वेदमधीत्य व्रतानि चरित्वा ब्राह्मणः स्नास्यन्संभारानुपकल्पयते ऽहतं वास एरकां स्नानमनुलेपनं सुमनस आञ्जनमादर्शमहते वाससी त्रिवृतं मणिं वैणवं दण्डं शुक्ले उपानहौ नापित उपकॢप्त उत्तरत उपतिष्ठत्येरकामास्तीर्याहतेन वाससोदग्दशेन प्रच्छाद्य तत्रैनं प्राङ्मुखमुपवेश्य दण्डमप्सु षादयेद्दविषतां वज्रो ऽसीति मेखलां विस्रंसयेदुदुत्तममिति तां चैवाप्सु षादयेत्केशान्तकरणेन मन्त्रा व्याख्याताः परिवापनं च शिरो ऽग्रे वपते ततः श्मश्रूणि तत इतराण्यङ्गान्यानुपूर्वेण केशश्मश्रुलोमनखान्यश्वन्थस्य मूले निखनेदुदुम्बरस्य वापहतो मे पाप्मेति शीतोष्णाभिरद्भिर्हिरण्यान्तर्हिताभिरेनं स्रापयेच्छिवा नः शंतमा भव सुमडीका सरस्वति मा ते व्योम संदृशीति रोहिण्यां स्रायात्प्रजापतेर्वा एतन्नक्षत्रं प्रजावान्भूयासमिति मृगशिरसि स्रायात्सोमस्य वा एतन्नक्षत्रं सोमेज्या मोपनमेदिति तिष्ये स्रायाबृहस्पतेर्वा एतन्नक्षत्रं ब्रह्म बृहस्पतिर्ब्रह्मवर्चसी भूयासमिति हस्ते स्नायात्सवितुर्वा एतन्नक्षत्रं सवितृप्रसूतो भूयासमित्यनूराधासु स्नायान्मित्रस्य वा एतन्नक्षत्रं मित्राणां प्रियो भूयासमिति श्रवणे स्नायाद्विष्णोर्वा एतन्नक्षत्रं यज्ञो वै विष्णुर्यज्ञो मोपनमेदिति तमहतेन वाससा परिदधीत परीमं सोमेति सव्यमग्रे ऽक्ष्यञ्जीत यशसा मेत्यथ दक्षिणं त्रिवृतं मणिं कण्ठे प्रतिमुञ्चते पालाशं स्वस्त्ययनकामः स्वस्त्ययनो ऽसीति बैल्वं ब्रह्ववर्चसकामो ब्रह्मवर्चसी भूयासमित्यर्खमन्नाद्यकामोर्ऽकवानन्नादो भूयासमिति गन्धर्वो ऽसि विश्वावसुः स मा पाहि स मा गोपायेति वैणवं दण्डमुपादत्त उपानहावादधीत नेत्रे स्थो नयतं मामिति दक्षिणमग्रे प्रतिमुञ्चते तस्य व्रतानि भवन्ति नाजातलोम्न्योपहासमिच्छेद्वर्षति न धावेन्नोपानहौ स्वयं हरेन्न फलानि स्वयं प्रचिन्वीत न प्रतिसायं ग्रामान्तरं व्रजेन्नैको न वृषलैः सह नोदपानमवेक्षेन्न वृक्षमारोहेन्न संक्रममारोहेन्नानन्तर्धायासीत नापरया द्वारा प्रपन्नमन्नमश्नीयान्न शुक्तं न द्विःपक्वं न पर्युषितमन्यत्र शाकमांसयवपिष्टान्नपृथुकफाणितदधिमधुघृतेभ्यो नानर्मणि हसेन्न नग्रः स्नायाच्छुक्रा वाचो न भाषेत जनवादं कलहांश्च वर्जयेत्त्र्यः स्नातका भवन्तीति ह स्माहारुणिर्गौतमो विद्यास्नातको व्रतस्नातको विद्याव्रतस्नातक इति तेषामुत्तमः श्रेष्ठस्तुल्यौ पूर्वौ स्नात्वाचार्यं ब्रूयान्मधुपर्कं मे भवानानयत्वित्याचार्यकल्पो वा तस्मै प्राङ्मुखायासीनाय मधुपर्कमाहरेद्विष्टरपाद्यार्ध्याचमनीयान्येकैकमनुपूर्वेण विष्टरमध्यास्ते पाद्येन पादौ प्रक्षालयते मयि श्रीः श्रयतामिति सव्यं पादमग्रे शूद्रा चेन्मयि पद्याविराडित्यथ दक्षिणं मयि वर्च इत्यर्ध्यं प्रतिगृह्णीयादाचमनीयाभिराचामेत् पात्रचमसं विष्टरोपहितमधस्ताद्विष्टरौ संहिताग्रौ भवत एकविष्टर उत्तरतस्तयोर्मध्ये दधि मधु संनिहिते भवतो दध्ना चेद्दधिमन्थो ऽद्भिश्चेदिदमन्थः पयसा चेत्पयस्यस्तं प्रतिगृह्णीयाद्देवस्य त्वेति तं प्रतिगृह्य भूमौ प्रतिष्ठाप्यावधृष्याङ्गुष्ठेनोपकनिष्ठकया च मह्यं त्वा यशसे श्रियैऽन्नाद्याप्य ब्रह्मवर्चसायेति त्रिः प्राश्नीयाच्छेषमुत्तरतः प्रतिगृह्य ब्राह्मणाय दद्यादभ्युक्ष्य वा ब्राह्मणाय गर्ते वा निखनेत्परः स्वधितिपाणिर्गां दृष्ट्वाह गौर्गौरिति तामभिमन्त्रयते गौर्धेनुरित्योमुत्सृजतेति ब्रूयात्कर्तव्या चेत्कुरुतेति ब्रूयाद्गोर्धनुर्हव्या । माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्र नु वोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट पिबतूदकं तृणान्यत्त्वित्यथ षडर्ध्यार्हा भवन्त्यृत्विगाचार्यः स्नातको राजाभिषिक्तः प्रियः सखा श्रोत्रियश्चेति तेभ्य आतिथ्यं गां कुर्यात्तामतिथय इति प्रोक्षेत्
vedamadhītya vratāni caritvā brāhmaṇaḥ snāsyansaṃbhārānupakalpayate 'hataṃ vāsa erakāṃ snānamanulepanaṃ sumanasa āñjanamādarśamahate vāsasī trivṛtaṃ maṇiṃ vaiṇavaṃ daṇḍaṃ śukle upānahau nāpita upakḷpta uttarata upatiṣṭhatyerakāmāstīryāhatena vāsasodagdaśena pracchādya tatrainaṃ prāṅmukhamupaveśya daṇḍamapsu ṣādayeddaviṣatāṃ vajro 'sīti mekhalāṃ visraṃsayeduduttamamiti tāṃ caivāpsu ṣādayetkeśāntakaraṇena mantrā vyākhyātāḥ parivāpanaṃ ca śiro 'gre vapate tataḥ śmaśrūṇi tata itarāṇyaṅgānyānupūrveṇa keśaśmaśrulomanakhānyaśvanthasya mūle nikhanedudumbarasya vāpahato me pāpmeti śītoṣṇābhiradbhirhiraṇyāntarhitābhirenaṃ srāpayecchivā naḥ śaṃtamā bhava sumaḍīkā sarasvati mā te vyoma saṃdṛśīti rohiṇyāṃ srāyātprajāpatervā etannakṣatraṃ prajāvānbhūyāsamiti mṛgaśirasi srāyātsomasya vā etannakṣatraṃ somejyā mopanamediti tiṣye srāyābṛhaspatervā etannakṣatraṃ brahma bṛhaspatirbrahmavarcasī bhūyāsamiti haste snāyātsaviturvā etannakṣatraṃ savitṛprasūto bhūyāsamityanūrādhāsu snāyānmitrasya vā etannakṣatraṃ mitrāṇāṃ priyo bhūyāsamiti śravaṇe snāyādviṣṇorvā etannakṣatraṃ yajño vai viṣṇuryajño mopanamediti tamahatena vāsasā paridadhīta parīmaṃ someti savyamagre 'kṣyañjīta yaśasā metyatha dakṣiṇaṃ trivṛtaṃ maṇiṃ kaṇṭhe pratimuñcate pālāśaṃ svastyayanakāmaḥ svastyayano 'sīti bailvaṃ brahvavarcasakāmo brahmavarcasī bhūyāsamityarkhamannādyakāmor'kavānannādo bhūyāsamiti gandharvo 'si viśvāvasuḥ sa mā pāhi sa mā gopāyeti vaiṇavaṃ daṇḍamupādatta upānahāvādadhīta netre stho nayataṃ māmiti dakṣiṇamagre pratimuñcate tasya vratāni bhavanti nājātalomnyopahāsamicchedvarṣati na dhāvennopānahau svayaṃ harenna phalāni svayaṃ pracinvīta na pratisāyaṃ grāmāntaraṃ vrajennaiko na vṛṣalaiḥ saha nodapānamavekṣenna vṛkṣamārohenna saṃkramamārohennānantardhāyāsīta nāparayā dvārā prapannamannamaśnīyānna śuktaṃ na dviḥpakvaṃ na paryuṣitamanyatra śākamāṃsayavapiṣṭānnapṛthukaphāṇitadadhimadhughṛtebhyo nānarmaṇi hasenna nagraḥ snāyācchukrā vāco na bhāṣeta janavādaṃ kalahāṃśca varjayettryaḥ snātakā bhavantīti ha smāhāruṇirgautamo vidyāsnātako vratasnātako vidyāvratasnātaka iti teṣāmuttamaḥ śreṣṭhastulyau pūrvau snātvācāryaṃ brūyānmadhuparkaṃ me bhavānānayatvityācāryakalpo vā tasmai prāṅmukhāyāsīnāya madhuparkamāharedviṣṭarapādyārdhyācamanīyānyekaikamanupūrveṇa viṣṭaramadhyāste pādyena pādau prakṣālayate mayi śrīḥ śrayatāmiti savyaṃ pādamagre śūdrā cenmayi padyāvirāḍityatha dakṣiṇaṃ mayi varca ityardhyaṃ pratigṛhṇīyādācamanīyābhirācāmet pātracamasaṃ viṣṭaropahitamadhastādviṣṭarau saṃhitāgrau bhavata ekaviṣṭara uttaratastayormadhye dadhi madhu saṃnihite bhavato dadhnā ceddadhimantho 'dbhiścedidamanthaḥ payasā cetpayasyastaṃ pratigṛhṇīyāddevasya tveti taṃ pratigṛhya bhūmau pratiṣṭhāpyāvadhṛṣyāṅguṣṭhenopakaniṣṭhakayā ca mahyaṃ tvā yaśase śriyai'nnādyāpya brahmavarcasāyeti triḥ prāśnīyāccheṣamuttarataḥ pratigṛhya brāhmaṇāya dadyādabhyukṣya vā brāhmaṇāya garte vā nikhanetparaḥ svadhitipāṇirgāṃ dṛṣṭvāha gaurgauriti tāmabhimantrayate gaurdhenurityomutsṛjateti brūyātkartavyā cetkuruteti brūyādgordhanurhavyā / mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnāṃ svasādityānāmamṛtasya nābhiḥ / pra nu vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa pibatūdakaṃ tṛṇānyattvityatha ṣaḍardhyārhā bhavantyṛtvigācāryaḥ snātako rājābhiṣiktaḥ priyaḥ sakhā śrotriyaśceti tebhya ātithyaṃ gāṃ kuryāttāmatithaya iti prokṣet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.