Jayadeva (alias Piyusavarsa): Candraloka 2

स्याच् चेतो विशता येन सक्षता रमणीयता । शब्दे ऽर्थे च कृतोन्मेषं दोषम् उद्घोषयन्ति तम्

syāc ceto viśatā yena sakṣatā ramaṇīyatā / śabde 'rthe ca kṛtonmeṣaṃ doṣam udghoṣayanti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेच् छ्रुतिकटुर् वर्णः श्रवणोद्वेजने पटुः । संविद्रते व्याकरण-विरुद्धं च्युतसंस्कृति

bhavec chrutikaṭur varṇaḥ śravaṇodvejane paṭuḥ / saṃvidrate vyākaraṇa-viruddhaṃ cyutasaṃskṛti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रयुक्तं दैवतादि-शब्दे पुंल्लिङ्गतादिकम् । असमर्थं तु हन्त्यादेः प्रयोगो गमनादिषु

aprayuktaṃ daivatādi-śabde puṃlliṅgatādikam / asamarthaṃ tu hantyādeḥ prayogo gamanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हन्ति हन्त कान्तारे कान्तः कुटिलकुन्तलः । निहतार्थं लोहितादौ शोणितादिप्रयोगतः

sa hanti hanta kāntāre kāntaḥ kuṭilakuntalaḥ / nihatārthaṃ lohitādau śoṇitādiprayogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यनक्त्य् अनुचितार्थं यत् पदम् आहुस् तदेव तत् । इयम् अद्भुतशाख्यग्र-केलिकौतुकवानरी

vyanakty anucitārthaṃ yat padam āhus tadeva tat / iyam adbhutaśākhyagra-kelikautukavānarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरर्थकं तुहीत्यादि पूरणैकप्रयोजनम् । अर्थे विदधदित्यादौ दधदाद्यम् अवाचकम्

nirarthakaṃ tuhītyādi pūraṇaikaprayojanam / arthe vidadhadityādau dadhadādyam avācakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धत्ते नभस्तलं भास्वान् अरुणं तरुणैः करैः । एकाक्षरं विना भूभ्रू-क्ष्मादिकं खतलादिवत्

dhatte nabhastalaṃ bhāsvān aruṇaṃ taruṇaiḥ karaiḥ / ekākṣaraṃ vinā bhūbhrū-kṣmādikaṃ khatalādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्लीलं त्रिविधं व्रीडा-जुगुप्सामङ्गलात्मना । आह्लादसाधनं वायुः कान्तानाशे भवेत् कथम्

aślīlaṃ trividhaṃ vrīḍā-jugupsāmaṅgalātmanā / āhlādasādhanaṃ vāyuḥ kāntānāśe bhavet katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् द्व्यर्थम् इह सन्दिग्धं नद्यां यान्ति पतत्रिणः । स्याद् अप्रतीतं शास्त्रैक-गम्यं वीतानुमादिवत्

syād dvyartham iha sandigdhaṃ nadyāṃ yānti patatriṇaḥ / syād apratītaṃ śāstraika-gamyaṃ vītānumādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिथिलं शयने लिल्ये मच्चितं ते शशिश्रियि । मस्तपिष्टकटीलोष्ट-गल्लादि ग्राम्यम् उच्यते

śithilaṃ śayane lilye maccitaṃ te śaśiśriyi / mastapiṣṭakaṭīloṣṭa-gallādi grāmyam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेयार्थं लक्षणात्यन्त-प्रसराद् अमनोहरम् । हिमांशोर् हारधिक्कार-जागरे यामिकाः कराः

neyārthaṃ lakṣaṇātyanta-prasarād amanoharam / himāṃśor hāradhikkāra-jāgare yāmikāḥ karāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लिष्टम् अर्थो यदीयो ऽर्थ-श्रेणिनिःश्रेणिम् ऋच्छति । हरिप्रियापितृवधू-प्रवाहप्रतिमं वचः

kliṣṭam artho yadīyo 'rtha-śreṇiniḥśreṇim ṛcchati / haripriyāpitṛvadhū-pravāhapratimaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविमृष्टविधेयांशः समासपिहिते विधौ । विशन्ति विशिखप्रायाः कटाक्षाः कामिनां हृदि

avimṛṣṭavidheyāṃśaḥ samāsapihite vidhau / viśanti viśikhaprāyāḥ kaṭākṣāḥ kāmināṃ hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधीन इत्यादि विरुद्धमतिकृन् मतम् । अन्यसङ्गतम् उत्तुङ्ग-हारशोभिपयोधरौ

aparādhīna ityādi viruddhamatikṛn matam / anyasaṅgatam uttuṅga-hāraśobhipayodharau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाद्यनुचिते वर्णे प्रतिकूलाक्षरं विदुः । न माम् अङ्गद जानासि रावणं रणदारुणम्

rasādyanucite varṇe pratikūlākṣaraṃ viduḥ / na mām aṅgada jānāsi rāvaṇaṃ raṇadāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन्न् उपहतो लुप्तो विसर्ग इह तत् तथा । कुसन्धिः पटव् आगच्छ विसन्धिर् नृपती इमौ

yasminn upahato lupto visarga iha tat tathā / kusandhiḥ paṭav āgaccha visandhir nṛpatī imau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतवृत्तम् अनुक्तो ऽपि छन्दोदोषश् चकास्ति चेत् । विशाललोचने! पश्याम्बरं तारातरङ्गितम्

hatavṛttam anukto 'pi chandodoṣaś cakāsti cet / viśālalocane! paśyāmbaraṃ tārātaraṅgitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यूनं त्वत्खड्गसंभूत-यशःपुष्पं नभस्तटम् । अधिकं भवतः शत्रून् दशत्य् असिलताफणी

nyūnaṃ tvatkhaḍgasaṃbhūta-yaśaḥpuṣpaṃ nabhastaṭam / adhikaṃ bhavataḥ śatrūn daśaty asilatāphaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथितं पुनरुक्ता वाक् श्यामाब्जश्यामलोचना । विकृतं दूरविवृतैर् ऐयरुः कुञ्जराः पुरम्

kathitaṃ punaruktā vāk śyāmābjaśyāmalocanā / vikṛtaṃ dūravivṛtair aiyaruḥ kuñjarāḥ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतत्प्रकर्षं हीनानु-प्रासादित्वे यथोत्तरम् । गम्भीरारम्भदम्भोलि-पाणिर् एषः समागतः

patatprakarṣaṃ hīnānu-prāsāditve yathottaram / gambhīrārambhadambholi-pāṇir eṣaḥ samāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाप्तपुनरात्तं स्याद् एष पीयूषभाजनम् । नेत्रानन्दी तुषारांशुर् उदेत्य् अम्बुधिबान्धवः

samāptapunarāttaṃ syād eṣa pīyūṣabhājanam / netrānandī tuṣārāṃśur udety ambudhibāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धान्तरपदापेक्षि क्रीडानृत्येषु सस्मितम् । मोघारम्भं स्तुमः शम्भुम् अर्धरम्भोरुविग्रहम्

ardhāntarapadāpekṣi krīḍānṛtyeṣu sasmitam / moghārambhaṃ stumaḥ śambhum ardharambhoruvigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभवन्मतयोगः स्यान् न चेद् अभिमतो ऽन्वयः । येन बद्धो ऽम्बुधिर् यस्य रामस्यानुचरा वयम्

abhavanmatayogaḥ syān na ced abhimato 'nvayaḥ / yena baddho 'mbudhir yasya rāmasyānucarā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विषां सम्पदम् आच्छिद्य यः शत्रून् समपूरयत् । अस्थानस्थसमासं न विद्वज्जनमनोरमम्

dviṣāṃ sampadam ācchidya yaḥ śatrūn samapūrayat / asthānasthasamāsaṃ na vidvajjanamanoramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथः पृथग्वाक्यपदैः संकीर्णं यत् तद् एव तत् । वक्त्रेण भ्राजते रात्रिः कान्ता चन्द्रेण राजते

mithaḥ pṛthagvākyapadaiḥ saṃkīrṇaṃ yat tad eva tat / vaktreṇa bhrājate rātriḥ kāntā candreṇa rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माण्डं त्वद्यशःपूर-गर्भितं भूमिभूषण । आकर्णय पयःपूर्ण-सुवर्णकलशायते

brahmāṇḍaṃ tvadyaśaḥpūra-garbhitaṃ bhūmibhūṣaṇa / ākarṇaya payaḥpūrṇa-suvarṇakalaśāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भग्नप्रक्रमम् आरब्ध-शब्दनिर्वाहहीनता । अक्रमः कृष्ण पूज्यन्ते त्वाम् अनभ्यर्च्य देवताः

bhagnaprakramam ārabdha-śabdanirvāhahīnatā / akramaḥ kṛṣṇa pūjyante tvām anabhyarcya devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमतार्थान्तरं मुख्ये ऽमुख्येनार्थे विरोधकृत् । त्यक्तहारम् उरःकृत्वा शोकेनालिङ्गिताङ्गना

amatārthāntaraṃ mukhye 'mukhyenārthe virodhakṛt / tyaktahāram uraḥkṛtvā śokenāliṅgitāṅganā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपुष्टार्थो विशेष्ये चेन् न विशेषो विशेषणात् । विशन्ति हृदयं कान्ता-कटाक्षाः खञ्जनत्विषः

apuṣṭārtho viśeṣye cen na viśeṣo viśeṣaṇāt / viśanti hṛdayaṃ kāntā-kaṭākṣāḥ khañjanatviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टः स्पष्टावबोधार्थम् अक्षमो वाच्यसन्निभः । व्याहतश् चेद्विरोधः स्यान् मिथः पूर्वापरार्थयोः

kaṣṭaḥ spaṣṭāvabodhārtham akṣamo vācyasannibhaḥ / vyāhataś cedvirodhaḥ syān mithaḥ pūrvāparārthayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रपत्रमित्रं ते वक्त्रं केनोपमीयते । कुतस्तत्रोपमा यत्र पुनरुक्तः सुधाकरः

sahasrapatramitraṃ te vaktraṃ kenopamīyate / kutastatropamā yatra punaruktaḥ sudhākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्क्रमग्राम्यसन्दिग्धास् त्रयो दोषाः क्रमाद् अमी । त्वद्भक्तः कृष्ण! गच्छेयं नरकं स्वर्गम् एव वा

duṣkramagrāmyasandigdhās trayo doṣāḥ kramād amī / tvadbhaktaḥ kṛṣṇa! gaccheyaṃ narakaṃ svargam eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं मे चुम्बनं देहि तव दास्यामि कञ्चुकम् । ब्रूत किं सेव्यतां चन्द्र-मुखीचन्द्रकिरीटयोः

ekaṃ me cumbanaṃ dehi tava dāsyāmi kañcukam / brūta kiṃ sevyatāṃ candra-mukhīcandrakirīṭayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनौचित्यं कीर्तिलतां तरङ्गयति यः सदा । प्रसिद्ध्या विद्यया वापि विरुद्धं द्विविधं मतम्

anaucityaṃ kīrtilatāṃ taraṅgayati yaḥ sadā / prasiddhyā vidyayā vāpi viruddhaṃ dvividhaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यस्तेयं पश्य कन्दर्प-प्रतापधवलद्युतिः । केतकी शेखरे शम्भोर् धत्ते चन्द्रकलातुलाम्

nyasteyaṃ paśya kandarpa-pratāpadhavaladyutiḥ / ketakī śekhare śambhor dhatte candrakalātulām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यपरिवृत्तिः स्यात् कुण्डलच्छविविग्रहा । विशेषपरिवृत्तिः स्याद् वनिता मम चेतसि

sāmānyaparivṛttiḥ syāt kuṇḍalacchavivigrahā / viśeṣaparivṛttiḥ syād vanitā mama cetasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा सहचराचारु-विरुद्धान्योन्यसंगती । ध्वाङ्क्षाः सन्तश् च तनयं स्वं परं च न जानते

tathā sahacarācāru-viruddhānyonyasaṃgatī / dhvāṅkṣāḥ santaś ca tanayaṃ svaṃ paraṃ ca na jānate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरोजनेत्र पुत्रस्य मुखेन्दुम् अवलोकय । पालयिष्यति ते गोत्रम् असौ नरपुरन्दरः

sarojanetra putrasya mukhendum avalokaya / pālayiṣyati te gotram asau narapurandaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदे तदंशे वाक्यांशे वाक्ये वाक्यकदम्बके । यथानुसारम् अभ्यूहेद् दोषान् शब्दार्थसंभवान्

pade tadaṃśe vākyāṃśe vākye vākyakadambake / yathānusāram abhyūhed doṣān śabdārthasaṃbhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषम् आपतितं स्वान्ते प्रसरन्तं विशृङ्खलम् । निवारयति यस् त्रेधा दोषाङ्कुशम् उशन्ति तम्

doṣam āpatitaṃ svānte prasarantaṃ viśṛṅkhalam / nivārayati yas tredhā doṣāṅkuśam uśanti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषे गुणत्वं तनुते दोषत्वं वा निरस्यति । भवन्तम् अथवा दोषं नयत्य् अत्याज्यतामसौ

doṣe guṇatvaṃ tanute doṣatvaṃ vā nirasyati / bhavantam athavā doṣaṃ nayaty atyājyatāmasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखं चन्द्रश्रियं धत्ते श्वेतश्मश्रुकराङ्कुरैः । अत्र हास्यरसोद्देशे ग्राम्यत्वं गुणतां गतम्

mukhaṃ candraśriyaṃ dhatte śvetaśmaśrukarāṅkuraiḥ / atra hāsyarasoddeśe grāmyatvaṃ guṇatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव दुग्धाब्धिसंभूतेः कथं जाता कलाङ्किता । कवीनां समयाद् विद्या-विरुद्धो ऽदोषतां गतः

tava dugdhābdhisaṃbhūteḥ kathaṃ jātā kalāṅkitā / kavīnāṃ samayād vidyā-viruddho 'doṣatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधार गौरी हृदये देवं हिमकराङ्कितम् । अत्र श्लेषोदयान् नैव त्याज्यं हीति निरर्थकम्

dadhāra gaurī hṛdaye devaṃ himakarāṅkitam / atra śleṣodayān naiva tyājyaṃ hīti nirarthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महादेवः सत्रप्रमुखमखविद्यैकचतुरः सुमित्रा तद्भक्तिप्रणिहितमतिर् यस्य पितरौ । द्वितीयस् तेनासौ सुकविजयदेवेन रचिते चिरं चन्द्रालोके सुखयतु मयूखः सुमनसः

mahādevaḥ satrapramukhamakhavidyaikacaturaḥ sumitrā tadbhaktipraṇihitamatir yasya pitarau / dvitīyas tenāsau sukavijayadevena racite ciraṃ candrāloke sukhayatu mayūkhaḥ sumanasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.