Library·Khandadeva: Bhattadipika·5

Khandadeva: Bhattadipika 5

श्रुतिलक्षणम् आनुपूर्व्यं तत्प्रमाणत्वात्

śrutilakṣaṇam ānupūrvyaṃ tatpramāṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थाच् च

arthāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनियमो ऽन्यत्र

aniyamo 'nyatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण वा नियम्येत क्रत्वेकत्वे तद्गुणत्वात्

krameṇa vā niyamyeta kratvekatve tadguṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशाब्द इति चेत् स्याद् वाक्यशब्दत्वात्

aśābda iti cet syād vākyaśabdatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थकृते वानुमानं स्यात् क्रत्वेकत्वे परार्थत्वात् स्वेन त्व् अर्थेन सम्बन्धस् तस्मात् स्वशब्दम् उच्येत

arthakṛte vānumānaṃ syāt kratvekatve parārthatvāt svena tv arthena sambandhas tasmāt svaśabdam ucyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्या तुल्यकालानां गुणानां तदुपक्रमात्

pravṛtyā tulyakālānāṃ guṇānāṃ tadupakramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् इति चेत्

sarvam iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाकृतत्वात्

nākṛtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रत्वन्तरवद् इति चेत्

kratvantaravad iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासमवायात्

nāsamavāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानाच् चोत्पत्तिसंयोगात्

sthānāc cotpattisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यक्रमेण वाङ्गानां तदर्थत्वात्

mukhyakrameṇa vāṅgānāṃ tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतौ तु स्वशब्दत्वाद्याक्रमं प्रतीयेत

prakṛtau tu svaśabdatvādyākramaṃ pratīyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रतस् तु विरोधे स्यात् प्रयोगरूपसामर्थ्यात् तस्माद् उत्पत्तिदेशः सः

mantratas tu virodhe syāt prayogarūpasāmarthyāt tasmād utpattideśaḥ saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वचनाद् विकृतौ यथा प्रधानं स्यात्

tadvacanād vikṛtau yathā pradhānaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रतिपत्तौ वा प्रकृत्यन्वयाद् यथाप्रकृति

vipratipattau vā prakṛtyanvayād yathāprakṛti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृतिः प्रकृतिधर्मत्वात् तत्काला स्याद् यथा शिष्टम्

vikṛtiḥ prakṛtidharmatvāt tatkālā syād yathā śiṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा क्रमकालसंयुक्ता सद्यः क्रियेत तत्र विधेर् अनुमानात् प्रकृतिधर्मलोपः स्यात्

api vā kramakālasaṃyuktā sadyaḥ kriyeta tatra vidher anumānāt prakṛtidharmalopaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालोत्कर्ष इति चेत्

kālotkarṣa iti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्सम्बन्धात्

na tatsambandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गानां मुख्यकालत्वाद् यथोक्तम् उत्कर्षे स्यात्

aṅgānāṃ mukhyakālatvād yathoktam utkarṣe syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदादि वाभिसम्बन्धात् तदन्तम् अपकर्षे स्यात्

tadādi vābhisambandhāt tadantam apakarṣe syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्या कृतकालानाम्

pravṛtyā kṛtakālānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दविप्रतिषेधाच् च

śabdavipratiṣedhāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंयोगात् तु वैकृतं तद् एव प्रतिकृष्येत। जैम् ५,१।२७ । प्रासङ्गिकं च नोत्कर्षेद् असंयोगात्

asaṃyogāt tu vaikṛtaṃ tad eva pratikṛṣyeta. Jaim 5,1.27 / prāsaṅgikaṃ ca notkarṣed asaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापूर्वम्

tathāpūrvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्तपनीया तूत्कर्षेद् अग्निहोत्रं सवनवद् वैगुण्यात्

sāntapanīyā tūtkarṣed agnihotraṃ savanavad vaiguṇyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्यवायाच् च जैम् ५,१।३१ । असम्बन्धात् तु नोत्कर्षेत्

añyavāyāc ca Jaim 5,1.31 / asambandhāt tu notkarṣet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रापणाच् च निमित्तस्य

prāpaṇāc ca nimittasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बन्धात् सवनोत्कर्मः

sambandhāt savanotkarmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशी चोक्थ्यसंयोगात्

ṣoḍaśī cokthyasaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निपाते प्राधानानाम् एकैकस्य गुणानां सर्वकर्म स्यात्

sannipāte prādhānānām ekaikasya guṇānāṃ sarvakarma syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां वैकजातीयं कृतानुपूर्व्यत्वात्

sarveṣāṃ vaikajātīyaṃ kṛtānupūrvyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणाद् अभ्यावृत्तिः

kāraṇād abhyāvṛttiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्टिकपालावदानाञ्जनाभ्यञ्जनवपनपावनेषु चैकेन

muṣṭikapālāvadānāñjanābhyañjanavapanapāvaneṣu caikena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाणि त्व् एककार्यत्वादेषां तद्गुणत्वात्

sarvāṇi tv ekakāryatvādeṣāṃ tadguṇatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयुक्ते तु प्रक्रमात् तदङ्गं स्याद् इतरस्य तदर्थत्वात्

saṃyukte tu prakramāt tadaṅgaṃ syād itarasya tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचनात् तु परिव्याणान्तम् अञ्जनादिः स्यात्

vacanāt tu parivyāṇāntam añjanādiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणाद्वा(न) वसर्गः स्याद् यथा पात्रवृद्धिः

kāraṇādvā(na) vasargaḥ syād yathā pātravṛddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वा शब्दकृतत्वान् न्यायमात्रमितरदर्थात् पात्रविवृद्धिः

na vā śabdakṛtatvān nyāyamātramitaradarthāt pātravivṛddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुगणे तस्यतस्यापवर्जयेत् पश्वैकत्वात्

paśugaṇe tasyatasyāpavarjayet paśvaikatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवतैर् वैककर्म्यात्

daivatair vaikakarmyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रस्य चार्थवत्त्वात्

mantrasya cārthavattvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाबीजेष्वेकमुलूखलं विभवात्

nānābījeṣvekamulūkhalaṃ vibhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवृद्धिर् वा नियामादानुपूर्व्यस्य तदर्थत्वात्

vivṛddhir vā niyāmādānupūrvyasya tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं वा तण्डुलभावाद् धन्तेस् तदर्थत्वात्

ekaṃ vā taṇḍulabhāvād dhantes tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकारे त्व् अनूयाजानां पात्रभेदो ऽर्थभेदात् स्यात्

vikāre tv anūyājānāṃ pātrabhedo 'rthabhedāt syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतेः पूर्वोक्तत्वाद् अपूर्वम् अन्ते स्यान् न ह्य् अचोदितस्य शेषाम्नानम्

prakṛteḥ pūrvoktatvād apūrvam ante syān na hy acoditasya śeṣāmnānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यानन्तर्यमात्रेयस् तेन तुल्यश्रुतित्वाद् अशब्दत्वात् प्राकृतानां व्यवायः स्यात्

mukhyānantaryamātreyas tena tulyaśrutitvād aśabdatvāt prākṛtānāṃ vyavāyaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ते तु बादरायणस् तेषां प्रधानशब्दत्वात्

ante tu bādarāyaṇas teṣāṃ pradhānaśabdatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतदेशात् तु पूर्वेषां स देशः स्यात् तेन प्रत्यक्षसंयोगान् नयायमात्रमितरत्

kṛtadeśāt tu pūrveṣāṃ sa deśaḥ syāt tena pratyakṣasaṃyogān nayāyamātramitarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृताच् च पुरस्ताद् यत्

prakṛtāc ca purastād yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निपातश् चेद् यथोक्तमन्ते स्यात्

sannipātaś ced yathoktamante syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवृद्धिः कर्मभेदात् पृषदाज्यवत् तस्यतस्योपदिश्येत

vivṛddhiḥ karmabhedāt pṛṣadājyavat tasyatasyopadiśyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा सर्वसङ्ख्यत्वाद् विकारः प्रतीयेत

api vā sarvasaṅkhyatvād vikāraḥ pratīyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थानात् तु विवृध्येरन् कृतानुपूर्व्यत्वात्

svasthānāt tu vivṛdhyeran kṛtānupūrvyatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समिध्यमानवतीं समिद्धवतीं चान्तरेण धाय्याः स्युर् द्यावापृथिञ्योरन्तरालं समर्हणात्

samidhyamānavatīṃ samiddhavatīṃ cāntareṇa dhāyyāḥ syur dyāvāpṛthiñyorantarālaṃ samarhaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छब्दो वा

tacchabdo vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णिक्ककुभोरन्ते दर्शनात्

uṣṇikkakubhorante darśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तोमविवृद्धौ वहिष्पवमाने पुरस्तात् पर्यासाद् आगन्तवः स्युस् तथा हि दृष्टं द्वादशाहे

stomavivṛddhau vahiṣpavamāne purastāt paryāsād āgantavaḥ syus tathā hi dṛṣṭaṃ dvādaśāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यास इति चान्ताख्या

paryāsa iti cāntākhyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ते वा तदुक्तम्

ante vā taduktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचनात् तु द्वादशाहे

vacanāt tu dvādaśāhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतद्विकारश् च

atadvikāraś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विकारे ऽप्य् अपूर्वत्वात्

tadvikāre 'py apūrvatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ते तूत्तरयोर् दध्यात्

ante tūttarayor dadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा गायत्रीबृहत्यनुष्टुप्सु वचनात्

api vā gāyatrībṛhatyanuṣṭupsu vacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहेष्टकम् औपानुवाक्यं सवनचितिशेषः स्यात्

graheṣṭakam aupānuvākyaṃ savanacitiśeṣaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रत्वग्निशेषा वा चोदितत्वाद् अचोदनानुपूर्वस्य

kratvagniśeṣā vā coditatvād acodanānupūrvasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ते स्युर् अव्यवायात्

ante syur avyavāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमायां तु वचनाद् ब्राह्मणवत्यः

madhyamāyāṃ tu vacanād brāhmaṇavatyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्लोकम्पृणायास् तस्याः सम्पूरणार्थत्वात्

prāglokampṛṇāyās tasyāḥ sampūraṇārthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कृते कर्म संस्काराणां तदर्थत्वात्

saṃskṛte karma saṃskārāṇāṃ tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं व्रतं तद्भूतत्वात्

anantaraṃ vrataṃ tadbhūtatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं च लिङ्गदर्शनात्

pūrvaṃ ca liṅgadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थवादो वार्थस्य विद्यमानत्वात्

arthavādo vārthasya vidyamānatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यायविप्रतिषेधाच् च

nyāyavipratiṣedhāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सञ्चिते त्व् अग्निचिद् युक्तं प्रापणान् निमित्तस्य

sañcite tv agnicid yuktaṃ prāpaṇān nimittasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रत्वन्ते वा प्रयोगवचनाभावात्

kratvante vā prayogavacanābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नेः कर्मत्वनिर्देशात्

agneḥ karmatvanirdeśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परेणावेदनाद् दीक्षितः स्यात् सर्वैर् दीक्षाभिसम्बन्धात्

pareṇāvedanād dīkṣitaḥ syāt sarvair dīkṣābhisambandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्ट्यन्ते वा तदर्था ह्य् अविशेषार्थसन्वन्धात्

iṣṭyante vā tadarthā hy aviśeṣārthasanvandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाख्यानं च तद्वत्

samākhyānaṃ ca tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गवत् क्रतूनाम् आनुपूर्व्यम्

aṅgavat kratūnām ānupūrvyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वासम्बन्धात्

na vāsambandhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्यत्वाच् च

kāmyatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनर्थक्यान् नेति चेत्

ānarthakyān neti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् विद्यार्थत्वाद् यथा परेषु सर्वस्वारात्

syād vidyārthatvād yathā pareṣu sarvasvārāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एतेनेत्य् अग्निष्टोमः प्रकरणात्

ya etenety agniṣṭomaḥ prakaraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गाच् च

liṅgāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्येनेति संस्थानां सन्निधानात्

athānyeneti saṃsthānāṃ sannidhānāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रकृतेर् वापत्तिविहारौ न तुल्येषूपपद्यते

tatprakṛter vāpattivihārau na tulyeṣūpapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशसा च विहरणाभावात्

praśasā ca viharaṇābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिप्रत्ययाद् वा न ह्य् अकस्मात् प्रशंसा स्यात्

vidhipratyayād vā na hy akasmāt praśaṃsā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्तोमे वा क्रतुसंयोगात्

ekastome vā kratusaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां वा चोदनाविशेषात् प्रशंसा स्तोमानाम्

sarveṣāṃ vā codanāviśeṣāt praśaṃsā stomānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमकोयो ऽर्थशब्दाभ्यां श्रुतिविशेषाद् अर्थपरत्वाच् च

kramakoyo 'rthaśabdābhyāṃ śrutiviśeṣād arthaparatvāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवदानाभिघारणासादनेष्व् आनुपूर्व्यं प्रवृत्या स्यात्

avadānābhighāraṇāsādaneṣv ānupūrvyaṃ pravṛtyā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथारप्रदानं वा तदर्थत्वात्

yathārapradānaṃ vā tadarthatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचनाद् इष्टिपूर्वत्वम्

vacanād iṣṭipūrvatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमश् चैकेषाम् अग्नयाधेयस्यर्तुनक्षत्रातिक्रमवचनात् तदन्तेनानर्थकं हि स्यात्

somaś caikeṣām agnayādheyasyartunakṣatrātikramavacanāt tadantenānarthakaṃ hi syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थवचनाच् च नाविशेषात् तदर्थत्वं

tadarthavacanāc ca nāviśeṣāt tadarthatvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालनिर्देशाद् आनन्तर्याद् विशङ्का स्यात्

ayakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālanirdeśād ānantaryād viśaṅkā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टिर् अयक्ष्यमाणस्य तदर्थ्ये न सोमपूर्वत्वम्

iṣṭir ayakṣyamāṇasya tadarthye na somapūrvatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कर्षाद् ब्राह्मणस्य सोमः स्यात्

utkarṣād brāhmaṇasya somaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौर्णमासी वा श्रुतिसंयोगात्

paurṇamāsī vā śrutisaṃyogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्य वैककर्म्यात्

sarvasya vaikakarmyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् वा विधिस् तदर्थेन

syād vā vidhis tadarthena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकरणात् तु कालः स्यात्

prakaraṇāt tu kālaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकाले स्याद् अविप्रतिषेधात्

svakāle syād avipratiṣedhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपनयो वाधानस्य सर्वकालत्वात्

apanayo vādhānasya sarvakālatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौर्णमास्य् ऊर्ध्वं सोमाद् ब्राह्मणस्य वचनात्

paurṇamāsy ūrdhvaṃ somād brāhmaṇasya vacanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं वा शब्दसामर्थ्यात् प्राक् कृत्स्नविधानम्

ekaṃ vā śabdasāmarthyāt prāk kṛtsnavidhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोडाशस् त्व् अनिर्देशे तद्युक्ते देवताभावात्

puroḍāśas tv anirdeśe tadyukte devatābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्यमपीति चेत्

ājyamapīti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.