Jayadeva (alias Piyusavarsa): Candraloka 6

आलम्बनोद्दीपनात्मा विभावः कारणं द्विधा । कार्यो ऽनुभावो भावश् च सहायो व्यभिचार्य् अपि

ālambanoddīpanātmā vibhāvaḥ kāraṇaṃ dvidhā / kāryo 'nubhāvo bhāvaś ca sahāyo vyabhicāry api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गलद्वेद्यान्तरोद्भेदो हृदयेष्व् अजडात्मनाम् । मिलन् मलयजालेप इवाह्लादं विकासयन्

galadvedyāntarodbhedo hṛdayeṣv ajaḍātmanām / milan malayajālepa ivāhlādaṃ vikāsayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काव्ये नाट्ये च कार्ये च विभावाद्यैर् विभावितः । आस्वाद्यमानैकतनुः स्थायी भावो रसः स्मृतः

kāvye nāṭye ca kārye ca vibhāvādyair vibhāvitaḥ / āsvādyamānaikatanuḥ sthāyī bhāvo rasaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्याख्यस्थायिभावात्मा वल्लभादिविभावितः । आलस्येर्ष्याजुगुप्साभ्यो विना संचारिभिर् युतः

ratyākhyasthāyibhāvātmā vallabhādivibhāvitaḥ / ālasyerṣyājugupsābhyo vinā saṃcāribhir yutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभावैः कटाक्षाद्यैर् उन्मादाद्यैर् यथाक्रमम् । सम्भोगो विप्रलम्भश् च शृङ्गारो द्विविधो मतः

anubhāvaiḥ kaṭākṣādyair unmādādyair yathākramam / sambhogo vipralambhaś ca śṛṅgāro dvividho mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हासस्थायी रसो हास्यो विभावद्यैर् यथाक्रमम् । वैरूप्यफुल्लगण्डत्वावहित्थाद्यैः समन्वितः

hāsasthāyī raso hāsyo vibhāvadyair yathākramam / vairūpyaphullagaṇḍatvāvahitthādyaiḥ samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीष्टविप्रयोगाश्रु-पातग्लान्यादिभिः क्रमात् । विभावाद्यैर् युतः शोक-स्थायी स्यात् करुणो रसः

abhīṣṭaviprayogāśru-pātaglānyādibhiḥ kramāt / vibhāvādyair yutaḥ śoka-sthāyī syāt karuṇo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधस्थायी रसो रौद्रो विभावाद्यैः समन्वितः । मात्सर्यहस्तनिष्पेष-संमोहाद्यैर् यथाक्रमम्

krodhasthāyī raso raudro vibhāvādyaiḥ samanvitaḥ / mātsaryahastaniṣpeṣa-saṃmohādyair yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्साहाख्यस्थायिभावः प्रभावादिविभावभूः । वीरो ऽनुभावैः स्थैर्याद्यैर् भावैर् गर्वादिभिर्युतः

utsāhākhyasthāyibhāvaḥ prabhāvādivibhāvabhūḥ / vīro 'nubhāvaiḥ sthairyādyair bhāvair garvādibhiryutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्रादिभिर् विभावैस् तु वेपिताद्यनुभावभृत् । भावैर् मोहादिभिर् युक्तो भयस्थायी भयानकः

vyāghrādibhir vibhāvais tu vepitādyanubhāvabhṛt / bhāvair mohādibhir yukto bhayasthāyī bhayānakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थायी जुगुप्सा बीभत्सो विभावाद्या यथाक्रमम् । अनिष्टेक्षणनिष्ठीव-मोहाद्या यत्र संमताः

sthāyī jugupsā bībhatso vibhāvādyā yathākramam / aniṣṭekṣaṇaniṣṭhīva-mohādyā yatra saṃmatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्भुतो विस्मयस्थायी मायादिकविभावभूः । रोमाञ्चाद्यनुभावो ऽयं स्तम्भादिव्यभिचारिकः

adbhuto vismayasthāyī māyādikavibhāvabhūḥ / romāñcādyanubhāvo 'yaṃ stambhādivyabhicārikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वेदस्थायिकः शान्तः सत्सङ्गादिविभावभूः । क्षमादिकानुभावो ऽयं स्तम्भादिव्यभिचारिकः

nirvedasthāyikaḥ śāntaḥ satsaṅgādivibhāvabhūḥ / kṣamādikānubhāvo 'yaṃ stambhādivyabhicārikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतिर् देवादिविषया सन्ति च व्यभिचारिणः । वेद्यमाना निगद्यन्ते भावाः साहित्यवेदिभिः

ratir devādiviṣayā santi ca vyabhicāriṇaḥ / vedyamānā nigadyante bhāvāḥ sāhityavedibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वेदग्लानिशङ्काख्यास् तथासूयामदश्रमाः । आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहः स्मृतिर् धृतिः

nirvedaglāniśaṅkākhyās tathāsūyāmadaśramāḥ / ālasyaṃ caiva dainyaṃ ca cintā mohaḥ smṛtir dhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जडता तथा । गर्वो विषाद औत्सुक्यं निद्रापस्मार एव च

vrīḍā capalatā harṣa āvego jaḍatā tathā / garvo viṣāda autsukyaṃ nidrāpasmāra eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तं प्रबोधो ऽमर्षश् चाप्य् अवहित्थम् अथोग्रता । मतिर् व्याधिस् तथोन्मादस् तथा मरणम् एव च

suptaṃ prabodho 'marṣaś cāpy avahittham athogratā / matir vyādhis tathonmādas tathā maraṇam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रासश् चैव वितर्कश् च विज्ञेया व्यभिचारिणः । त्रयस्त्रिंशद् इमे भावाः समाख्यातास् तु नामतः

trāsaś caiva vitarkaś ca vijñeyā vyabhicāriṇaḥ / trayastriṃśad ime bhāvāḥ samākhyātās tu nāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसाधारणप्रेम-प्रश्रयादिस्वरूपया । अनौचित्या रसाभासा भावाभासाश् च कीर्तिताः

sarvasādhāraṇaprema-praśrayādisvarūpayā / anaucityā rasābhāsā bhāvābhāsāś ca kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावस्य शान्तिर् उदयः सन्धिः शबलता तथा । काव्यस्य काञ्चनस्येव कुङ्कुमं कान्तिसंपदे

bhāvasya śāntir udayaḥ sandhiḥ śabalatā tathā / kāvyasya kāñcanasyeva kuṅkumaṃ kāntisaṃpade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतुर्यम् आसप्तमं च यथेष्टैर् अष्टमादिभिः । समासः स्यात् पदैर् न स्यात् समासः सर्वथापि च

āturyam āsaptamaṃ ca yatheṣṭair aṣṭamādibhiḥ / samāsaḥ syāt padair na syāt samāsaḥ sarvathāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चालिकी च लाटीया गौडीया च यथारसम् । वैदर्भी च यथासंख्यं चतस्रो रीतयः स्मृताः

pāñcālikī ca lāṭīyā gauḍīyā ca yathārasam / vaidarbhī ca yathāsaṃkhyaṃ catasro rītayaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरायां समाक्रान्ता वर्गस्थाः पञ्चमैर् निजैः । लकारश् च लसंयुक्तो ह्रस्वव्यवहितौ रणौ

madhurāyāṃ samākrāntā vargasthāḥ pañcamair nijaiḥ / lakāraś ca lasaṃyukto hrasvavyavahitau raṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेफाक्रान्ता वर्ग्ययणाष् टवर्गात् पञ्चमाद् ऋते । कपाक्रान्तस् तवर्गः स्यात् प्रौढायां च कमूर्धता

rephākrāntā vargyayaṇāṣ ṭavargāt pañcamād ṛte / kapākrāntas tavargaḥ syāt prauḍhāyāṃ ca kamūrdhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वैर् ऊर्ध्वैः सकारस्य सर्वै रेफस्य सर्वथा । रहोर् द्वेधा तु संयोगः परुषायां शषौ स्वतः

sarvair ūrdhvaiḥ sakārasya sarvai rephasya sarvathā / rahor dvedhā tu saṃyogaḥ paruṣāyāṃ śaṣau svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लकारो ऽन्यैर् असंयुक्तो लघवो घभधा रसौ । ललितायां तथा शेषा भद्रायाम् इति वृत्तयः

lakāro 'nyair asaṃyukto laghavo ghabhadhā rasau / lalitāyāṃ tathā śeṣā bhadrāyām iti vṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गभङ्गोल्लसल्लीला तरुणी स्मरतोरणम् । तर्ककर्कशपूर्णोक्ति-प्राप्तोत्कटधियां वृथा

aṅgabhaṅgollasallīlā taruṇī smaratoraṇam / tarkakarkaśapūrṇokti-prāptotkaṭadhiyāṃ vṛthā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीप्सोत्सर्पन्मुखाग्रार्द्रं बर्ही जह्रे कृशस् तृषम् । ललना रभसं धत्ते घनाटोपे महीयसि

vīpsotsarpanmukhāgrārdraṃ barhī jahre kṛśas tṛṣam / lalanā rabhasaṃ dhatte ghanāṭope mahīyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महादेवः सत्रप्रमुखमखविद्यैकचतुरः सुमित्रा तद्भक्तिप्रणिहितमतिर् यस्य पितरौ । मयूखस्तेनासौ सुकविजयदेवेन रचिते चिरं चन्द्रालोके सुखयतु महति ऋतुसंख्यः

mahādevaḥ satrapramukhamakhavidyaikacaturaḥ sumitrā tadbhaktipraṇihitamatir yasya pitarau / mayūkhastenāsau sukavijayadevena racite ciraṃ candrāloke sukhayatu mahati ṛtusaṃkhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.