Khandadeva: Bhattadipika 12

तन्त्रिसमवाये चोदनातः समानानाम् एकतन्त्र्यम् अतुल्येषु तु भेदः स्याद् विधिप्रक्रमताद् अर्थ्यात् श्रुतिकालनिर्देशात्

tantrisamavāye codanātaḥ samānānām ekatantryam atulyeṣu tu bhedaḥ syād vidhiprakramatād arthyāt śrutikālanirdeśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणकालविकाराच् च तन्त्रभेदः स्यात्

guṇakālavikārāc ca tantrabhedaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रमध्ये विधानाद् वा मुख्यतन्त्रेण सिद्धिः स्यात् तन्त्रार्थस्याविशिष्टत्वात्

tantramadhye vidhānād vā mukhyatantreṇa siddhiḥ syāt tantrārthasyāviśiṣṭatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकाराच् च न भेदः स्याद् अर्थस्याविकृतत्वात्

vikārāc ca na bhedaḥ syād arthasyāvikṛtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेषां वाशक्यत्वात्

ekeṣāṃ vāśakyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहोपुरीषकं स्यात्

āhopurīṣakaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाग्निवच् च दर्शनम्

ekāgnivac ca darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जैमिनेः परतन्त्रत्वापत्तेः स्वतन्त्रप्रतिषेधः स्यात्

jaimineḥ paratantratvāpatteḥ svatantrapratiṣedhaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानार्थत्वात् सोमे दर्शपूर्णमासप्रकृतीनां वेदिकर्म स्यात्

nānārthatvāt some darśapūrṇamāsaprakṛtīnāṃ vedikarma syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्म वा कृतदूषा स्यात्

akarma vā kṛtadūṣā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्रेषु च प्रसङ्गः स्याद् धोमार्थत्वात्

pātreṣu ca prasaṅgaḥ syād dhomārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्याय्यानि वा प्रयुक्तत्वाद् अप्रयुक्ते प्रसङ्गः स्यात्

nyāyyāni vā prayuktatvād aprayukte prasaṅgaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शामित्रे च पशुपुरोडाशो न स्याद् इतरस्य प्रयुक्तत्वात्

śāmitre ca paśupuroḍāśo na syād itarasya prayuktatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रपणं वाग्निहोत्रस्य शालामुखीये न स्यात् प्राजहितस्य विद्यमानत्वात्

śrapaṇaṃ vāgnihotrasya śālāmukhīye na syāt prājahitasya vidyamānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविर्धाने निर्वपणार्थं साधयेतां प्रयुक्तत्वात्

havirdhāne nirvapaṇārthaṃ sādhayetāṃ prayuktatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिद्धिर् वान्यदेशत्वात् प्रधानवैगुण्याद् अवैगुण्ये प्रसङ्गः स्यात्

asiddhir vānyadeśatvāt pradhānavaiguṇyād avaiguṇye prasaṅgaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनसाञ् च दर्शनात्

anasāñ ca darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्युक्तत्वं च कालभेदात्

tadyuktatvaṃ ca kālabhedāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्राश् च सन्निपातित्वात्

mantrāś ca sannipātitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारणार्थत्वात् सोमे ऽग्न्यन्वाधानं न विद्यते

dhāraṇārthatvāt some 'gnyanvādhānaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा व्रतम् अपेतत्वात्

tathā vratam apetatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रतिषेधाच् च

vipratiṣedhāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यवद् इति चेत्

satyavad iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संयोगपृथक्त्वात्

na saṃyogapṛthaktvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहार्थं च पूर्वम् इष्टेस् तदर्थत्वात्

grahārthaṃ ca pūrvam iṣṭes tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषवद् इति चेन् न वैश्वदेवो हि स्याद् व्यपदेशात्

śeṣavad iti cen na vaiśvadevo hi syād vyapadeśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गुणार्थत्वात्

na guṇārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्नहनञ् च वृत्तत्वात्

sannahanañ ca vṛttatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यविधानाद् आरण्यभोजनं न स्याद् उभयं हि वृत्त्यर्थम्

anyavidhānād āraṇyabhojanaṃ na syād ubhayaṃ hi vṛttyartham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषभक्षास् तथेति चेन् नान्यार्थत्वात्

śeṣabhakṣās tatheti cen nānyārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृतत्वाच् च परिक्रयः

bhṛtatvāc ca parikrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषभक्षास् तथेति चेत्

śeṣabhakṣās tatheti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कर्मसंयोगात्

na karmasaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तवरणात् प्रति तन्त्रवरणात् प्रतितन्त्रवरणं होतुः क्रियेत

pravṛttavaraṇāt prati tantravaraṇāt pratitantravaraṇaṃ hotuḥ kriyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मापीति चेत्

brahmāpīti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्राङ्नियमात् तदर्थं हि

na prāṅniyamāt tadarthaṃ hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दिष्टस्येति चेत्

nirdiṣṭasyeti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न श्रुतत्वात्

na śrutatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

होतुस् तथेति चेत्

hotus tatheti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कर्मसंयोगात्

na karmasaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञोत्पत्त्युपदेशे निष्ठितकर्मप्रयोगभेदात् प्रतितन्त्रं क्रियेत

yajñotpattyupadeśe niṣṭhitakarmaprayogabhedāt pratitantraṃ kriyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशपृथक्त्वान् मन्त्रो व्यावर्तते

deśapṛthaktvān mantro vyāvartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्नहनहरणे तथेति चेत्

sannahanaharaṇe tatheti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यार्थत्वात्

nānyārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहारो लौकिकानाम् अर्थं साधयेत् प्रभुत्वात्

vihāro laukikānām arthaṃ sādhayet prabhutvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसपाकप्रतिषेधश् च तद्वत्

māṃsapākapratiṣedhaś ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्देशाद् वा वैदिकानां स्यात्

nirdeśād vā vaidikānāṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सति चोपासनस्य दर्शनात्

sati copāsanasya darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभावदर्शनाच् च

abhāvadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसपाको विहितप्रतिषेधः स्याद् आहुतिसंयोगात्

māṃsapāko vihitapratiṣedhaḥ syād āhutisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्यशेषो वा दक्षिणस्मिन्न् अनारभ्यविधानस्य

vākyaśeṣo vā dakṣiṇasminn anārabhyavidhānasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवनीये छिद्रापिधानार्थत्वात् पशुपुरोडाशो न स्याद् अन्येषाम् एवम् अर्थत्वात्

savanīye chidrāpidhānārthatvāt paśupuroḍāśo na syād anyeṣām evam arthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रिया वा देवतार्थत्वात्

kriyā vā devatārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गदर्शनात्

liṅgadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविष्कृत् सवनीयेषु न स्यात् प्रकृतौ यदि सर्वार्था पशुं प्रत्याहूता सा कुर्याद् विद्यमानत्वात्

haviṣkṛt savanīyeṣu na syāt prakṛtau yadi sarvārthā paśuṃ pratyāhūtā sā kuryād vidyamānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशौ तु संस्कृते विधानात्

paśau tu saṃskṛte vidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगाद् वा यज्ञाय तद्विमोके विसर्गः स्यात्

yogād vā yajñāya tadvimoke visargaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशि यज्ञे प्राकृतस्याप्रवृत्तिः स्यात् प्रत्यक्षशिष्टत्वात्

niśi yajñe prākṛtasyāpravṛttiḥ syāt pratyakṣaśiṣṭatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालवाक्यभेदाच् च तन्त्रभेदः स्यात्

kālavākyabhedāc ca tantrabhedaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेद्युद्धननव्रतं विप्रतिषेधात् तद् एव स्यात्

vedyuddhananavrataṃ vipratiṣedhāt tad eva syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रमध्ये विधानाद् वा तत्तन्त्रा सवनीयवत्

tantramadhye vidhānād vā tattantrā savanīyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैगुण्याद् इध्मबर्हिर् न साधयेद् अग्न्यन्वाधानं च यदि देवतार्थम्

vaiguṇyād idhmabarhir na sādhayed agnyanvādhānaṃ ca yadi devatārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्न्यन्वाधानं च यदि देवतार्थम्

agnyanvādhānaṃ ca yadi devatārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरम्भणीया विकृतौ न स्यात् प्रकृतिकालमध्यत्वात् कृता पुनस् तदर्थेन

ārambhaṇīyā vikṛtau na syāt prakṛtikālamadhyatvāt kṛtā punas tadarthena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकृद् आरम्भसंयोगात्

sakṛd ārambhasaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् वा कालस्याशेषभूतत्वात्

syād vā kālasyāśeṣabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरंभविभागाच् च

āraṃbhavibhāgāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रतिषिद्धधर्माणां समवाये भूयसां स्यात् सधर्मकत्वम्

vipratiṣiddhadharmāṇāṃ samavāye bhūyasāṃ syāt sadharmakatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यं वा पूर्वचोदनाल् लोकवत्

mukhyaṃ vā pūrvacodanāl lokavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गगुणविरोधे च तादर्थ्यात्

aṅgaguṇavirodhe ca tādarthyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिधेर् द्व्यर्थत्वाद् उभयधर्मा स्यात्

paridher dvyarthatvād ubhayadharmā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौप्यस् तु विरोधे स्यान् मुख्यानन्तर्यात्

yaupyas tu virodhe syān mukhyānantaryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतरो वा तस्य तत्र विधानाद् उभयोश् चाङ्गसंयोगः

itaro vā tasya tatra vidhānād ubhayoś cāṅgasaṃyogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुसवनीयेषु विकल्पः स्याद् वैकृतश् चेद् उभयोर् अश्रुतिभूतत्वात्

paśusavanīyeṣu vikalpaḥ syād vaikṛtaś ced ubhayor aśrutibhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाशुकं वा तस्य वैशेषिकाम्नानात् तदनर्थकं विकल्पे स्यात्

pāśukaṃ vā tasya vaiśeṣikāmnānāt tadanarthakaṃ vikalpe syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशोश् च विप्रकर्षस् तन्त्रमध्ये विधानात्

paśoś ca viprakarṣas tantramadhye vidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्वं च प्रकृतौ समानतन्त्रा चेद् अनित्यत्वाद् अनर्थकं हि स्यात्

apūrvaṃ ca prakṛtau samānatantrā ced anityatvād anarthakaṃ hi syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकश् च गुणः साधारणे ऽविरोधात् कांस्यभोजिवद् अमुख्ये ऽपि

adhikaś ca guṇaḥ sādhāraṇe 'virodhāt kāṃsyabhojivad amukhye 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रवृत्त्या तु तन्त्रस्य नियमः स्याद् यथा पाशुकं सूक्तपाकेन

tatpravṛttyā tu tantrasya niyamaḥ syād yathā pāśukaṃ sūktapākena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वाविरोधात्

na vāvirodhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशास्त्रलक्षणत्वाच् च

aśāstralakṣaṇatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वजिति वत्सत्वङ्नामधेयाद् इतरथा तन्त्रभूयस्त्वाद् अहतं स्यात्

viśvajiti vatsatvaṅnāmadheyād itarathā tantrabhūyastvād ahataṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविरोधी वा उपरिवासो हि वत्सत्वक्

avirodhī vā uparivāso hi vatsatvak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुनिर्वाप्येषु भूयस्त्वेन तन्त्रनियमः स्याच् छ्विष्ठकृद्दर्शनाच् च

anunirvāpyeṣu bhūyastvena tantraniyamaḥ syāc chviṣṭhakṛddarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगन्तुकत्वाद् वा स्वधर्मा स्याच् छ्रुतिविशेषाद् इतरस्य च मुख्यत्वात्

āgantukatvād vā svadharmā syāc chrutiviśeṣād itarasya ca mukhyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थानत्वाच् च

svasthānatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विष्टकृच्छ्रपणान् नेति चेद् विकारः पवमानवत्

sviṣṭakṛcchrapaṇān neti ced vikāraḥ pavamānavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविकारो वा प्रकृतिवच् चोदनां प्रति भावाच् च

avikāro vā prakṛtivac codanāṃ prati bhāvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक कर्मणि शिष्टत्वाद् गुणानां सर्वकर्म स्यात्

eka karmaṇi śiṣṭatvād guṇānāṃ sarvakarma syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकार्थास् तु विकल्पेरन् समुच्चये ह्य् आवृत्तिः स्यात् प्रधानस्य

ekārthās tu vikalperan samuccaye hy āvṛttiḥ syāt pradhānasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यस्येतार्थवत्त्वाद् इति चेत्

abhyasyetārthavattvād iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्रुतत्वाद् धि विकल्पवच् च दर्शयति कालान्तरे ऽर्थवत्त्वं स्यात्

nāśrutatvād dhi vikalpavac ca darśayati kālāntare 'rthavattvaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायश्चित्तेषु चैकार्थ्यान् निष्पन्नेनाभिसंयोगस् तस्मात् सर्वस्य निर्घातः

prāyaścitteṣu caikārthyān niṣpannenābhisaṃyogas tasmāt sarvasya nirghātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुच्चयस् तु दोषार्थः

samuccayas tu doṣārthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्राणां कर्मसंयोगः स्वधर्मेण प्रयोगः स्याद् धर्मस्य तन्निमित्तत्वात्

mantrāṇāṃ karmasaṃyogaḥ svadharmeṇa prayogaḥ syād dharmasya tannimittatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यांप्रतिविधिनाद् वा सर्वकारणं प्रयोगः स्यात् कर्मार्थत्वात् प्रयोगस्य

vidyāṃpratividhinād vā sarvakāraṇaṃ prayogaḥ syāt karmārthatvāt prayogasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाषास्वरोपदेशादैरवत् प्रायवचनप्रतिषेधः

bhāṣāsvaropadeśādairavat prāyavacanapratiṣedhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रोपदेशो वा न भाषिकस्य प्रायोपपत्तेर् भाषिकश्रुतिः

mantropadeśo vā na bhāṣikasya prāyopapatter bhāṣikaśrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकारः कारणाग्रहणे तन्न्यायत्वाद् दृष्टे ऽप्य् एवम्

vikāraḥ kāraṇāgrahaṇe tannyāyatvād dṛṣṭe 'py evam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुत्पत्तेर् वा प्रवचनलक्षणत्वात्

tadutpatter vā pravacanalakṣaṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्राणां करणार्थत्वान् मन्त्रान्तेन कर्मादिसन्निपातः स्यात् सर्वस्य वचनार्थत्वात्

mantrāṇāṃ karaṇārthatvān mantrāntena karmādisannipātaḥ syāt sarvasya vacanārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संततवचनाद् धारायाम् आदिसंयोगः

saṃtatavacanād dhārāyām ādisaṃyogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करमसंतानो वा नानाकर्मत्वाद् इतरस्याशक्चत्वात्

karamasaṃtāno vā nānākarmatvād itarasyāśakcatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आघारे च दीर्घधारत्वात्

āghāre ca dīrghadhāratvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्राणां संनिपातित्वाद् एकार्थानां विकल्पः स्यात्

mantrāṇāṃ saṃnipātitvād ekārthānāṃ vikalpaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संख्याविहितेषु समुच्चयो ऽसंनिपातित्वात्

saṃkhyāvihiteṣu samuccayo 'saṃnipātitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणविहितेषु च संख्यावत् सर्वेषाम् उपदिष्ठत्वात्

brāhmaṇavihiteṣu ca saṃkhyāvat sarveṣām upadiṣṭhatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याज्यावषट्कारयोश् च समुच्चयदर्शनं तद्वत्

yājyāvaṣaṭkārayoś ca samuccayadarśanaṃ tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पो वा समुच्चयस्याश्रुतित्वात्

vikalpo vā samuccayasyāśrutitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणार्थत्वाद् उपदेशस्य

guṇārthatvād upadeśasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वषट्कारे नानार्थत्वात् समुच्चयो हौत्रास् तु विकल्पेरन्न् एकार्थत्वात्

vaṣaṭkāre nānārthatvāt samuccayo hautrās tu vikalperann ekārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियमाणानुवादित्वात् समुच्चयो वा हौत्राणाम्

kriyamāṇānuvāditvāt samuccayo vā hautrāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुच्चयं च दर्शयति

samuccayaṃ ca darśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपाश् चाकर्मसंयुक्ताः स्तुत्याशीरभिधानाश् च याजमानेषु समुच्चयः स्याद् आशीःपृथक्त्वात्

japāś cākarmasaṃyuktāḥ stutyāśīrabhidhānāś ca yājamāneṣu samuccayaḥ syād āśīḥpṛthaktvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुच्चयं च दर्शयति

samuccayaṃ ca darśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याज्यानुवाक्यासु तु विकल्पः स्याद् देवतोपलक्षणार्थत्वात्

yājyānuvākyāsu tu vikalpaḥ syād devatopalakṣaṇārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रयेषु ति विकल्पः स्याद् एकार्थत्वात्

krayeṣu ti vikalpaḥ syād ekārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुच्चयो वा प्रयोगद्रव्यसमवायात्

samuccayo vā prayogadravyasamavāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.