Utpaladeva: Isvarpratyabhijnakarika with vrtti 3

एवम् अन्तर्बहिर्वृत्तिः क्रिया कालक्रमानुगा । मातुर् एव तदन्योन्यावियुक्ते ज्ञानकर्मणी

evam antarbahirvṛttiḥ kriyā kālakramānugā / mātur eva tadanyonyāviyukte jñānakarmaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्व् आन्तरदशोद्रेकात् सादाख्यं तत्त्वम् आदितः । बहिर्भावपरत्वे तु परतः पारमेश्वरम्

kiṃ tv āntaradaśodrekāt sādākhyaṃ tattvam āditaḥ / bahirbhāvaparatve tu parataḥ pārameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरो बहिर् उन्मेषो निमेषो ऽन्तः सदाशिवः । सामानाधिकरण्यं च सद्विद्याहमिदंधियोः

īśvaro bahir unmeṣo nimeṣo 'ntaḥ sadāśivaḥ / sāmānādhikaraṇyaṃ ca sadvidyāhamidaṃdhiyoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदंभावोपपन्नानां वेद्यभूमिम् उपेयुषाम् । भावानां बोधसारत्वाद् यथावस्त्ववलोकनात्

idaṃbhāvopapannānāṃ vedyabhūmim upeyuṣām / bhāvānāṃ bodhasāratvād yathāvastvavalokanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रापरत्वम् भावानाम् अनात्मत्वेन भासनात् । परताहन्तयाच्छादात् परापरदशा हि सा

atrāparatvam bhāvānām anātmatvena bhāsanāt / paratāhantayācchādāt parāparadaśā hi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदधीर् एव भावेषु कर्तुर् बोधात्मनो ऽपि या । मायाशक्त्य् एव सा विद्येत्य् अन्ये विद्येश्वरा यथा

bhedadhīr eva bhāveṣu kartur bodhātmano 'pi yā / māyāśakty eva sā vidyety anye vidyeśvarā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैश्वर्यस्वभावस्य पशुभावे प्रकाशिका । विद्याशक्तिः तिरोधान- करी मायाभिधा पुनः

tasyaiśvaryasvabhāvasya paśubhāve prakāśikā / vidyāśaktiḥ tirodhāna- karī māyābhidhā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदे त्व् एकरसे भाते ऽहंतयानात्मनीक्षिते । शून्ये बुद्धे शरीरे वा मायाशक्तिर् विजृम्भते

bhede tv ekarase bhāte 'haṃtayānātmanīkṣite / śūnye buddhe śarīre vā māyāśaktir vijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् च प्रमाता शून्यादिः प्रमेये व्यतिरेकिणि । माता स मेयः सन् कालादिकपञ्चकवेष्टितः

yaś ca pramātā śūnyādiḥ prameye vyatirekiṇi / mātā sa meyaḥ san kālādikapañcakaveṣṭitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोविंशतिधा मेयं यत् कार्यकरणात्मकम् । तस्याविभागरूप्य् एकं प्रधानं मूलकारणम्

trayoviṃśatidhā meyaṃ yat kāryakaraṇātmakam / tasyāvibhāgarūpy ekaṃ pradhānaṃ mūlakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदशविधा चात्र बाह्यान्तःकरणावली । कार्यवर्गश् च दशधा स्थूलसूक्ष्मत्वभेदतः

trayodaśavidhā cātra bāhyāntaḥkaraṇāvalī / kāryavargaś ca daśadhā sthūlasūkṣmatvabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आगमाधिकारे प्रथमम् आह्निकम् ॥ द्वितीयम् आह्निकम् ॥ तत्रैतन् मातृतामात्र- स्थितौ रुद्रो ऽधिदैवतम् । भिन्नप्रमेयप्रसरे ब्रह्मविष्णू व्यवस्थितौ

ity āgamādhikāre prathamam āhnikam // dvitīyam āhnikam // tatraitan mātṛtāmātra- sthitau rudro 'dhidaivatam / bhinnaprameyaprasare brahmaviṣṇū vyavasthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रमाता मायान्धः संसारी कर्मबन्धनः । विद्याभिज्ञापितैश्वर्यश् चिद्घनो मुक्त उच्यते

eṣa pramātā māyāndhaḥ saṃsārī karmabandhanaḥ / vidyābhijñāpitaiśvaryaś cidghano mukta ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गरूपेषु भावेषु प्रमाता कथ्यते पतिः । मायातो भेदिषु क्लेश- कर्मादिकलुषः पशुः

svāṅgarūpeṣu bhāveṣu pramātā kathyate patiḥ / māyāto bhediṣu kleśa- karmādikaluṣaḥ paśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वातन्त्र्यहानिर् बोधस्य स्वातन्त्र्यस्याप्य् अबोधता । द्विधाणवं मलम् इदं स्वस्वरूपापहानितः

svātantryahānir bodhasya svātantryasyāpy abodhatā / dvidhāṇavaṃ malam idaṃ svasvarūpāpahānitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नवेद्यप्रथात्रैव मायाख्यं जन्मभोगदम् । कर्तर्य् अबोधे कार्मं तु मायाशक्त्यैव तत् त्रयम्

bhinnavedyaprathātraiva māyākhyaṃ janmabhogadam / kartary abodhe kārmaṃ tu māyāśaktyaiva tat trayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धबोधात्मकत्वे ऽपि येषां नोत्तमकर्तृता । निर्मिताः स्वात्मनो भिन्ना भर्त्रा ते कर्तृतात्ययात्

śuddhabodhātmakatve 'pi yeṣāṃ nottamakartṛtā / nirmitāḥ svātmano bhinnā bhartrā te kartṛtātyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधैकलक्षणैक्ये ऽपि तेषाम् अन्योन्यभिन्नता । तथेश्वरेच्छाभेदेन ते च विज्ञानकेवलाः

bodhaikalakṣaṇaikye 'pi teṣām anyonyabhinnatā / tatheśvarecchābhedena te ca vijñānakevalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्याद्यबोधरूपास् तु कर्तारः प्रलयाकलाः । तेषां कार्मो मलो ऽप्य् अस्ति मायीयस् तु विकल्पितः

śūnyādyabodharūpās tu kartāraḥ pralayākalāḥ / teṣāṃ kārmo malo 'py asti māyīyas tu vikalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधानाम् अपि कर्तृत्व- जुषां कार्ममलक्षतौ । भिन्नवेद्यजुषां माया- मलो विद्येश्वराश् च ते

bodhānām api kartṛtva- juṣāṃ kārmamalakṣatau / bhinnavedyajuṣāṃ māyā- malo vidyeśvarāś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवादीनां च सर्वेषां भविनां त्रिविधं मलम् । तत्रापि कार्मम् एवैकम् मुख्यं संसारकारणम्

devādīnāṃ ca sarveṣāṃ bhavināṃ trividhaṃ malam / tatrāpi kārmam evaikam mukhyaṃ saṃsārakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलोद्बलितम् एतच् च चित्तत्त्वं कर्तृतामयम् । अचिद्रूपस्य शून्यादेर् मितं गुणतया स्थितम्

kalodbalitam etac ca cittattvaṃ kartṛtāmayam / acidrūpasya śūnyāder mitaṃ guṇatayā sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यत्वं कर्तृतायाश् च बोधस्य च चिदात्मनः । शून्यादौ तद्गुणे ज्ञानं तत्समावेशलक्षणम्

mukhyatvaṃ kartṛtāyāś ca bodhasya ca cidātmanaḥ / śūnyādau tadguṇe jñānaṃ tatsamāveśalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्ये बुद्ध्याद्यभावात्मन्य् अहन्ताकर्तृतापदे । अस्फुटारूपसंस्कार- मात्रिणि ज्ञेयशून्यता

śūnye buddhyādyabhāvātmany ahantākartṛtāpade / asphuṭārūpasaṃskāra- mātriṇi jñeyaśūnyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षाणाम् आन्तरी वृत्तिः प्राणादिप्रेरिका मता । जीवनाख्याथवा प्राणे ऽहन्ता पुर्यष्टकात्मिका

sākṣāṇām āntarī vṛttiḥ prāṇādiprerikā matā / jīvanākhyāthavā prāṇe 'hantā puryaṣṭakātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन् मात्रस्थितौ प्रोक्तं सौषुप्त[ं] प्रलयोपमम् । सवेद्यम् अपवेद्यं च मायामलयुतायुतम्

tāvan mātrasthitau proktaṃ sauṣupta[ṃ] pralayopamam / savedyam apavedyaṃ ca māyāmalayutāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोमात्रपथे ऽप्य् अक्ष- विषयत्वेन विभ्रमात् । स्पष्टावभासा भावानां सृष्टिः स्वप्नपदं मतम्

manomātrapathe 'py akṣa- viṣayatvena vibhramāt / spaṣṭāvabhāsā bhāvānāṃ sṛṣṭiḥ svapnapadaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाक्षगोचरत्वेन या तु बाह्यतया स्थिरा । सृष्टिः साधारणी सर्व- प्रमातॄणां स जागरः

sarvākṣagocaratvena yā tu bāhyatayā sthirā / sṛṣṭiḥ sādhāraṇī sarva- pramātṝṇāṃ sa jāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेया त्रयीयं प्राणादेः प्राधान्यात् कर्तृतागुणे । तद्धानोपचयप्राय- सुखदुःखादियोगतः

heyā trayīyaṃ prāṇādeḥ prādhānyāt kartṛtāguṇe / taddhānopacayaprāya- sukhaduḥkhādiyogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणापानमयः प्राणः प्रत्येकं सुप्तजाग्रतोः । तच्छेदात्मा समानाख्यः सौषुप्ते विषुवत्स्व् इव

prāṇāpānamayaḥ prāṇaḥ pratyekaṃ suptajāgratoḥ / tacchedātmā samānākhyaḥ sauṣupte viṣuvatsv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्योर्ध्वगाम्युदानाख्यस् तुर्यगो हुतभुङ्मयः । विज्ञानाकलमन्त्रेशो व्यानो विश्वात्मकः परः

madhyordhvagāmyudānākhyas turyago hutabhuṅmayaḥ / vijñānākalamantreśo vyāno viśvātmakaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.