सप्तमे ब्राह्मणामुपनयीत पञ्चमे ब्रह्मवर्चसकामं नवमे त्वायुष्काममेकादशे क्क्षत्रियं द्वादशे वैश्यं नाति षोडशमुपनयीत प्रसृष्टवृषणो ह्येष वृषलीभूतो भवतीति तत एनं स्नातमलंकृतमाक्ताक्षं कृतनापितकृत्यमानयन्ति तमहतेन वाससा परिदधीत परीमं सोमेति यथावर्णं परीमं सोमब्रह्मणा महे श्रोत्राय दध्मसि । यथेमं जरिमाण याज्ज्योक् श्रोत्रे अधि जागराज्जीवाहि शरद शतं पश्याहि शरदः शतमिति परीममिन्द्र ब्रह्मणा महे राष्ट्राय दध्मसि । यथेमं जरिमाण याज्ज्योग्राष्ट्रे अधि जागराज्जीवाहि शरदः शतं पश्याहि शरदः शतमिति परीमं पोष ब्राह्मणा महे पोषाय दध्मसि । यथेमं जरिमाण याज्ज्योक् पोषे अधि जागराज्जीवाहि शरदः शतं पश्याहि शरदः शतमित्यथैनं पश्चादग्नेः प्राङ्भुखमुपवेश्य यज्ञोपवीतिनमाचार्य आचामयत्याचान्तमुत्थाप्योत्तरतो ऽग्नेः प्राचो दर्भानास्तीर्य तेष्वक्षतमश्मानमत्याधाय तत्रैनं दक्षिणेन पादेनाश्मानम् अधिष्ठापयेदिममश्मानमारोहारश्मेव त्वं स्थिरो भव द्विषन्तमपबाधस्व मा च त्वा द्विषतो वधीदित्यथैनं पश्चादग्नेः प्राङ्मुखमुपवेश्योत्तरत आचार्यो ऽन्वारब्धे जुहुयान्महाव्याहृतिभिर्हुत्वा वेदाहुतिभिश्च संपातमास्ये भूरृचः स्वाहेति प्रतिमन्त्रं भूरृचः स्वाहा भुवो यजूंषि स्वाहा स्वः सामानि स्वाहंति प्राशितमाचान्तमुत्थाप्य नमो वातायेत्येनं प्रदक्षिणमग्निं परिणयेन्नमो वाताय नमो अस्त्वग्नये नमः पृथिव्यै नम ओषधीभ्यो नमो वो ऽदृष्टाय बृहते करोमीत्यधिगन्तरधिगच्छ प्रदातः प्रयच्छासावमुष्मै वेदमित्यथैनं पश्चादग्नेः प्राङ्मुखमवस्थाप्य पुरस्तादाचार्यः प्रत्यङ्मुखस्तावज्जली कुरुत उत्तरत आचार्यस्तमन्यो ऽद्भिः पूरयेन्निस्रावेणेतरस्य पूरणमथैनं संशास्ति ब्रह्मचर्यमगामुप मा नयस्वेति को नामासीत्यसाविति नामधेयं दद्यात्तत्राचार्यो जपति हिं भूर्भुवः स्वारागन्त्रा समगन्महि प्र सु मर्त्यं युयोतन । अरिष्टाः संचरेमहि स्वस्ति चरतादयमित्यथास्य दक्षिणेन हस्तेन दक्षिणं हस्तं गृह्णातीन्द्रस्ते हस्तमग्रभीद्धाता हस्तमग्रभीत्पूषा हस्तमग्रभीत्सविता हस्तमग्रभीर्यमा हस्तमग्रभीन्मित्रस्त्वमसि धर्मणाग्निराचार्यस्तेवेति प्राणानां ग्रन्थिरसीति नाभिदेशमारभ्य जपति प्राणानां ग्रन्थिरसि मा विस्रसामृत मृत्योरन्तरं कुर्विति दक्षिणमंसमन्ववमृश्य मयि व्रते इति हृदयं ते अस्तु मम चित्तमनुचित्तं ते अस्तु । मम वाचमेकव्रतो जुपस्व बृहस्पतिस्त्वा नियुनक्तु मयीत्यथैनं परिददात्यग्रये त्वा परिददामि वायवे त्वा परिददामि दवाय त्वा सवित्रे परिददाम्यद्भ्यस्त्वौषधीभ्यः परिददामि सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः परिददामि सर्वेभ्यस्त्वा भूतेभ्यः परिददाम्यरिष्ट्या इत्यथैनं संशास्ति ब्रह्मचार्यसि समिध आधेह्यापो ऽशान कर्म कुरु मा दिवा स्वाप्सीरित्यग्नये समिधमाहार्षमिति घृतेनाक्ताः समिध आदधात्यग्नये समिधमाहार्ष बृहते जातवेदसे । यथा त्वमग्ने समिधा समिध्यस एवमहमायुषा वर्चसा तेजसा सन्या मेधया प्रज्ञया प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन धनेन समेधिछीय स्वाहा ॥ अप्सरासु या मेधा गन्धर्वेषु च यन्मनः । दैवी मेधा मनुष्यजा सा मां मेधा सुरभिर्जुषतां स्वाहा ॥ भूः स्वाहा भुवः स्वाहा स्वः स्वाहा भूर्भुवः स्वः स्वाहेतीयं दुरुक्तादिति मेखलामाबध्नीत इयं दुरिक्तात्परिबाधमाना वर्णं पवित्रं पुनती म आगात् । प्राणापानाभ्यां बलमाभरन्ती स्वसा देवी सुभगा मेखलेयम् । ऋतस्य गोप्त्री तपसः परस्पीघ्नती रक्षः सहमाना अरातीः । सा मा समन्तादभिर्येहि भद्रे भर्तारस्ते मेखले मा रिषामेति मौञ्जीं ब्राह्मणस्य मौर्वीं राजन्यस्य मुञ्जमिश्रां तामलीं वैश्यस्य मौञ्जीं वा सर्वेषामथ परिधनानि क्षौमं वा शाणं वान्तरं ब्राह्मणस्यैणेयमुत्तरं रौरवं राजन्यस्याजं वैश्यस्यैणेयं वा सर्वेषां स्वस्त्ययनो ऽसीति दण्डं प्रयच्छेत्प्राणसंमितं पालाशं ब्राह्मणस्य बैल्वं ब्रह्मवर्चसकामस्य नैयग्रोधं राजन्यस्यौदुम्बरं वैश्यस्य पालाशं वा सर्वेषां मातरं प्रथमं भिक्षेताथान्याः सुहृदो भवत्पूर्वया ब्राह्मणो भिक्षेत भवति भिक्षां देहीति भवन्मध्यमया राजन्यो भिक्षां भवति देहीति भवदन्त्यवैश्यो देहि भिक्षां भवतीति क्षां च हिं च न वर्धयेद्भवत्पूर्वया वा सर्वे प्रायश्चित्तं चेदुत्पद्येत जीवा स्थ जीवयत मेत्येनमप आचामयेज्जीवा स्थ जीवयत मापो नाम स्थामृता नाम स्थ स्वधा नाम स्थ तासां वो भुक्षिषीय सुमतौ मा धत्त शिवा मे भवत नमो वो ऽस्तु मा मा हिंसिष्टेति भैक्षमुपन्याहृतमूर्ध्वं त्रिरात्रात्सावित्रीं प्रब्रूयात्तदहर्वा पश्चादग्नेः पच्छोर्ऽधर्चशः सर्वामित्यनूच्य वेदमारभ्याग्ने व्रतपत इति घृतेनाक्ताः समिध आदधात्यग्रे व्रतपत व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यतां स्वाहा । वायो व्रतपते व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे साध्यतां स्वाहा । आदित्य व्रतपते व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यतां स्वाहा । व्रतानां व्रतपते व्रतं चरिष्यामि तच्छकेयं तन्मे राध्यतां स्वाहेति तदेतद्दृतादेशनं सर्वत्र व्रतसमाप्तावग्रे व्रतपते व्रतमचारिषं तदशकं तन्मे ऽराधि स्वाहेति मन्त्रान्संनमयेदथैनं संशास्ति ब्रह्मचार्याचार्याधीनः प्रशान्तो ऽधःशायी दण्डमेखलाजिनजटाधारी स्व्यनृतमधुमांसगन्धमाल्यवर्जी भवेति त्रिरात्रमक्षारालवणाश्यूर्ध्वं त्रिरात्रात्प्राचीं वोदीचीं वा दिशमुपनिष्क्रम्य पलाशं गत्वा व्याहृतिभिरभ्यज्य स्थालीपाकेनेष्ट्वा यज्ञोपवीतं दण्डमित्युदस्य प्रत्येयाद्गौर्दक्षिणा
saptame brāhmaṇāmupanayīta pañcame brahmavarcasakāmaṃ navame tvāyuṣkāmamekādaśe kkṣatriyaṃ dvādaśe vaiśyaṃ nāti ṣoḍaśamupanayīta prasṛṣṭavṛṣaṇo hyeṣa vṛṣalībhūto bhavatīti tata enaṃ snātamalaṃkṛtamāktākṣaṃ kṛtanāpitakṛtyamānayanti tamahatena vāsasā paridadhīta parīmaṃ someti yathāvarṇaṃ parīmaṃ somabrahmaṇā mahe śrotrāya dadhmasi / yathemaṃ jarimāṇa yājjyok śrotre adhi jāgarājjīvāhi śarada śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamiti parīmamindra brahmaṇā mahe rāṣṭrāya dadhmasi / yathemaṃ jarimāṇa yājjyogrāṣṭre adhi jāgarājjīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamiti parīmaṃ poṣa brāhmaṇā mahe poṣāya dadhmasi / yathemaṃ jarimāṇa yājjyok poṣe adhi jāgarājjīvāhi śaradaḥ śataṃ paśyāhi śaradaḥ śatamityathainaṃ paścādagneḥ prāṅbhukhamupaveśya yajñopavītinamācārya ācāmayatyācāntamutthāpyottarato 'gneḥ prāco darbhānāstīrya teṣvakṣatamaśmānamatyādhāya tatrainaṃ dakṣiṇena pādenāśmānam adhiṣṭhāpayedimamaśmānamārohāraśmeva tvaṃ sthiro bhava dviṣantamapabādhasva mā ca tvā dviṣato vadhīdityathainaṃ paścādagneḥ prāṅmukhamupaveśyottarata ācāryo 'nvārabdhe juhuyānmahāvyāhṛtibhirhutvā vedāhutibhiśca saṃpātamāsye bhūrṛcaḥ svāheti pratimantraṃ bhūrṛcaḥ svāhā bhuvo yajūṃṣi svāhā svaḥ sāmāni svāhaṃti prāśitamācāntamutthāpya namo vātāyetyenaṃ pradakṣiṇamagniṃ pariṇayennamo vātāya namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyo namo vo 'dṛṣṭāya bṛhate karomītyadhigantaradhigaccha pradātaḥ prayacchāsāvamuṣmai vedamityathainaṃ paścādagneḥ prāṅmukhamavasthāpya purastādācāryaḥ pratyaṅmukhastāvajjalī kuruta uttarata ācāryastamanyo 'dbhiḥ pūrayennisrāveṇetarasya pūraṇamathainaṃ saṃśāsti brahmacaryamagāmupa mā nayasveti ko nāmāsītyasāviti nāmadheyaṃ dadyāttatrācāryo japati hiṃ bhūrbhuvaḥ svārāgantrā samaganmahi pra su martyaṃ yuyotana / ariṣṭāḥ saṃcaremahi svasti caratādayamityathāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇaṃ hastaṃ gṛhṇātīndraste hastamagrabhīddhātā hastamagrabhītpūṣā hastamagrabhītsavitā hastamagrabhīryamā hastamagrabhīnmitrastvamasi dharmaṇāgnirācāryasteveti prāṇānāṃ granthirasīti nābhideśamārabhya japati prāṇānāṃ granthirasi mā visrasāmṛta mṛtyorantaraṃ kurviti dakṣiṇamaṃsamanvavamṛśya mayi vrate iti hṛdayaṃ te astu mama cittamanucittaṃ te astu / mama vācamekavrato jupasva bṛhaspatistvā niyunaktu mayītyathainaṃ paridadātyagraye tvā paridadāmi vāyave tvā paridadāmi davāya tvā savitre paridadāmyadbhyastvauṣadhībhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmyariṣṭyā ityathainaṃ saṃśāsti brahmacāryasi samidha ādhehyāpo 'śāna karma kuru mā divā svāpsīrityagnaye samidhamāhārṣamiti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhātyagnaye samidhamāhārṣa bṛhate jātavedase / yathā tvamagne samidhā samidhyasa evamahamāyuṣā varcasā tejasā sanyā medhayā prajñayā prajayā paśubhirbrahmavarcasenānnādyena dhanena samedhichīya svāhā // apsarāsu yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ / daivī medhā manuṣyajā sā māṃ medhā surabhirjuṣatāṃ svāhā // bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ svāhā bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhetīyaṃ duruktāditi mekhalāmābadhnīta iyaṃ duriktātparibādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī ma āgāt / prāṇāpānābhyāṃ balamābharantī svasā devī subhagā mekhaleyam / ṛtasya goptrī tapasaḥ paraspīghnatī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ / sā mā samantādabhiryehi bhadre bhartāraste mekhale mā riṣāmeti mauñjīṃ brāhmaṇasya maurvīṃ rājanyasya muñjamiśrāṃ tāmalīṃ vaiśyasya mauñjīṃ vā sarveṣāmatha paridhanāni kṣaumaṃ vā śāṇaṃ vāntaraṃ brāhmaṇasyaiṇeyamuttaraṃ rauravaṃ rājanyasyājaṃ vaiśyasyaiṇeyaṃ vā sarveṣāṃ svastyayano 'sīti daṇḍaṃ prayacchetprāṇasaṃmitaṃ pālāśaṃ brāhmaṇasya bailvaṃ brahmavarcasakāmasya naiyagrodhaṃ rājanyasyaudumbaraṃ vaiśyasya pālāśaṃ vā sarveṣāṃ mātaraṃ prathamaṃ bhikṣetāthānyāḥ suhṛdo bhavatpūrvayā brāhmaṇo bhikṣeta bhavati bhikṣāṃ dehīti bhavanmadhyamayā rājanyo bhikṣāṃ bhavati dehīti bhavadantyavaiśyo dehi bhikṣāṃ bhavatīti kṣāṃ ca hiṃ ca na vardhayedbhavatpūrvayā vā sarve prāyaścittaṃ cedutpadyeta jīvā stha jīvayata metyenamapa ācāmayejjīvā stha jīvayata māpo nāma sthāmṛtā nāma stha svadhā nāma stha tāsāṃ vo bhukṣiṣīya sumatau mā dhatta śivā me bhavata namo vo 'stu mā mā hiṃsiṣṭeti bhaikṣamupanyāhṛtamūrdhvaṃ trirātrātsāvitrīṃ prabrūyāttadaharvā paścādagneḥ pacchor'dharcaśaḥ sarvāmityanūcya vedamārabhyāgne vratapata iti ghṛtenāktāḥ samidha ādadhātyagre vratapata vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā / vāyo vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme sādhyatāṃ svāhā / āditya vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāhā / vratānāṃ vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tanme rādhyatāṃ svāheti tadetaddṛtādeśanaṃ sarvatra vratasamāptāvagre vratapate vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ tanme 'rādhi svāheti mantrānsaṃnamayedathainaṃ saṃśāsti brahmacāryācāryādhīnaḥ praśānto 'dhaḥśāyī daṇḍamekhalājinajaṭādhārī svyanṛtamadhumāṃsagandhamālyavarjī bhaveti trirātramakṣārālavaṇāśyūrdhvaṃ trirātrātprācīṃ vodīcīṃ vā diśamupaniṣkramya palāśaṃ gatvā vyāhṛtibhirabhyajya sthālīpākeneṣṭvā yajñopavītaṃ daṇḍamityudasya pratyeyādgaurdakṣiṇā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.