Jyotirisvara Kavisekhara: Pancasayaka 4

इति श्रीकविशेखरज्योतिरीशविरचिते पञ्चसायके तृतीयः सायकः । अथ चतुर्थः सायकः । अथ कन्यालक्षणसमुद्देशः । प्रख्याते महति प्रभूतविभवे चारित्रशीलान्विते विद्याधैर्यविवेकशौर्यविभवश्लाघ्ये कुलीने कुले । कन्या भ्रातृयुता सुशीलविनया रूपोज्ज्वला दक्षिणा त्रैवर्गाश्रितशुद्धवंशनिलया सद्भिर्विवाह्या नरैः

iti śrīkaviśekharajyotirīśaviracite pañcasāyake tṛtīyaḥ sāyakaḥ / atha caturthaḥ sāyakaḥ / atha kanyālakṣaṇasamuddeśaḥ / prakhyāte mahati prabhūtavibhave cāritraśīlānvite vidyādhairyavivekaśauryavibhavaślāghye kulīne kule / kanyā bhrātṛyutā suśīlavinayā rūpojjvalā dakṣiṇā traivargāśritaśuddhavaṃśanilayā sadbhirvivāhyā naraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्भोजास्या बहलनयना भूरिकेशप्रचारा तुल्या स्निग्धा सुसमदशना पद्मरागाधरौष्ठी । रम्यश्रोत्रा मधुरवचना कम्बुकण्ठी शुभाङ्गी मध्ये क्षीणा सुललितकरा दक्षिणावर्तनाभिः

ambhojāsyā bahalanayanā bhūrikeśapracārā tulyā snigdhā susamadaśanā padmarāgādharauṣṭhī / ramyaśrotrā madhuravacanā kambukaṇṭhī śubhāṅgī madhye kṣīṇā sulalitakarā dakṣiṇāvartanābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीनश्रोणी कनककदलीस्तम्भजङ्घाभिरामा रक्ताशोकप्रसवचरणा स्निग्धशाखाङ्गुलीका । इत्थं युक्ता सुललिततनुर्लक्षणैरुत्तमैर्या कन्या सद्भिश्चटुलचरिता सा विवाह्या गुणज्ञैः

pīnaśroṇī kanakakadalīstambhajaṅghābhirāmā raktāśokaprasavacaraṇā snigdhaśākhāṅgulīkā / itthaṃ yuktā sulalitatanurlakṣaṇairuttamairyā kanyā sadbhiścaṭulacaritā sā vivāhyā guṇajñaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कन्यादूषणसमुद्देशः । खर्वा पिङ्गलकुन्तला कृशतनुर्दीर्घा ऽतिरोमाकुला कृष्णा सौकरलोचना पृथुगला कृष्णाधरा दन्तुरा । रुक्षाङ्गी विकटस्तनी च सबला बभ्रूरवीरात्मजा वाचाला बहुभोजना च गदिनी प्रौढा च दुःखान्विता

atha kanyādūṣaṇasamuddeśaḥ / kharvā piṅgalakuntalā kṛśatanurdīrghā 'tiromākulā kṛṣṇā saukaralocanā pṛthugalā kṛṣṇādharā danturā / rukṣāṅgī vikaṭastanī ca sabalā babhrūravīrātmajā vācālā bahubhojanā ca gadinī prauḍhā ca duḥkhānvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पक्ष्माधरवृक्षदेशतटिनीनक्षत्रसञ्ज्ञा च या हास्ये कूपयुगं कपोलयुगले यस्या भवेत् सत्वरम् । अङ्गुष्ठाधिकपर्वणी चरणयोर्यस्याश्च जाता ऽङ्गुलिः पादस्यापि कनीनिका न पतति क्ष्मायां तदन्यैव वा

puṣpakṣmādharavṛkṣadeśataṭinīnakṣatrasañjñā ca yā hāsye kūpayugaṃ kapolayugale yasyā bhavet satvaram / aṅguṣṭhādhikaparvaṇī caraṇayoryasyāśca jātā 'ṅguliḥ pādasyāpi kanīnikā na patati kṣmāyāṃ tadanyaiva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञातान्वयजा स्वभावपिशुना लम्बाधरा चञ्चला कुष्ठिश्चित्रिकुलोद्भवा च वितता यस्याः कटिर्नासिका । निन्द्या पल्लवजिह्विका द्रुतगतिर्न्यूनाधिकाङ्गी पुनस् त्याज्या कामकलाकलापकुशलैः कन्या विवाहे सदा

ajñātānvayajā svabhāvapiśunā lambādharā cañcalā kuṣṭhiścitrikulodbhavā ca vitatā yasyāḥ kaṭirnāsikā / nindyā pallavajihvikā drutagatirnyūnādhikāṅgī punas tyājyā kāmakalākalāpakuśalaiḥ kanyā vivāhe sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वरलक्षणसमुद्देशः । प्रख्यातो ऽमलवंशजो नववयाः शूरस्सुशीलश्च यः स्वाचारः स्थिरसौहृदो गुणनिधिर्नानाकुटुम्बी बली । अर्थी भोगरतो विशिष्टवचनो दाक्षिण्यधैर्याश्रयो जामाता जगतीतले कविवरैरेवंविधो वर्णितः

atha varalakṣaṇasamuddeśaḥ / prakhyāto 'malavaṃśajo navavayāḥ śūrassuśīlaśca yaḥ svācāraḥ sthirasauhṛdo guṇanidhirnānākuṭumbī balī / arthī bhogarato viśiṣṭavacano dākṣiṇyadhairyāśrayo jāmātā jagatītale kavivarairevaṃvidho varṇitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वरदूषणसमुद्देशः । पापिष्ठो व्यसनी ऋणैरुपहतो द्यूतप्रियो भिक्षुको रोगी पुंस्त्वविवर्जितश्चलमतिर्वैदेशिकः कातरः । मूर्खो दुष्टकुलोद्भवश्च कृपणो वृद्धो ऽतिदीनः खलः कर्तव्यो न वरः कदा ऽपि पुरुषैरेवंविधो भूतले

atha varadūṣaṇasamuddeśaḥ / pāpiṣṭho vyasanī ṛṇairupahato dyūtapriyo bhikṣuko rogī puṃstvavivarjitaścalamatirvaideśikaḥ kātaraḥ / mūrkho duṣṭakulodbhavaśca kṛpaṇo vṛddho 'tidīnaḥ khalaḥ kartavyo na varaḥ kadā 'pi puruṣairevaṃvidho bhūtale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विवाहभेदसमुद्देशः । चातुर्वर्ण्यसमाहिता मुनिवरैरष्टौ विवाहाः स्त्रियो ब्राह्मो दैवतकस्ततो निगदितौ गान्धर्वपैशाचकौ । आर्षो राक्षसकस्तथा ऽ ऽसुर इति ख्यातो ऽपरश्चाष्टमः प्राजापत्यसमाभिधः पृथगमी प्रोक्ता मया नामतः

atha vivāhabhedasamuddeśaḥ / cāturvarṇyasamāhitā munivarairaṣṭau vivāhāḥ striyo brāhmo daivatakastato nigaditau gāndharvapaiśācakau / ārṣo rākṣasakastathā ' 'sura iti khyāto 'paraścāṣṭamaḥ prājāpatyasamābhidhaḥ pṛthagamī proktā mayā nāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्षो दैवतकः प्रजापतिभवो ब्राह्मो द्विजानां मतो गान्धर्वः सह राक्षसेन कथितः क्षात्रस्य तज्ज्ञैरसौ । एकश्चासुरसञ्ज्ञको निगदितो वैश्यस्य शूद्रस्य च सङ्क्षेपादुपवर्णितं क्रमवशात्पौराणिकं लक्षणम्

ārṣo daivatakaḥ prajāpatibhavo brāhmo dvijānāṃ mato gāndharvaḥ saha rākṣasena kathitaḥ kṣātrasya tajjñairasau / ekaścāsurasañjñako nigadito vaiśyasya śūdrasya ca saṅkṣepādupavarṇitaṃ kramavaśātpaurāṇikaṃ lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यावान् गुणपूजितः सुचरितः सद्वंशजातो मुनिः सौम्यो मानरतः सुशीलविनयो गेहागतः प्रार्थकः । कन्याया गृहनायकः सपुलकस्तस्मै ददात्यादराद् आर्षो गोयुगदक्षिणो निगदितस्तज्ज्ञैर्विवाहो वरः

vidyāvān guṇapūjitaḥ sucaritaḥ sadvaṃśajāto muniḥ saumyo mānarataḥ suśīlavinayo gehāgataḥ prārthakaḥ / kanyāyā gṛhanāyakaḥ sapulakastasmai dadātyādarād ārṣo goyugadakṣiṇo nigaditastajjñairvivāho varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्विग्भिः परिमण्डिते बहुविधे यज्ञोत्सवे चोत्तमे नानावर्णसुवर्णवस्त्रकुसुमैराभूषिताङ्गी शुभा । कन्या दक्षिणया द्विजाय विधिना यद्दीयते चादराद् दैवः सो ऽयमुदीरितः कविवरैरित्थं विवाहो वरः

ṛtvigbhiḥ parimaṇḍite bahuvidhe yajñotsave cottame nānāvarṇasuvarṇavastrakusumairābhūṣitāṅgī śubhā / kanyā dakṣiṇayā dvijāya vidhinā yaddīyate cādarād daivaḥ so 'yamudīritaḥ kavivarairitthaṃ vivāho varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या बान्ध्वसन्निधौ सुललिता विप्रोत्तमायादराद् उक्त्वा- तुभ्यमियं मया स्वतनया दत्तेति हर्षान्वितौ । धर्मं सञ्चरतां यथासुखमुभौ दाम्पत्ययोगात्सदा प्राजापत्यकरग्रह कविवरैरेषः प्रमाणीकृतः

kanyā bāndhvasannidhau sulalitā viprottamāyādarād uktvā- tubhyamiyaṃ mayā svatanayā datteti harṣānvitau / dharmaṃ sañcaratāṃ yathāsukhamubhau dāmpatyayogātsadā prājāpatyakaragraha kavivaraireṣaḥ pramāṇīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहूयार्चनपूर्वकं द्विजवरायाच्छाद्य वासोवरैर् विद्याशीलविवेकवंशविनयाचारान्विताय स्वयम् । कन्या प्रीतिमते वराय विधिना यद्दीयते सादरं ब्राह्मो ऽसौ मुनिपुङ्गवैर्निगदितः श्रेष्ठो विवाहो ऽपरः

āhūyārcanapūrvakaṃ dvijavarāyācchādya vāsovarair vidyāśīlavivekavaṃśavinayācārānvitāya svayam / kanyā prītimate varāya vidhinā yaddīyate sādaraṃ brāhmo 'sau munipuṅgavairnigaditaḥ śreṣṭho vivāho 'paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या यौवनशालिनी पतिममुं या स्वीकरोति स्वयं गान्धर्वः स हि कथ्यते भुजबलादाकृष्यते यत्पुनः । ज्ञेयो राक्षस एष पण्डितवरैश्चौर्याद्विवाहो ऽपरः पैशाचः कविशेखरेण कथितस्त्याज्यः सदा यत्नतः

kanyā yauvanaśālinī patimamuṃ yā svīkaroti svayaṃ gāndharvaḥ sa hi kathyate bhujabalādākṛṣyate yatpunaḥ / jñeyo rākṣasa eṣa paṇḍitavaraiścauryādvivāho 'paraḥ paiśācaḥ kaviśekhareṇa kathitastyājyaḥ sadā yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाय प्रथमं वराद्बहुतरं शुल्कं यथाकाङ्क्षया वस्त्रालङ्कृतिवैभवेन तनयासन्तोषमुत्पाद्य च । पश्चाद्दुष्कुलसम्भवाय मलिनं कन्याप्रदानं वृथा प्रख्यातो ऽधमवंशजापरिणयस्तज्ज्ञैरसावासुरः

ādāya prathamaṃ varādbahutaraṃ śulkaṃ yathākāṅkṣayā vastrālaṅkṛtivaibhavena tanayāsantoṣamutpādya ca / paścādduṣkulasambhavāya malinaṃ kanyāpradānaṃ vṛthā prakhyāto 'dhamavaṃśajāpariṇayastajjñairasāvāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परदारत्यागसमुद्देशः । अश्रद्धामुपहस्यतां मलिनतामर्थक्षयं लाघवं गर्हां ग्लानिमधोगतिं विकलतामायुःक्षतिं दुर्गतिम् । इत्थं ये परदारकर्मणि रता लोकत्रये निन्दिता विन्दन्ते परमापदः सुखधिया दुःखं नरास्ते सदा

atha paradāratyāgasamuddeśaḥ / aśraddhāmupahasyatāṃ malinatāmarthakṣayaṃ lāghavaṃ garhāṃ glānimadhogatiṃ vikalatāmāyuḥkṣatiṃ durgatim / itthaṃ ye paradārakarmaṇi ratā lokatraye ninditā vindante paramāpadaḥ sukhadhiyā duḥkhaṃ narāste sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौलस्त्यः सुरदैत्यमर्त्यमुकुटव्याघृष्टपादाम्बुजो मैथिल्याहरणादवाप मरणं वालिश्च्युतो राज्यतः । पाञ्चालीप्रतिकाङ्क्षित्वेन निधनं भीमाद्गतः कीचकस् तस्मादन्यवधूर्नरैर्न मनसा ऽप्यालापनीया भुवि

paulastyaḥ suradaityamartyamukuṭavyāghṛṣṭapādāmbujo maithilyāharaṇādavāpa maraṇaṃ vāliścyuto rājyataḥ / pāñcālīpratikāṅkṣitvena nidhanaṃ bhīmādgataḥ kīcakas tasmādanyavadhūrnarairna manasā 'pyālāpanīyā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दूतीसमुद्देशः । चक्षुःप्रीतिरुदीरिता प्रथमतश्चित्तभ्रमः स्यात्ततः सङ्कल्पस्तदनन्तरं निगदितो निद्राविनाशस्तथा । वैराग्यं विषयेषु कार्श्यमथ च व्रीडानिवृत्तिस्ततो ह्युन्मादो मरणं दश(नव) प्रकटिताः कन्दर्पचेष्टा इति

atha dūtīsamuddeśaḥ / cakṣuḥprītirudīritā prathamataścittabhramaḥ syāttataḥ saṅkalpastadanantaraṃ nigadito nidrāvināśastathā / vairāgyaṃ viṣayeṣu kārśyamatha ca vrīḍānivṛttistato hyunmādo maraṇaṃ daśa(nava) prakaṭitāḥ kandarpaceṣṭā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामिन्या नवयौवने न मिलति स्वेच्छाविहारो नृणाम् उन्मादो मरणं तदा मनसिजव्यामोहतो जायते । तस्मात्तद्विनिवारणाय पुरुषैरन्याङ्गना कामिभिर् गन्तव्येति वदन्ति काश्यपमुनिक्षेमेन्द्रवात्स्यायनाः

kāminyā navayauvane na milati svecchāvihāro nṛṇām unmādo maraṇaṃ tadā manasijavyāmohato jāyate / tasmāttadvinivāraṇāya puruṣairanyāṅganā kāmibhir gantavyeti vadanti kāśyapamunikṣemendravātsyāyanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारापीडसुतो विनाशमगमत्कादम्बरीकाङ्क्षया व्यामुक्तः किल पुण्डरीकमुनिरप्युच्चैर्महाश्वेतया । उर्वश्या च पुरूरवा नरपतिः सन्त्याजितो जीवितं तस्माज्जीवितरक्षणाय हि विनिर्गम्या परप्रेयसी

tārāpīḍasuto vināśamagamatkādambarīkāṅkṣayā vyāmuktaḥ kila puṇḍarīkamunirapyuccairmahāśvetayā / urvaśyā ca purūravā narapatiḥ santyājito jīvitaṃ tasmājjīvitarakṣaṇāya hi vinirgamyā parapreyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासी वारवधूर्नटी च विधवा बाला च धात्री तथा कन्या प्रव्रजिता च भिक्षुवनिता सम्बन्धिनी शिल्पिनी । मालाकारनितम्बिनी प्रतिसखी दौत्ये स्मृता योषिताम् आलापे कविभिः सदैव मदनव्यापारलीलाविधौ

dāsī vāravadhūrnaṭī ca vidhavā bālā ca dhātrī tathā kanyā pravrajitā ca bhikṣuvanitā sambandhinī śilpinī / mālākāranitambinī pratisakhī dautye smṛtā yoṣitām ālāpe kavibhiḥ sadaiva madanavyāpāralīlāvidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुखसाध्यासमुद्देशः । प्रौढा कान्तविमानिता बहुगुणा रम्या ऽनपत्या तथा रण्डा स्वैरपरा स्वतन्त्रगमना शिल्पप्रिया गायिका । षण्ढोन्मत्तदरिद्रसेवकमहारोगार्तडिम्भाङ्गना नूनं सिद्ध्यति दूतिकानिगदिता रम्याभिसारोत्सवे

atha sukhasādhyāsamuddeśaḥ / prauḍhā kāntavimānitā bahuguṇā ramyā 'napatyā tathā raṇḍā svairaparā svatantragamanā śilpapriyā gāyikā / ṣaṇḍhonmattadaridrasevakamahārogārtaḍimbhāṅganā nūnaṃ siddhyati dūtikānigaditā ramyābhisārotsave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कष्टसाध्यासमुद्देशः । एका वल्लभरक्षिता परजनालापे विरक्ता दृढा निःस्नेहा धनयौवने गुरुजनाद्भीता च लज्जावती । स्वस्था सुन्दरनायका पतिरता शिष्यादिकान्ता तथा दुःसाध्या कविशेखरेण रमणी प्रोक्ता रतिप्रार्थने

atha kaṣṭasādhyāsamuddeśaḥ / ekā vallabharakṣitā parajanālāpe viraktā dṛḍhā niḥsnehā dhanayauvane gurujanādbhītā ca lajjāvatī / svasthā sundaranāyakā patiratā śiṣyādikāntā tathā duḥsādhyā kaviśekhareṇa ramaṇī proktā ratiprārthane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ त्याज्यस्त्रीसमुद्देशः । अज्ञाता द्विजवल्लभा गुरुवधूर्मित्राङ्गना रोगिणी चेटी प्रव्रजिता सती रिपुवधूः शिष्या च गर्भान्विता । भ्रूणघ्नी मृतसन्ततिः खलजना चास्पृश्यजा गोत्रजा गन्तव्या न कदाचिदेव पुरुषैरेताः स्त्रियः कामिभिः

atha tyājyastrīsamuddeśaḥ / ajñātā dvijavallabhā guruvadhūrmitrāṅganā rogiṇī ceṭī pravrajitā satī ripuvadhūḥ śiṣyā ca garbhānvitā / bhrūṇaghnī mṛtasantatiḥ khalajanā cāspṛśyajā gotrajā gantavyā na kadācideva puruṣairetāḥ striyaḥ kāmibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरतत्याज्यस्थानसमयसमुद्देशः । नद्यां देवगृहे चतुष्पथवटे शैलस्य सानौ जले गुर्वग्निद्विजसन्निधौ परगृहे दुर्गे श्मशाने वने । सन्ध्यायां दिवसे कदा ऽपि सुरतं पुम्भिर्विवेकान्वितैर् दृष्ट्वा धर्मविरोधसङ्कटमिति त्याज्यं सदा यत्नतः

suratatyājyasthānasamayasamuddeśaḥ / nadyāṃ devagṛhe catuṣpathavaṭe śailasya sānau jale gurvagnidvijasannidhau paragṛhe durge śmaśāne vane / sandhyāyāṃ divase kadā 'pi surataṃ pumbhirvivekānvitair dṛṣṭvā dharmavirodhasaṅkaṭamiti tyājyaṃ sadā yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टम्यां हिमरश्मिशेखरतिथौ बाणे च पूर्णातिथौ भानोः सङ्क्रमणे व्रते च शरदि ग्रीष्मे क्षपायामपि । यातायातपरिश्रमे ज्वरगदे सम्भोगचेष्टां नरः कुर्यान्नैव कदाचिदेव सुकृतीत्याहुर्मुनीन्द्राः स्फुटम्

aṣṭamyāṃ himaraśmiśekharatithau bāṇe ca pūrṇātithau bhānoḥ saṅkramaṇe vrate ca śaradi grīṣme kṣapāyāmapi / yātāyātapariśrame jvaragade sambhogaceṣṭāṃ naraḥ kuryānnaiva kadācideva sukṛtītyāhurmunīndrāḥ sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुरतयोग्यस्थानसमुद्देशः । स्फूर्ज्जद्दीपशिखोज्ज्वले सुललिते रम्योन्नते विस्तरे धूपोद्गारमनोहरे कुसुमस्रग्दामोपशोभान्विते । वीणातालरवाकुले मनसिजप्रस्तावनानन्दिते सम्भोगः कुशलैः स्वकीयभवने कार्यो यथाकाङ्क्षया

atha suratayogyasthānasamuddeśaḥ / sphūrjjaddīpaśikhojjvale sulalite ramyonnate vistare dhūpodgāramanohare kusumasragdāmopaśobhānvite / vīṇātālaravākule manasijaprastāvanānandite sambhogaḥ kuśalaiḥ svakīyabhavane kāryo yathākāṅkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभिलाषसमुद्देशः । उक्ता गच्छति लज्जिता विरमति प्रेम्णा मनागीक्षते केशाꣳल्लुञ्चति जृम्भणं रचयति प्रस्तौति गाथां मुहुः । आलिङ्गत्यपरां विरौति परुषं चुम्बत्यसौ बालकं गात्रं भञ्जति जृम्भते विहसति प्रत्युत्तरं याचते

athābhilāṣasamuddeśaḥ / uktā gacchati lajjitā viramati premṇā manāgīkṣate keśāṁlluñcati jṛmbhaṇaṃ racayati prastauti gāthāṃ muhuḥ / āliṅgatyaparāṃ virauti paruṣaṃ cumbatyasau bālakaṃ gātraṃ bhañjati jṛmbhate vihasati pratyuttaraṃ yācate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोर्मूलं खलु दर्शयेत् स्तनयुगे वस्त्रं समालम्बते अङ्गुष्ठेन लिखेन्महीं स्मितमुखी व्रीडां विधत्ते मृषा । दन्तेनाधरपल्लवं विदशति व्यक्तं तथा भाषते भावैरेभिरिह स्फुटं मृगदृशां ज्ञेयो ऽभिलाषः सदा

dormūlaṃ khalu darśayet stanayuge vastraṃ samālambate aṅguṣṭhena likhenmahīṃ smitamukhī vrīḍāṃ vidhatte mṛṣā / dantenādharapallavaṃ vidaśati vyaktaṃ tathā bhāṣate bhāvairebhiriha sphuṭaṃ mṛgadṛśāṃ jñeyo 'bhilāṣaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथालिङ्गनसमुद्देशः । माल्यापूरितकुन्तलः सुवसनः स्निग्धाङ्गरागोज्ज्वलो नानाभूषणसुन्दरः स्मरवशस्ताम्बूलपूर्णाननः । स्फूर्ज्जद्दीपमनोज्ञवासभवने शय्यातले नायको रागार्थं परिरम्भणं प्रथमतः कुर्यात्समं योषिता

athāliṅganasamuddeśaḥ / mālyāpūritakuntalaḥ suvasanaḥ snigdhāṅgarāgojjvalo nānābhūṣaṇasundaraḥ smaravaśastāmbūlapūrṇānanaḥ / sphūrjjaddīpamanojñavāsabhavane śayyātale nāyako rāgārthaṃ parirambhaṇaṃ prathamataḥ kuryātsamaṃ yoṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षारूढकसञ्ज्ञकं प्रथमतस्तस्माल्लतावेष्टितं तस्माज्जाघनविद्धकावपि मतावूरूपगूढं पुनः । ज्ञातव्यं तिलतण्डुलं रसविदामालिङ्गनं योषितां क्षीरं नीरपुरःसरं निगदितं तस्माच्च लालाटिकम्

vṛkṣārūḍhakasañjñakaṃ prathamatastasmāllatāveṣṭitaṃ tasmājjāghanaviddhakāvapi matāvūrūpagūḍhaṃ punaḥ / jñātavyaṃ tilataṇḍulaṃ rasavidāmāliṅganaṃ yoṣitāṃ kṣīraṃ nīrapuraḥsaraṃ nigaditaṃ tasmācca lālāṭikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेन पादेन पदं स्वभर्तुरन्येन चाक्रम्य तदूरुभागम् । आपीड्य दोर्भ्यामपि कान्तपृष्ठं वृक्षाधिरूढं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः

ekena pādena padaṃ svabharturanyena cākramya tadūrubhāgam / āpīḍya dorbhyāmapi kāntapṛṣṭhaṃ vṛkṣādhirūḍhaṃ pravadanti tajjñāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं भुजाभ्यां सरलाङ्गयष्टी क्षोणीरुहं वल्लिरिवाधिरुद्य । नारी प्रियं चुम्बति निस्तरङ्गा भवेल्लतावेष्टितसञ्ज्ञकं तत्

ūrdhvaṃ bhujābhyāṃ saralāṅgayaṣṭī kṣoṇīruhaṃ vallirivādhirudya / nārī priyaṃ cumbati nistaraṅgā bhavellatāveṣṭitasañjñakaṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोणीतटे बाहुयुगेन कान्तमापीड्य मुक्ताम्बरकेशभारा । वक्त्रासवं स्वादयति प्रहृष्टा तज्ज्ञैः स्फुटं जाघनमेतदुक्तम्

śroṇītaṭe bāhuyugena kāntamāpīḍya muktāmbarakeśabhārā / vaktrāsavaṃ svādayati prahṛṣṭā tajjñaiḥ sphuṭaṃ jāghanametaduktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखोपविष्टं पुरुषं पुरन्ध्री सम्मीलिताक्षं स्वकरप्रबन्धात् । आविध्यति प्रेमलसत्कुचाभ्यामालिङ्गनं विद्धकमेतदाहुः

sukhopaviṣṭaṃ puruṣaṃ purandhrī sammīlitākṣaṃ svakaraprabandhāt / āvidhyati premalasatkucābhyāmāliṅganaṃ viddhakametadāhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तो मनोजव्यथिताङ्गयष्ट्या आपीडयेदूरुयुगं युवत्याः । ऊरूपघातेन कविप्रवीरैरूरूपगूढं तदिदं प्रदिष्टम्

kānto manojavyathitāṅgayaṣṭyā āpīḍayedūruyugaṃ yuvatyāḥ / ūrūpaghātena kavipravīrairūrūpagūḍhaṃ tadidaṃ pradiṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहूरुवक्षोजघनेन गाढमन्योन्यसंसक्तशरीरयष्ट्योः । आनन्दभावाद्यदुदीर्णभावमालिङ्गनं तत्तिलतण्डुलाख्यम्

bāhūruvakṣojaghanena gāḍhamanyonyasaṃsaktaśarīrayaṣṭyoḥ / ānandabhāvādyadudīrṇabhāvamāliṅganaṃ tattilataṇḍulākhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गात्रोपरिष्ठादथ तल्पमध्ये संलीयते यन्मिथुनं शरीरे । कामातिरेकात् कृतपूर्णचेष्टमालिङ्गनं क्षीरजलं प्रदिष्टम्

gātropariṣṭhādatha talpamadhye saṃlīyate yanmithunaṃ śarīre / kāmātirekāt kṛtapūrṇaceṣṭamāliṅganaṃ kṣīrajalaṃ pradiṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यसंसक्तमुखं च बाहू नेत्रं ललाटं हृदयं कपोलम् । आनन्दभावश्रममीलिताक्षं लालाटिकं तत्त्वविदो वदन्ति

anyonyasaṃsaktamukhaṃ ca bāhū netraṃ lalāṭaṃ hṛdayaṃ kapolam / ānandabhāvaśramamīlitākṣaṃ lālāṭikaṃ tattvavido vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चुम्बनसमुद्देशः । गण्डस्थलीमस्तकदन्तवासोग्रीवाकुचोरःस्तनचूचुकानि । आलिङ्गनानन्तरमेव यूनोः स्थानानि चुम्बस्य वदन्ति तज्ज्ञाः

atha cumbanasamuddeśaḥ / gaṇḍasthalīmastakadantavāsogrīvākucoraḥstanacūcukāni / āliṅganānantarameva yūnoḥ sthānāni cumbasya vadanti tajjñāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षायुगं चापि नितम्बिनीनां कन्दर्पगेहं च रतिप्रवीणाः । चुम्बन्ति कामं तरलायताक्ष्या देशस्य सात्म्येन सदैव लाटाः

kakṣāyugaṃ cāpi nitambinīnāṃ kandarpagehaṃ ca ratipravīṇāḥ / cumbanti kāmaṃ taralāyatākṣyā deśasya sātmyena sadaiva lāṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तो ऽङ्गनाया वदने स्वकीयं वक्त्रं समारोप्य बलेन यत्र । न चुम्बति क्रोधवशेन नारी स्याच्चुम्बनं तन्निमिताभिदानम्

kānto 'ṅganāyā vadane svakīyaṃ vaktraṃ samāropya balena yatra / na cumbati krodhavaśena nārī syāccumbanaṃ tannimitābhidānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्युर्मुखे स्वीयमुखं निवेश्य प्रेम्णा मनागञ्चति दन्तवासः । उच्चेन गृह्णात्यपि कम्पितोष्ठी प्रोक्तं मुनीन्द्रैः स्फुरितं विनोदात्

patyurmukhe svīyamukhaṃ niveśya premṇā manāgañcati dantavāsaḥ / uccena gṛhṇātyapi kampitoṣṭhī proktaṃ munīndraiḥ sphuritaṃ vinodāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तेन नेत्रं परिमील्य भर्तुः सम्मीलिताक्षी वदने स्वजिह्वाम् । निक्षिप्य च क्रीडति यत्र लोला ख्यातं रसज्ञैः खलु घृष्टसञ्ज्ञम्

hastena netraṃ parimīlya bhartuḥ sammīlitākṣī vadane svajihvām / nikṣipya ca krīḍati yatra lolā khyātaṃ rasajñaiḥ khalu ghṛṣṭasañjñam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ताङ्गुलीसम्पुटकेन यत्र कान्तोष्ठमादाय रसज्ञया च । आस्वादयेन्निर्दशनं विनोदात् स्याच्चुम्बनं पीडितमेतदेव

hastāṅgulīsampuṭakena yatra kāntoṣṭhamādāya rasajñayā ca / āsvādayennirdaśanaṃ vinodāt syāccumbanaṃ pīḍitametadeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्ताधरं स्वाधरसम्पुटेन पीत्वा मुहुः स्वादयति क्रमेण । नारी च तेनैव विधानकेन ज्ञेयं मुनीन्द्रैरिति सम्पुटाख्यम्

kāntādharaṃ svādharasampuṭena pītvā muhuḥ svādayati krameṇa / nārī ca tenaiva vidhānakena jñeyaṃ munīndrairiti sampuṭākhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओष्ठेन कान्तोष्ठयुगं निपीय जिह्वां निधायाप्यथ तालुभागे । चुम्बोत्सवे नृत्यति यत्र नारी प्रोक्तं समौष्ठं मुनिभिः पुराणैः

oṣṭhena kāntoṣṭhayugaṃ nipīya jihvāṃ nidhāyāpyatha tālubhāge / cumbotsave nṛtyati yatra nārī proktaṃ samauṣṭhaṃ munibhiḥ purāṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नखाघातसमुद्देशः । कक्षाकुचोरःस्थलकुक्षिनाभिश्रोणीललाटाङ्घ्रिकरेषु सद्यः । साङ्गुष्ठसर्वाङ्गुलिकैश्च सर्वैः सुव्यक्त एषः स्तनकन्धरादौ

atha nakhāghātasamuddeśaḥ / kakṣākucoraḥsthalakukṣinābhiśroṇīlalāṭāṅghrikareṣu sadyaḥ / sāṅguṣṭhasarvāṅgulikaiśca sarvaiḥ suvyakta eṣaḥ stanakandharādau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सञ्ज्ञापकं मन्मथरागराशेरुक्तं मुनीन्द्रैश्छुरिताभिधानम् । वक्षोजकन्दर्पगृहाधरेषु देयं नवोढाप्रमदाजनानाम्

sañjñāpakaṃ manmatharāgarāśeruktaṃ munīndraiśchuritābhidhānam / vakṣojakandarpagṛhādhareṣu deyaṃ navoḍhāpramadājanānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्डूयनेनैव शिरोरुहाणामस्योपयोगं परिकीर्तयन्ति । अर्धेन्दुशङ्काशमिदं नखज्ञैरर्धेन्दुसञ्ज्ञं कथितं समासात्

kaṇḍūyanenaiva śiroruhāṇāmasyopayogaṃ parikīrtayanti / ardhenduśaṅkāśamidaṃ nakhajñairardhendusañjñaṃ kathitaṃ samāsāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षानितम्बस्तनपार्श्वकेषु दातव्यमेतत् करजं सदैव । अर्धेन्दुसञ्ज्ञद्वितयं प्रयुक्तं स्यान्मण्डलाख्यं मदनावतंसम्

kakṣānitambastanapārśvakeṣu dātavyametat karajaṃ sadaiva / ardhendusañjñadvitayaṃ prayuktaṃ syānmaṇḍalākhyaṃ madanāvataṃsam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरूतटे कामगृहे नितम्बे प्रोचुर्मुनीन्द्रा विनियोगमस्य । समैश्च सर्वैर्नखरैः सुलग्नैस्तज्ज्ञैः किलोक्तं शशकप्लुताख्यम्

ūrūtaṭe kāmagṛhe nitambe procurmunīndrā viniyogamasya / samaiśca sarvairnakharaiḥ sulagnaistajjñaiḥ kiloktaṃ śaśakaplutākhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीमन्तपार्श्वे हृधि चूचुकादावेतत् प्रयोज्यं सुरतप्रयोगे । सर्वैर्नखैर्वै स्तनमध्यभागे पश्चादधो ऽङ्गुष्ठभवा हि रेखा

sīmantapārśve hṛdhi cūcukādāvetat prayojyaṃ surataprayoge / sarvairnakhairvai stanamadhyabhāge paścādadho 'ṅguṣṭhabhavā hi rekhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तीकृता रागकरी तदेतन्मयूरपदं समुदीरयन्ति । अलम्बमेवं स्फुरितार्धरेखं प्राहुः क्षतं पङ्कजपत्रसञ्ज्ञम्

vyaktīkṛtā rāgakarī tadetanmayūrapadaṃ samudīrayanti / alambamevaṃ sphuritārdharekhaṃ prāhuḥ kṣataṃ paṅkajapatrasañjñam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोर्मूलवक्षःस्थलनाभिसन्धावस्योपयोगं वदते महेशः । रेखायुगं गण्डयुगे प्रदत्तं स्तनान्तकक्षाजघनस्थलेषु । देशान्तरं गच्छति कामिनीनां संस्मारकं दर्दुरकं वदन्ति

dormūlavakṣaḥsthalanābhisandhāvasyopayogaṃ vadate maheśaḥ / rekhāyugaṃ gaṇḍayuge pradattaṃ stanāntakakṣājaghanasthaleṣu / deśāntaraṃ gacchati kāminīnāṃ saṃsmārakaṃ dardurakaṃ vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसः शरीरे युवतीकुचे वा क्षतं नखस्य प्रतिवीक्ष्य सद्यः । कन्दर्परागाकुलचित्तवृत्तिर्मुनेरपि स्यात् किमुतेतरस्य

puṃsaḥ śarīre yuvatīkuce vā kṣataṃ nakhasya prativīkṣya sadyaḥ / kandarparāgākulacittavṛttirmunerapi syāt kimutetarasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्वमेवास्ति मनोभवस्य प्रेम्णा प्रयुक्तं करजं रतज्ञैः । नास्माद्द्वितीयं भुवि रागबीजमित्याह शीतांशुकलाकिरीटः

sarvasvamevāsti manobhavasya premṇā prayuktaṃ karajaṃ ratajñaiḥ / nāsmāddvitīyaṃ bhuvi rāgabījamityāha śītāṃśukalākirīṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दशनघातसमुद्देशः । दन्तप्रकाराश्च नखप्रकारैर्ज्ञेयाः समा एव समैश्च सद्भिः । शीत्कारहुङ्कारविचेष्टिताद्याः प्रायो विशेषाः पुनरत्र कार्याः

atha daśanaghātasamuddeśaḥ / dantaprakārāśca nakhaprakārairjñeyāḥ samā eva samaiśca sadbhiḥ / śītkārahuṅkāraviceṣṭitādyāḥ prāyo viśeṣāḥ punaratra kāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लथा घनास्तीव्रमुखाः समाङ्गा रागस्पृशो निर्मलदीप्तिभाजः । दन्ता प्रदेया नखदानदेशे वक्त्रान्तराक्षिद्वितयं विहाय

ślathā ghanāstīvramukhāḥ samāṅgā rāgaspṛśo nirmaladīptibhājaḥ / dantā pradeyā nakhadānadeśe vaktrāntarākṣidvitayaṃ vihāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तौष्ठसंयोगवशेन गण्डे दन्तप्रकारः किल विद्रुमो ऽयम् । अभ्यासयोगाद्युवतीजनानां स्यान्नान्यथा क्वापि विनोदतस्तु

dantauṣṭhasaṃyogavaśena gaṇḍe dantaprakāraḥ kila vidrumo 'yam / abhyāsayogādyuvatījanānāṃ syānnānyathā kvāpi vinodatastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरूस्थले कण्ठकपोलयुग्मे खण्डाभ्रकं मण्डलतुल्यरूपम् । संशोभते दन्तमिदं युवत्याः प्रायो मुनीन्द्राः समुदीरयन्ति

ūrūsthale kaṇṭhakapolayugme khaṇḍābhrakaṃ maṇḍalatulyarūpam / saṃśobhate dantamidaṃ yuvatyāḥ prāyo munīndrāḥ samudīrayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घा सुरक्ता क्षतकुञ्चिता च रेखा स्थले चूचुकयोः प्रदेया । विशेषकाले स्मरणे च तज्ज्ञैर्दन्तो ऽयमुक्तः किल कोलचर्चः(र्वः)

dīrghā suraktā kṣatakuñcitā ca rekhā sthale cūcukayoḥ pradeyā / viśeṣakāle smaraṇe ca tajjñairdanto 'yamuktaḥ kila kolacarcaḥ(rvaḥ)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ केशाकर्षणसमुद्देशः । द्वाभ्यां कराभ्यां शिरसि प्रकामं कृष्ट्वा कचांश्चुम्बन्ति वल्लभश्चेत् । तदेव दिष्टं समहस्तसञ्ज्ञं स्यादेकहस्तेन तरङ्गरङ्गः

atha keśākarṣaṇasamuddeśaḥ / dvābhyāṃ karābhyāṃ śirasi prakāmaṃ kṛṣṭvā kacāṃścumbanti vallabhaścet / tadeva diṣṭaṃ samahastasañjñaṃ syādekahastena taraṅgaraṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णप्रदेशे च कचं निपीड्य प्रेम्णा पतिश्चुम्बति वल्लभास्यम् । अन्योन्यहस्तग्रहविस्तरेण कामावतंसं मुनयो वदन्ति

karṇapradeśe ca kacaṃ nipīḍya premṇā patiścumbati vallabhāsyam / anyonyahastagrahavistareṇa kāmāvataṃsaṃ munayo vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेष्ट्य सर्वाङ्गुलिभिः कचौघं यस्याः पतिर्धारयति स्मरार्ताम् । भुजङ्गवल्ली परिकीर्तितेयं रतोत्सवे केशकलाविधिज्ञैः

saṃveṣṭya sarvāṅgulibhiḥ kacaughaṃ yasyāḥ patirdhārayati smarārtām / bhujaṅgavallī parikīrtiteyaṃ ratotsave keśakalāvidhijñaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भव्या घना रौक्ष्यविवर्जिताश्च श्यामा विशाला बहुलाः कचाः स्युः । चुम्बप्रदानावसरे प्रकर्ष्या रागोदयार्थं तरुणीजनानाम्

bhavyā ghanā raukṣyavivarjitāśca śyāmā viśālā bahulāḥ kacāḥ syuḥ / cumbapradānāvasare prakarṣyā rāgodayārthaṃ taruṇījanānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादयो बाह्यरतप्रकाराः पूर्वं रतज्ञैः परिकल्पनीयाः । अन्ये ऽपि ये सन्ति बहुप्रभेदा नोक्ता मया विस्तरभीतितस्ते

ityādayo bāhyarataprakārāḥ pūrvaṃ ratajñaiḥ parikalpanīyāḥ / anye 'pi ye santi bahuprabhedā noktā mayā vistarabhītitaste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.