Khandadeva: Bhattadipika 10.3

विकृतौ शब्दवत्त्वात् प्रधानस्य गुणानाम् अधिकोत्पत्तिः सन्निधानात्

vikṛtau śabdavattvāt pradhānasya guṇānām adhikotpattiḥ sannidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिवत् तस्य चानुपरोधः

prakṛtivat tasya cānuparodhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदनाप्रभुत्वाच् च

codanāprabhutvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानं त्व् अङ्गसंयुक्तं तथाभूतम् अपूर्वं स्यात् तस्य विध्युपलक्षणात् सर्वो हि पूर्ववान् विधिर् अविशेषात् प्रवर्तितः

pradhānaṃ tv aṅgasaṃyuktaṃ tathābhūtam apūrvaṃ syāt tasya vidhyupalakṣaṇāt sarvo hi pūrvavān vidhir aviśeṣāt pravartitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाङ्गविधिर् अनङ्गे स्यात्

na cāṅgavidhir anaṅge syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणश् चैकशब्द्यात् सन्निधाने विधेर् आख्यासंयोगो गुणेन तद्विकारः स्याच् छब्दस्य विधिगामित्वाद् गुणस्य चोपदेश्यत्वात्

karmaṇaś caikaśabdyāt sannidhāne vidher ākhyāsaṃyogo guṇena tadvikāraḥ syāc chabdasya vidhigāmitvād guṇasya copadeśyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकार्यत्वाच् च नाम्नः

akāryatvāc ca nāmnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्या च प्रभुता गुणे

tulyā ca prabhutā guṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् एवं प्रधानम् इति चेत्

sarvam evaṃ pradhānam iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभूतेन संयोगाद् यथार्थविधयः स्युः

tathābhūtena saṃyogād yathārthavidhayaḥ syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधित्वं चाविशिष्ठम् एवं प्राकृतानां वैकृतैः कर्मणायोगात् तस्मात् सर्वं प्रधानार्थम्

vidhitvaṃ cāviśiṣṭham evaṃ prākṛtānāṃ vaikṛtaiḥ karmaṇāyogāt tasmāt sarvaṃ pradhānārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समत्वाच् च तदुत्पत्तेः संस्कारैर् अधिकारः स्यात्

samatvāc ca tadutpatteḥ saṃskārair adhikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यगर्भः पूर्वस्य मन्त्रलिङ्गात्

hiraṇyagarbhaḥ pūrvasya mantraliṅgāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्यनुपरोधाच् च

prakṛtyanuparodhāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरस्य वा मन्त्रार्थित्वात्

uttarasya vā mantrārthitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विध्यतिदेशात् तच्छ्रुतौ विकारः स्याद् गुणानाम् उपदेश्यत्वात्

vidhyatideśāt tacchrutau vikāraḥ syād guṇānām upadeśyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वस्मिंश् चामन्त्रत्वदर्शनात्

pūrvasmiṃś cāmantratvadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारे तु क्रियान्तर तस्य विधायकत्वात्

saṃskāre tu kriyāntara tasya vidhāyakatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्यनुपरोधाच् च

prakṛtyanuparodhāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेस् तु तत्र भावात् सन्देहे यस्य शब्दस् तदर्थः स्यात्

vidhes tu tatra bhāvāt sandehe yasya śabdas tadarthaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारसामर्थ्याद् गुणसंयोगाच् च

saṃskārasāmarthyād guṇasaṃyogāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रतिषेधात् क्रियाप्रकरणे स्यात्

vipratiṣedhāt kriyāprakaraṇe syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्भिर् दीक्षयतीति तासां मन्त्रविकारः श्रुतिसंयोगात्

ṣaḍbhir dīkṣayatīti tāsāṃ mantravikāraḥ śrutisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासात् तु प्रधानस्य

abhyāsāt tu pradhānasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृत्त्या मन्त्रकर्म स्यात्

āvṛttyā mantrakarma syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा प्रतिमन्त्रत्वात् प्राकृतानाम् अहानिः स्याद् अन्यायश् च कृते ऽभ्यासः

api vā pratimantratvāt prākṛtānām ahāniḥ syād anyāyaś ca kṛte 'bhyāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौर्वापर्यञ्चाभ्यासे नोपपद्यते नैमित्तिकत्वात्

paurvāparyañcābhyāse nopapadyate naimittikatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रथक्त्वं च दर्शयति

tatprathaktvaṃ ca darśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाविशेषाद् व्यपदेशः स्यात्

na cāviśeṣād vyapadeśaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्न्याधेयस्य नैमित्तिके गुणविकारे दक्षिणादानम् अधिकं स्याद् वाक्यसंयोगात्

agnyādheyasya naimittike guṇavikāre dakṣiṇādānam adhikaṃ syād vākyasaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्ठत्वाच् चेतरासां यथास्थानम्

śiṣṭhatvāc cetarāsāṃ yathāsthānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकारस् त्व् अप्रकरणे हि काम्यानि

vikāras tv aprakaraṇe hi kāmyāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्कते च निवृत्तेर् उभयत्वं हि श्रूयते

śaṅkate ca nivṛtter ubhayatvaṃ hi śrūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासो वत्सञ् च सामान्यात्

vāso vatsañ ca sāmānyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थापत्तेस् तद्धर्माः स्यान् निमित्ताख्याभिसंयोगात्

arthāpattes taddharmāḥ syān nimittākhyābhisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाने पाको ऽर्थलक्षणः

dāne pāko 'rthalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाकस्थ चान्नकारित्त्वात्

pākastha cānnakārittvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभिघारणस्य

tathābhighāraṇasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यविधिसन्निधौ सङ्ख्या तेषां गुणत्वात् स्यात्

dravyavidhisannidhau saṅkhyā teṣāṃ guṇatvāt syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समत्वात् तु गुणानाम् एकस्य श्रुतिसंयोगात्

samatvāt tu guṇānām ekasya śrutisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य वा सन्निधाने स्याद् वाक्यतो ह्य् अभिसम्बन्धः

yasya vā sannidhāne syād vākyato hy abhisambandhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंयुक्तास् तु तुल्यवद् इतराभिर् विधीयन्ते तस्मात् सर्वाधिकारः स्यात्

asaṃyuktās tu tulyavad itarābhir vidhīyante tasmāt sarvādhikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंयोगाद् विधिश्रुताव् एकजाताधिकारः स्याच् छ्रुत्याकोपात् क्रतोः

asaṃyogād vidhiśrutāv ekajātādhikāraḥ syāc chrutyākopāt kratoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दार्थश् चापि लोकवत्

śabdārthaś cāpi lokavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापशूनाम् उत्पत्तितो विभागात्

sāpaśūnām utpattito vibhāgāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनियमो ऽविशेषात्

aniyamo 'viśeṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागित्वाद् वा गवां स्यात्

bhāgitvād vā gavāṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्ययात्

pratyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दानं विभागेन प्रदानानां पृथक्त्वात्

tatra dānaṃ vibhāgena pradānānāṃ pṛthaktvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिक्रयाच् च लोकवत्

parikrayāc ca lokavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभागं चापि दर्शयति

vibhāgaṃ cāpi darśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं स्याद् अश्रुतित्वात्

samaṃ syād aśrutitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा कर्मवैषम्यात्

api vā karmavaiṣamyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतुल्याः स्युः परिक्रये विषमाख्या विधिश्रुतौ परिक्रयान् न कर्मण्य् उपपद्यते दर्शनाद् विशेषस्य तथाभ्युदये

atulyāḥ syuḥ parikraye viṣamākhyā vidhiśrutau parikrayān na karmaṇy upapadyate darśanād viśeṣasya tathābhyudaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य धेनुर् इति गवां प्रकृतौ विभक्तचोदितत्वात् सामान्यात् तद्विकारः स्याद् यथेष्टिर् गुणशब्देन

tasya dhenur iti gavāṃ prakṛtau vibhaktacoditatvāt sāmānyāt tadvikāraḥ syād yatheṣṭir guṇaśabdena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्य वा क्रतुसंयोगाद् एकत्वं दक्षिणार्थस्य गुणानां कार्यैकत्वाद् अर्थे विकृतौ श्रुतिभूतं स्यात् तस्मात् समवायाद् धि कर्मभिः

sarvasya vā kratusaṃyogād ekatvaṃ dakṣiṇārthasya guṇānāṃ kāryaikatvād arthe vikṛtau śrutibhūtaṃ syāt tasmāt samavāyād dhi karmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदनानाम् अनाश्रयाल् लिङ्गेन नियमः स्यात्

codanānām anāśrayāl liṅgena niyamaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका पञ्चेति धेनुवत्

ekā pañceti dhenuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवत्सश् च

trivatsaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च लिङ्गदर्शनम्

tathā ca liṅgadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एके तु श्रुतिभूतत्वात् सङ्ख्यया गवां लिङ्गविशेषेण

eke tu śrutibhūtatvāt saṅkhyayā gavāṃ liṅgaviśeṣeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकाशौ तथेति चेत्

prākāśau tatheti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्व् अवयवार्थत्वाद् विभक्तप्रकृतित्वाद् गुणेदन्ताविकारः स्यात्

api tv avayavārthatvād vibhaktaprakṛtitvād guṇedantāvikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धेनुवच् चाश्वदक्षिणा स ब्रह्मण इति पुरुषापनयो यथा हिरण्यस्य

dhenuvac cāśvadakṣiṇā sa brahmaṇa iti puruṣāpanayo yathā hiraṇyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एके तु कर्तृसंयोगात् स्रग्वत् तस्य लिङ्गविशेषेण

eke tu kartṛsaṃyogāt sragvat tasya liṅgaviśeṣeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा तदधिकाराद् धिरण्यवद् विकारः स्यात्

api vā tadadhikārād dhiraṇyavad vikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च सोमचमसः

tathā ca somacamasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वविकारो वा क्रत्वर्थे प्रतिषेधात् पशूनां

sarvavikāro vā kratvarthe pratiṣedhāt paśūnāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मदाने ऽविशिष्टम् इति चेत्

brahmadāne 'viśiṣṭam iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सर्गस्य क्रत्वर्थत्वात् प्रतिषिद्धस्य कर्म स्यान्न् अ च गौणः प्रयोजनम् अर्थः स दक्षिणानां स्यात्

utsargasya kratvarthatvāt pratiṣiddhasya karma syānn a ca gauṇaḥ prayojanam arthaḥ sa dakṣiṇānāṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तु ब्रह्मणस् तदूनं तद्विकारः स्यात्

yadi tu brahmaṇas tadūnaṃ tadvikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं वा पुरुषापनयात् तासां क्रतुप्रधानत्वात्

sarvaṃ vā puruṣāpanayāt tāsāṃ kratupradhānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजुर्युक्ते ऽध्वर्योर् दक्षिणा विकारः स्यात्

yajuryukte 'dhvaryor dakṣiṇā vikāraḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा श्रुतिभूतत्वात् सर्वासां तस्य भागो नियम्यते

api vā śrutibhūtatvāt sarvāsāṃ tasya bhāgo niyamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.