इह गुणविधित्वेन नामधेयत्वेन वा संमतानां सर्वेषामेव फलपदातिरिक्तसुबन्तानां उद्भित्सोमादिपदानां प्रामाण्यमप्रामाण्यं वेति संशये प्रामाण्यप्रकारासंभवादप्रामाण्यम् । तथाहि --- "उद्भिदा यजेत पशुकामः""सोमेन यजेते"त्यादावुद्भिदादिपदेभ्यः स्तुतिबुद्धेरनुत्पत्तेर्न तावदर्थवादत्वम् । मन्त्रत्वप्रसिद्ध्यभावाच्च न तत्; एतेषां प्रयोगकालोच्चारणे चैतत्प्रतिपाद्यार्थस्य यागाङ्गताबोधकप्रमाणभावेनैतेषां प्रयोगसमवेतार्थस्मारकत्वानुपपत्तेश्च । नच विध्यन्तर्भावः; कामशब्दाद्यभावेन साध्यानभिधायकत्वात्, एकपदगतेन यजिनैव करणप्रतिपादने एतेषां तत्प्रतिपादकत्वायोगात्, सिद्धरूपाणां सोमादीनां व्यापारमन्तरेण भावनेतिकर्तव्यतात्वानुपपत्तेश्च । नामधेयत्वे तु अभिन्नत्वादेव करणानुग्राहकत्वादिरूपेतिकर्तव्यतानुपपत्तिः । न च ---कथमपि भावनान्वयासंभवे ऽपि यागे करणत्वेनान्वयो भवत्विति --- वाच्यम्; कारकाणां परस्परान्वयासम्भवात् । अतः कथमपि क्रियान्वयासंभवादनाख्यातत्वेन च विधिभावनयोरनभिधानात् अन्यस्य च प्रकारस्य निर्वक्तुमशक्यत्वादप्रामाण्यमिति प्राप्ते --- अध्ययनविध्यध्यापितस्य अप्रामाण्यासंभवात् प्रकारान्तरासम्भवे ऽपि विध्यन्तर्भावस्य स्पष्टत्वेन तत्रैव गुणविधित्वेन नामधेयत्वेन वा वक्ष्यमाणरीत्या सर्वानुपपत्तिपरिहारेण प्रामाण्यमिति सिद्धम् ॥ १ ॥ १७ ॥ इति उद्भिदादिपदप्रामाण्याधिकरणम् । <ब्२> (सर्वस्याप्यध्यायार्थस्य प्रथमसूत्रशेषत्वनिरूपणम्) अत्र भाष्यकारेण "उद्भिदा यजेत" इत्युदाहृत्य किं उद्भिदादिशब्दाः गुणविधयः? कर्मनामधेयानि वेति सन्दिह्य "उक्तं समाम्नायैदमर्थ्यं तस्मात्सर्वं तदर्थं स्यादि" त्याद्यसूत्रेण पूर्वपक्षं कृत्वा अपि वा नामधेयं स्याद् यदुत्रत्तावपूर्वमविधायकत्वात्
iha guṇavidhitvena nāmadheyatvena vā saṃmatānāṃ sarveṣāmeva phalapadātiriktasubantānāṃ udbhitsomādipadānāṃ prāmāṇyamaprāmāṇyaṃ veti saṃśaye prāmāṇyaprakārāsaṃbhavādaprāmāṇyam / tathāhi --- "udbhidā yajeta paśukāmaḥ""somena yajete"tyādāvudbhidādipadebhyaḥ stutibuddheranutpatterna tāvadarthavādatvam / mantratvaprasiddhyabhāvācca na tat; eteṣāṃ prayogakāloccāraṇe caitatpratipādyārthasya yāgāṅgatābodhakapramāṇabhāvenaiteṣāṃ prayogasamavetārthasmārakatvānupapatteśca / naca vidhyantarbhāvaḥ; kāmaśabdādyabhāvena sādhyānabhidhāyakatvāt, ekapadagatena yajinaiva karaṇapratipādane eteṣāṃ tatpratipādakatvāyogāt, siddharūpāṇāṃ somādīnāṃ vyāpāramantareṇa bhāvanetikartavyatātvānupapatteśca / nāmadheyatve tu abhinnatvādeva karaṇānugrāhakatvādirūpetikartavyatānupapattiḥ / na ca ---kathamapi bhāvanānvayāsaṃbhave 'pi yāge karaṇatvenānvayo bhavatviti --- vācyam; kārakāṇāṃ parasparānvayāsambhavāt / ataḥ kathamapi kriyānvayāsaṃbhavādanākhyātatvena ca vidhibhāvanayoranabhidhānāt anyasya ca prakārasya nirvaktumaśakyatvādaprāmāṇyamiti prāpte --- adhyayanavidhyadhyāpitasya aprāmāṇyāsaṃbhavāt prakārāntarāsambhave 'pi vidhyantarbhāvasya spaṣṭatvena tatraiva guṇavidhitvena nāmadheyatvena vā vakṣyamāṇarītyā sarvānupapattiparihāreṇa prāmāṇyamiti siddham // 1 // 17 // iti udbhidādipadaprāmāṇyādhikaraṇam / <B2> (sarvasyāpyadhyāyārthasya prathamasūtraśeṣatvanirūpaṇam) atra bhāṣyakāreṇa "udbhidā yajeta" ityudāhṛtya kiṃ udbhidādiśabdāḥ guṇavidhayaḥ? karmanāmadheyāni veti sandihya "uktaṃ samāmnāyaidamarthyaṃ tasmātsarvaṃ tadarthaṃ syādi" tyādyasūtreṇa pūrvapakṣaṃ kṛtvā api vā nāmadheyaṃ syād yadutrattāvapūrvamavidhāyakatvāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.