Khandadeva: Bhattadipika 2.2

शब्दान्तरे कर्मभेदः कृतानुबन्धत्वात्

śabdāntare karmabhedaḥ kṛtānubandhatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्यैवं पुनः श्रुतिर् अविशेषाद् अनर्थकं हि स्यात्

ekasyaivaṃ punaḥ śrutir aviśeṣād anarthakaṃ hi syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योतिष्टोमे ग्रहणान्वयित्वेन श्रुतानां देवतानां प्रकरणेन ग्रहणद्वारा यागान्वयात् प्रकरणस्य च युगपत् सर्वाङ्गग्राहित्वात् समुच्चयावगतेः प्रत्येकञ्च ग्रहणान्वयात् संहतानां यागान्वयायोगाद्यागाभ्यासेन समुच्चयावगतावपि अभ्यासे प्रमाणाभावेन देवताविधिपूर्वपक्षे तासां दृष्टार्थत्वेन विकल्पात्सकृदेवानुष्ठानम् । सिद्धान्ते तु पञ्चानां प्रयाजानां अदृष्टार्थत्वादनुष्ठानमिति प्रयोजनान्तरं कौस्तुभे द्रष्टव्यमित्यर्थः ॥ अन्यानितु पूर्वपक्षप्रकारभेदेन कथितान्यपीह तेषामनुक्तत्वान्नोपयुक्तानीति न मया प्रतिपाद्यन्ते ॥ इति द्वितीयमभ्यासाधिकरणम् ॥ ------------------- <ब्१> ( ३ अधिकरणम् । ) (अ।२ पा।२ अधि।३) प्रकरणं तु पौर्णमास्यां रूपावचनात्

jyotiṣṭome grahaṇānvayitvena śrutānāṃ devatānāṃ prakaraṇena grahaṇadvārā yāgānvayāt prakaraṇasya ca yugapat sarvāṅgagrāhitvāt samuccayāvagateḥ pratyekañca grahaṇānvayāt saṃhatānāṃ yāgānvayāyogādyāgābhyāsena samuccayāvagatāvapi abhyāse pramāṇābhāvena devatāvidhipūrvapakṣe tāsāṃ dṛṣṭārthatvena vikalpātsakṛdevānuṣṭhānam / siddhānte tu pañcānāṃ prayājānāṃ adṛṣṭārthatvādanuṣṭhānamiti prayojanāntaraṃ kaustubhe draṣṭavyamityarthaḥ // anyānitu pūrvapakṣaprakārabhedena kathitānyapīha teṣāmanuktatvānnopayuktānīti na mayā pratipādyante // iti dvitīyamabhyāsādhikaraṇam // ------------------- <B1> ( 3 adhikaraṇam / ) (a.2 pā.2 adhi.3) prakaraṇaṃ tu paurṇamāsyāṃ rūpāvacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषदर्शनाच् च सर्वेषां समेषु ह्य् अप्रवृत्तिः स्यात्

viśeṣadarśanāc ca sarveṣāṃ sameṣu hy apravṛttiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन च वचनेन यज्ञायेति तादर्थ्यचतुर्थ्या सर्वयज्ञोद्देशेन ध्रौवाज्यद्रव्यस्य विधानादुपांशुयाज इवेहापि द्रव्यप्राप्तिः । नच ------- अनेन यत्राज्यप्राप्तिस्तत्र ध्रौवतामात्रविधानादप्राप्ताज्यकयागेषु द्रव्यविध्यसंभवः इति ------ वाच्यम्; यज्ञाङ्गभूताज्यानुवादे विशिष्टोद्देशापत्तेराज्यमात्रानुवादे अलङ्करणार्थाज्ये ऽपि तदापत्तेर्ध्रौवाज्यस्यैव यज्ञोद्देशेन विधानस्यावश्यकत्वात् । नच -------- एवं चतुर्ध्रुवायां गृह्णातीत्यसंयुक्तोत्पत्तिकाज्यस्य प्रयोजनाकाङ्क्षयाअनिर्दिष्टद्रव्यकयागानां द्रव्याकाङ्क्ष्या चोभयाकाङ्क्षयैव यागाङ्गत्वोपपत्तेरेतद्विधिवैयर्थ्यमिति ------- वाच्यम्; अलङ्करणाद्यर्थाज्यादिव्यावृत्त्या तत्सार्थक्यात् । अत एव अलङ्करणादौ स्थाल्याज्यस्यैव ग्रहणम् । अतस्तेन वचनेन आज्यद्रव्यप्राप्तिरपीत्यर्थः ॥ गुणस् तु श्रुतिसंयोगात्

anena ca vacanena yajñāyeti tādarthyacaturthyā sarvayajñoddeśena dhrauvājyadravyasya vidhānādupāṃśuyāja ivehāpi dravyaprāptiḥ / naca ------- anena yatrājyaprāptistatra dhrauvatāmātravidhānādaprāptājyakayāgeṣu dravyavidhyasaṃbhavaḥ iti ------ vācyam; yajñāṅgabhūtājyānuvāde viśiṣṭoddeśāpatterājyamātrānuvāde alaṅkaraṇārthājye 'pi tadāpatterdhrauvājyasyaiva yajñoddeśena vidhānasyāvaśyakatvāt / naca -------- evaṃ caturdhruvāyāṃ gṛhṇātītyasaṃyuktotpattikājyasya prayojanākāṅkṣayāanirdiṣṭadravyakayāgānāṃ dravyākāṅkṣyā cobhayākāṅkṣayaiva yāgāṅgatvopapatteretadvidhivaiyarthyamiti ------- vācyam; alaṅkaraṇādyarthājyādivyāvṛttyā tatsārthakyāt / ata eva alaṅkaraṇādau sthālyājyasyaiva grahaṇam / atastena vacanena ājyadravyaprāptirapītyarthaḥ // guṇas tu śrutisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदना वा गुणानां युगपच्छास्त्राच् चोदिते हि तदर्थत्वात् तस्य तस्योपदिश्येत

codanā vā guṇānāṃ yugapacchāstrāc codite hi tadarthatvāt tasya tasyopadiśyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपदेशश् च तद्वत्

vyapadeśaś ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौर्णमासीवद् उपांशुयाजः स्यात्

paurṇamāsīvad upāṃśuyājaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदना वाप्रकृतत्वात्

codanā vāprakṛtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणोपबन्धात्

guṇopabandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राये वचनाच् च

prāye vacanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आघाराग्निहोत्रम् अरूपत्वात्

āghārāgnihotram arūpatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संज्ञोपबन्धात्

saṃjñopabandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रकृतत्वाच् च

aprakṛtatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदना वा शब्दार्थस्य प्रयोगभूतत्वात् तत्सन्निधेर् गुणार्थेन पुनः श्रुतिः

codanā vā śabdārthasya prayogabhūtatvāt tatsannidher guṇārthena punaḥ śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यचोदना पशुसोमयोः प्रकरणे ह्य् अनर्थको द्रव्यसंयोगो न हि तस्य गुणार्थेन

dravyacodanā paśusomayoḥ prakaraṇe hy anarthako dravyasaṃyogo na hi tasya guṇārthena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचोदकाश् च संस्काराः

acodakāś ca saṃskārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भेदात् कर्मणो ऽभ्यासो द्रव्यपृथक्त्वाद् अनर्थकं हि स्याद् भेदो द्रव्यगुणीभावात्

tadbhedāt karmaṇo 'bhyāso dravyapṛthaktvād anarthakaṃ hi syād bhedo dravyaguṇībhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारस् तु न भिद्येत परार्थत्वाद् द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्

saṃskāras tu na bhidyeta parārthatvād dravyasya guṇabhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्त्त्वनिवेशात् संख्यया कर्मभेदः स्यात्

pṛthakttvaniveśāt saṃkhyayā karmabhedaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संज्ञा चोत्पत्तिसंयोगात्

saṃjñā cotpattisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणाश् चापूर्वसंयोगे वाक्योः समत्वात्

guṇāś cāpūrvasaṃyoge vākyoḥ samatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगुणे तु कर्मशब्दे गुणस् तत्र प्रतीयेत

aguṇe tu karmaśabde guṇas tatra pratīyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलश्रुतेस् तु कर्म स्यात् फलस्य कर्मयोगित्वात्

phalaśrutes tu karma syāt phalasya karmayogitvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतुल्यत्वात् तु वाक्ययोर् गुणे तस्य प्रतीयेत

atulyatvāt tu vākyayor guṇe tasya pratīyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समेषु कर्मयुक्तं स्यात्

sameṣu karmayuktaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौभरे पुरुषश्रुतेर् निधनं कामसंयोगः

saubhare puruṣaśruter nidhanaṃ kāmasaṃyogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्य वोक्तकामत्वात् तस्मिन् कामश्रुतिः स्यान् निधनार्था पुनः श्रुतिः

sarvasya voktakāmatvāt tasmin kāmaśrutiḥ syān nidhanārthā punaḥ śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.