye sphuṭe eva siddhe sarvasya jīvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञानाधिकारे षष्ठम् आह्निकम् सप्तमम् आह्निकम् या चैषा प्रतिभा तत्तत्- पदार्थक्रमरूषिता । अक्रमानन्तचिद्रूपः प्रमाता स महेश्वरः

iti jñānādhikāre ṣaṣṭham āhnikam saptamam āhnikam yā caiṣā pratibhā tattat- padārthakramarūṣitā / akramānantacidrūpaḥ pramātā sa maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तद्विभिन्नसंवित्ति- मुखैर् एकप्रमातरि । प्रतितिष्ठत्सु भावेषु ज्ञातेयम् उपपद्यते

tattadvibhinnasaṃvitti- mukhair ekapramātari / pratitiṣṭhatsu bhāveṣu jñāteyam upapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालक्रमजुषाम् अर्थानां स्वसमापिनाम् । सकृदाभाससाध्यो ऽसाव् अन्यथा कः समन्वयः

deśakālakramajuṣām arthānāṃ svasamāpinām / sakṛdābhāsasādhyo 'sāv anyathā kaḥ samanvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षानुपलम्भानां तत्तद्भिन्नांशपातिनाम् । कार्यकारणतासिद्धि- हेतुतैकप्रमातृजा

pratyakṣānupalambhānāṃ tattadbhinnāṃśapātinām / kāryakāraṇatāsiddhi- hetutaikapramātṛjā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतौ यैव स्वसंवित्तिः प्रमाणं स्वात्मसंभवे । पूर्वानुभवसद्भावे साधनं सैव नापरम्

smṛtau yaiva svasaṃvittiḥ pramāṇaṃ svātmasaṃbhave / pūrvānubhavasadbhāve sādhanaṃ saiva nāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाध्यबाधकभावो ऽपि स्वात्मनिष्ठाविरोधिनाम् । ज्ञानानाम् उदियाद् एक- प्रमातृपरिनिष्ठितेः

bādhyabādhakabhāvo 'pi svātmaniṣṭhāvirodhinām / jñānānām udiyād eka- pramātṛpariniṣṭhiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविक्तभूतलज्ञानं घटाभावमतिर् यथा । तथा चेच्छुक्तिकाज्ञानं रूप्यज्ञानाप्रमात्ववित्

viviktabhūtalajñānaṃ ghaṭābhāvamatir yathā / tathā cecchuktikājñānaṃ rūpyajñānāpramātvavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवं शुद्धस्थलज्ञानात् सिद्ध्येत् तस्याघटात्मना । न तूपलब्धियोग्यस्याप्य् अत्राभावो घटात्मनः

naivaṃ śuddhasthalajñānāt siddhyet tasyāghaṭātmanā / na tūpalabdhiyogyasyāpy atrābhāvo ghaṭātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविक्तं भूतलं शश्वद् भावानां स्वात्मनिष्ठितेः । तत् कथं जातु तज्ज्ञानं भिन्नस्याभावसाधनम्

viviktaṃ bhūtalaṃ śaśvad bhāvānāṃ svātmaniṣṭhiteḥ / tat kathaṃ jātu tajjñānaṃ bhinnasyābhāvasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् त्व् आलोकचयो ऽन्धस्य स्पर्शो वोष्णादिको मृदुः । तत्रास्ति साधयेत् तस्य स्वज्ञानम् अघटात्मताम्

kim tv ālokacayo 'ndhasya sparśo voṣṇādiko mṛduḥ / tatrāsti sādhayet tasya svajñānam aghaṭātmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशाचः स्याद् अनालोको ऽप्य् आलोकाभ्यन्तरे यथा । अदृश्यो भूतलस्यान्त न निषेध्यः स सर्वथा

piśācaḥ syād anāloko 'py ālokābhyantare yathā / adṛśyo bhūtalasyānta na niṣedhyaḥ sa sarvathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं रूप्यविदाभाव- रूपा शुक्तिमतिर् भवेत् । न त्व् आद्यरजतज्ञप्तेः स्याद् अप्रामाण्यवेदिका

evaṃ rūpyavidābhāva- rūpā śuktimatir bhavet / na tv ādyarajatajñapteḥ syād aprāmāṇyavedikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्म्यसिद्धेर् अपि भवेद् बाधा नैवानुमानतः । स्वसंवेदनसिद्धा तु युक्ता सैकप्रमातृजा

dharmyasiddher api bhaved bādhā naivānumānataḥ / svasaṃvedanasiddhā tu yuktā saikapramātṛjā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थम् अत्यर्थभिन्नार्थावभासखचिते विभौ । समलो विमलो वापि व्यवहारो ऽनुभूयते

ittham atyarthabhinnārthāvabhāsakhacite vibhau / samalo vimalo vāpi vyavahāro 'nubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ज्ञानाधिकारे सप्तमम् आह्निकम् ॥ तात्कालिकाक्षसामक्ष्य- सापेक्षाः केवलं क्व चित् । आभासा अन्यथान्यत्र त्व् अन्धान्धतमसादिषु

iti jñānādhikāre saptamam āhnikam // tātkālikākṣasāmakṣya- sāpekṣāḥ kevalaṃ kva cit / ābhāsā anyathānyatra tv andhāndhatamasādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषो ऽर्थावभासस्य सत्तायां न पुनः क्व चित् । विकल्पेषु भवेद् भावि- भवद्भूतार्थगामिषु

viśeṣo 'rthāvabhāsasya sattāyāṃ na punaḥ kva cit / vikalpeṣu bhaved bhāvi- bhavadbhūtārthagāmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखादिषु च सौख्यादि- हेतुष्व् अपि च वस्तुषु । अवभासस्य सद्भावे ऽप्य् अतीतत्वात् तथा स्थितिः

sukhādiṣu ca saukhyādi- hetuṣv api ca vastuṣu / avabhāsasya sadbhāve 'py atītatvāt tathā sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाढम् उल्लिख्यमाने तु विकल्पेन सुखादिके । तथा स्थितिस् तथैव स्यात् स्फुटम् अस्योपलक्षणात्

gāḍham ullikhyamāne tu vikalpena sukhādike / tathā sthitis tathaiva syāt sphuṭam asyopalakṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावावभासानां बाह्यतोपाधिर् इष्यते । नात्मा सत्ता ततस् तेषाम् आन्तराणां सतां सदा

bhāvābhāvāvabhāsānāṃ bāhyatopādhir iṣyate / nātmā sattā tatas teṣām āntarāṇāṃ satāṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आन्तरत्वात् प्रमात्रैक्ये नैषां भेदनिबन्धना । अर्थक्रियापि बाह्यत्वे सा भिन्नाभासभेदतः

āntaratvāt pramātraikye naiṣāṃ bhedanibandhanā / arthakriyāpi bāhyatve sā bhinnābhāsabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मयत्वे ऽवभासानाम् अन्त एव स्थितिः सदा । मायया भासमानानां बाह्यत्वाद् बहिर् अप्य् असौ

cinmayatve 'vabhāsānām anta eva sthitiḥ sadā / māyayā bhāsamānānāṃ bāhyatvād bahir apy asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पे यो ऽयम् उल्लेखः सो ऽपि बाह्यः पृथक्प्रथः । प्रमात्रैकात्म्यम् आन्तर्यं ततो भेदो हि बाह्यता

vikalpe yo 'yam ullekhaḥ so 'pi bāhyaḥ pṛthakprathaḥ / pramātraikātmyam āntaryaṃ tato bhedo hi bāhyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उल्लेखस्य सुखादेश् च प्रकाशो बहिर् आत्मना । इच्छातो भर्तुर् अध्यक्ष- रूपो ऽक्षादिभुवां यथा

ullekhasya sukhādeś ca prakāśo bahir ātmanā / icchāto bhartur adhyakṣa- rūpo 'kṣādibhuvāṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैक्येन विना न स्यात् संविदां लोकपद्धतिः । प्रकाशैक्यात् तद् एकत्वं मातैकः स इति स्थितम्

tadaikyena vinā na syāt saṃvidāṃ lokapaddhatiḥ / prakāśaikyāt tad ekatvaṃ mātaikaḥ sa iti sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव विमृशत्त्वेन नियतेन महेश्वरः । विमर्श एव देवस्य शुद्धे ज्ञानक्रिये यतः

sa eva vimṛśattvena niyatena maheśvaraḥ / vimarśa eva devasya śuddhe jñānakriye yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.