जातिनैमित्तिकं यथास्थानम्
jātinaimittikaṃ yathāsthānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Khandadeva: Bhattadipika·9
Khandadeva: Bhattadipika 9
अविकारम् एके ऽनार्षत्वात्
avikāram eke 'nārṣatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गदक्शनाच् च
liṅgadakśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकारो वातदुक्तहेतुः
nikāro vātaduktahetuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गं मन्त्रचिकीर्षार्थम्
liṅgaṃ mantracikīrṣārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमो वोभयभागित्वात्
niyamo vobhayabhāgitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लौकिके दोषसंयोगाद् अपवृक्ते हि चोद्यते निमित्तेन प्रकृतौ स्याद् अभागित्वात्
laukike doṣasaṃyogād apavṛkte hi codyate nimittena prakṛtau syād abhāgitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यायस् त्व् अविकारेणा द्रष्टप्रतिघातित्वाद् अविशेषाच् च तेनास्य
anyāyas tv avikāreṇā draṣṭapratighātitvād aviśeṣāc ca tenāsya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकारो वा तदर्थत्वात्
vikāro vā tadarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि त्व् अन्यायसम्बन्धात् प्रकृतिवत् परेष्व् अपि यथार्थं स्यात्
api tv anyāyasambandhāt prakṛtivat pareṣv api yathārthaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथार्थं त्व् अन्यायस्याचोदितत्वात्
yathārthaṃ tv anyāyasyācoditatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दसि तु यथादृष्टम्
chandasi tu yathādṛṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रतिपत्तौ विकल्पः स्यात् तत्सत्वाद् गुणे त्व् अन्यायकल्पनैकदेशत्वात्
vipratipattau vikalpaḥ syāt tatsatvād guṇe tv anyāyakalpanaikadeśatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकरणविशेषाच् च
prakaraṇaviśeṣāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थाभावात् तु नैवं स्याद् गुणमात्रम् इतरत्
arthābhāvāt tu naivaṃ syād guṇamātram itarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यावोस् तथेति चेत्
dyāvos tatheti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोत्पत्तिशब्दत्वात्
notpattiśabdatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूर्वे त्व् अविकारो ऽप्रदेशात् प्रतीयेत
apūrve tv avikāro 'pradeśāt pratīyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकृतौ चापि तद्वचनात्
vikṛtau cāpi tadvacanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्रिगुः सवनीयेषु तद्वत् समानविधानाश् चेत्
adhriguḥ savanīyeṣu tadvat samānavidhānāś cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिनिधौ चाविकारात्
pratinidhau cāvikārāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाम्नानाद् अशब्दत्वम् अभावाच् चेतरस्य स्यात्
anāmnānād aśabdatvam abhāvāc cetarasya syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादर्थ्याद् वा तदाख्यं स्यात् संस्कारैर् अविशिष्टत्वात्
tādarthyād vā tadākhyaṃ syāt saṃskārair aviśiṣṭatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तञ् च तत्त्वम् अस्य
uktañ ca tattvam asya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसर्गिषु चार्थस्यास्थितपरिमाणत्वात्
saṃsargiṣu cārthasyāsthitaparimāṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गदर्शनाच् च
liṅgadarśanāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकधेत्य् एकसंयोगाद् अभ्यासेनाभिधानं स्यात्
ekadhety ekasaṃyogād abhyāsenābhidhānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविकारो वा बहूनाम् एककर्मवत्
avikāro vā bahūnām ekakarmavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृत्त्वं चैकध्यं स्याद् एकत्वात् त्वचो ऽनभिप्रेतं तत्प्रकृतित्वात् परेष्व् अभ्यासेन विवृद्धाव् अभिधानां स्यात्
sakṛttvaṃ caikadhyaṃ syād ekatvāt tvaco 'nabhipretaṃ tatprakṛtitvāt pareṣv abhyāsena vivṛddhāv abhidhānāṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेधपतित्वं स्वामिदेवतस्य समवायात् सर्वत्र च प्रयुक्तत्वात् तस्याचान्यायनिगदत्वात् सर्वत्रैवाविकारः स्यात्
medhapatitvaṃ svāmidevatasya samavāyāt sarvatra ca prayuktatvāt tasyācānyāyanigadatvāt sarvatraivāvikāraḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि वा द्विसमवायो ऽर्थान्यत्वे यथासंख्यं प्रयोगः स्यात्
api vā dvisamavāyo 'rthānyatve yathāsaṃkhyaṃ prayogaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिनो वैकशब्द्याद् उत्कर्षो देवतायां स्यात् पत्न्यां द्वितीयशब्दः स्यात्
svāmino vaikaśabdyād utkarṣo devatāyāṃ syāt patnyāṃ dvitīyaśabdaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवता तु तदाशीष्ट्वात् सम्प्राप्तत्वात् स्वामिन्य् अनर्थिका स्यात्
devatā tu tadāśīṣṭvāt samprāptatvāt svāminy anarthikā syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सर्गाच् च भक्त्या तस्मिन् पतित्वं स्यात्
utsargāc ca bhaktyā tasmin patitvaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कृष्येतैकसंयुक्तो द्विदेवते सम्भवात्
utkṛṣyetaikasaṃyukto dvidevate sambhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस् तु समवायात् तस्य तल्लक्षणत्वात्
ekas tu samavāyāt tasya tallakṣaṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसर्गित्वाच् च तस्मात् तेन विकल्पः स्यात्
saṃsargitvāc ca tasmāt tena vikalpaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्वेपि गुणानपायात्
ekatvepi guṇānapāyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमो बहुदेवते विकारः स्यात्
niyamo bahudevate vikāraḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्पो वा प्रकृतिवत्
vikalpo vā prakṛtivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थान्तरे विकारः स्याद् देवतापृथक्त्वाद् एकाभिसमवायात् स्यात्
arthāntare vikāraḥ syād devatāpṛthaktvād ekābhisamavāyāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्विंशतिर् अभ्यासेन पशुगणे तत्प्रकृतित्वाद् गणस्य प्रविभक्तत्वाद् अविकारे हि तासाम् अकार्त्स्न्येनाभिसम्बन्धो विकारान् न समासः स्याद् असंयोगाच् च सर्वाभिः
ṣaḍviṃśatir abhyāsena paśugaṇe tatprakṛtitvād gaṇasya pravibhaktatvād avikāre hi tāsām akārtsnyenābhisambandho vikārān na samāsaḥ syād asaṃyogāc ca sarvābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासे ऽपि तथेति चेत्
abhyāse 'pi tatheti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गुणाद् अर्थकृतत्वाच् च
na guṇād arthakṛtatvāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासे ऽपि तथेति चेत्
samāse 'pi tatheti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासम्भवात्
nāsambhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाभिश् च वचनं प्रकृतौ तथेह स्यात्
svābhiś ca vacanaṃ prakṛtau tatheha syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वङ्क्रीणां तु प्रधानत्वात् समासेनाभिधानं स्यात् प्राधान्यम् अध्रिगोस् तदर्थत्वात्
vaṅkrīṇāṃ tu pradhānatvāt samāsenābhidhānaṃ syāt prādhānyam adhrigos tadarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां च कृत्स्नवचनात्
tāsāṃ ca kṛtsnavacanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि त्व् असन्निपातित्वात् पत्नीवद् आम्नातेनाभिधानं स्यात्
api tv asannipātitvāt patnīvad āmnātenābhidhānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकारस् तु प्रदेशत्वाद् यजमानवत्
vikāras tu pradeśatvād yajamānavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूर्वत्वात् तथा पत्न्याम्
apūrvatvāt tathā patnyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाम्नातस् त्व् अविकारात् सङ्ख्यासु सर्वगामित्वात्
anāmnātas tv avikārāt saṅkhyāsu sarvagāmitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्खाया त्व् एवं प्रधानं स्याद् वङ्क्रयः पुनः प्रधानम्
saṅkhāyā tv evaṃ pradhānaṃ syād vaṅkrayaḥ punaḥ pradhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाम्नातवचनम् अवचनेन हि वङ्क्रीणां स्यान् निर्देशः
anāmnātavacanam avacanena hi vaṅkrīṇāṃ syān nirdeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासो वाविकारात् स्यात्
abhyāso vāvikārāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशुस् त्व् एवं प्राधानं स्याद् अभ्यासस्य तन्निमित्तत्वात् तस्मात् समासशब्दः स्यात्
paśus tv evaṃ prādhānaṃ syād abhyāsasya tannimittatvāt tasmāt samāsaśabdaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वस्य चतुस्त्रिंशत् तस्य वचनाद् वैशेषिकम्
aśvasya catustriṃśat tasya vacanād vaiśeṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रतिषिध्य प्रकृतिर् नियुज्यते सा चतुस्त्रिंशद्वाच्यत्वात्
tat pratiṣidhya prakṛtir niyujyate sā catustriṃśadvācyatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋग् वा स्याद् आम्नातत्वाद् अविकल्पश् च न्याय्यः
ṛg vā syād āmnātatvād avikalpaś ca nyāyyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां तु वचनाद् ऐरवत्पदविकारः स्यात्
tasyāṃ tu vacanād airavatpadavikāraḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वप्रतिषेधो वासंयोगात् पदेन स्यात्
sarvapratiṣedho vāsaṃyogāt padena syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनिष्ठुसन्निधानाद् उरूकेण वपाभिधानम्
vaniṣṭhusannidhānād urūkeṇa vapābhidhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रशसास्याभिधानम्
praśasāsyābhidhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहुप्रशंसा वा
bāhupraśaṃsā vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येन-शला-कश्यप-कवषस्त्रेकपर्णेष्व् आकृतिवचनं प्रसिद्धसन्निधानात्
śyena-śalā-kaśyapa-kavaṣastrekaparṇeṣv ākṛtivacanaṃ prasiddhasannidhānāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्त्स्न्यं वा स्यात् तथाभावात्
kārtsnyaṃ vā syāt tathābhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्रिगोश् च तदर्थत्वात्
adhrigoś ca tadarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासङ्गिके प्रायश्चित्तं न विद्यते परार्थत्वात् तदर्थे हि विधीयते
prāsaṅgike prāyaścittaṃ na vidyate parārthatvāt tadarthe hi vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारणे च परार्थत्वात्
dhāraṇe ca parārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियार्थत्वाद् इतरेषु कर्म स्यात्
kriyārthatvād itareṣu karma syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तूत्पन्ने यस्य चोदनाप्राप्तकालत्वात्
na tūtpanne yasya codanāprāptakālatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदानदर्शनं श्रपणे तद्धर्मभोजनार्थत्वात् संसर्गाच् च मधूदकवत्
pradānadarśanaṃ śrapaṇe taddharmabhojanārthatvāt saṃsargāc ca madhūdakavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कारप्रतिषेधश् च तद्वत्
saṃskārapratiṣedhaś ca tadvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रतिषेधे च तथाभूतस्य वर्जनात्
tatpratiṣedhe ca tathābhūtasya varjanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मत्वम् अप्रदानात् प्रणीतार्थे विधानाद् अतुल्यत्वाद् असंसर्गः
adharmatvam apradānāt praṇītārthe vidhānād atulyatvād asaṃsargaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परो नित्यानुवादः स्यात्
paro nityānuvādaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहितप्रतिषेधो वा
vihitapratiṣedho vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जने गुणभावित्वात् तदुक्तप्रतिषेधात् स्यात् कारणात् केवलाशनम्
varjane guṇabhāvitvāt taduktapratiṣedhāt syāt kāraṇāt kevalāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतधर्माच् च लेपवत्
vratadharmāc ca lepavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसप्रतिषेधो वा पुरुषधर्मत्वात्
rasapratiṣedho vā puruṣadharmatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्युदये दोहापनयः स्वधर्मा स्यात् प्रवृत्तत्वात्
abhyudaye dohāpanayaḥ svadharmā syāt pravṛttatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृतोपदेशाच् च
śṛtopadeśāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपनयो वार्थान्तरे विधानाच् चरुपयोवत्
apanayo vārthāntare vidhānāc carupayovat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षणार्था शृतश्रुतिः
lakṣaṇārthā śṛtaśrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रयणानां त्व् अपूर्वत्वात् प्रदानार्थे विधानं स्यात्
śrayaṇānāṃ tv apūrvatvāt pradānārthe vidhānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणो वा श्रयणार्थत्वात्
guṇo vā śrayaṇārthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्देशाच् च
anirdeśāc ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतेश्च तत्प्रधानत्वत्
śruteśca tatpradhānatvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थवादश् च तदर्थत्वात्
arthavādaś ca tadarthatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कारं प्रति भावाच् च तस्माद् अप्य् अप्रधानम्
saṃskāraṃ prati bhāvāc ca tasmād apy apradhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यग्निकृतानाम् उत्सर्गे तादर्थ्यम् उपधानवत्
paryagnikṛtānām utsarge tādarthyam upadhānavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषप्रतिषेधो वार्थाभावाद् इडान्तवत्
śeṣapratiṣedho vārthābhāvād iḍāntavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वत्वाच् च शब्दस्य संस्थापयतीति चाप्रबृत्तेनोपपद्यते
pūrvatvāc ca śabdasya saṃsthāpayatīti cāprabṛttenopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबृत्तेर् यज्ञहेतुत्वात् प्रतिषेधे संस्काराणाम् अकर्म स्यात् तत्कारितत्वाद् यथा प्रयाजप्रतिषेधे ग्रहणम् आज्यस्य
prabṛtter yajñahetutvāt pratiṣedhe saṃskārāṇām akarma syāt tatkāritatvād yathā prayājapratiṣedhe grahaṇam ājyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रिया वा स्याद् अवच्छेदाद् अकर्म सर्वहानं स्यात्
kriyā vā syād avacchedād akarma sarvahānaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यसंस्थाप्रतिनिधिः स्याद् द्रव्योत्सर्गात्
ājyasaṃsthāpratinidhiḥ syād dravyotsargāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाप्तिवचनात्
samāptivacanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोदना वा कर्मोत्सर्गाद् अन्यैः स्याद् अविशिष्टत्वात्
codanā vā karmotsargād anyaiḥ syād aviśiṣṭatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिज्यां च वनस्पतेः प्रसिद्धान्तेन दर्शयति
anijyāṃ ca vanaspateḥ prasiddhāntena darśayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्था तद्देवतत्वात् स्यात्
saṃsthā taddevatatvāt syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.