Aryasura: Jatakamala 1

ओम् नमः श्रीसर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः ॥ श्रीमन्ति सद्गुणपरिग्रहमङ्गलानि कीर्त्यास्पदान्यनवगीतमनोहराणि । पूर्वप्रजन्मसु मुनेश्चरिताद्भु तानि भक्त्या स्वकाव्यकुसुमाञ्जलिनार्चयिष्ये

om namaḥ śrīsarvabuddhabodhisattvebhyaḥ // śrīmanti sadguṇaparigrahamaṅgalāni kīrtyāspadānyanavagītamanoharāṇi / pūrvaprajanmasu muneścaritādbhu tāni bhaktyā svakāvyakusumāñjalinārcayiṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लाध्यैरमीभिरभिलक्षितचिन्हभूतैरादेशितो भवति यत्सुगतत्वमार्गः । स्यादेव रूक्षमनसामपि च प्रसादो धर्म्याः कथाश्च रमणीयतरत्वमीयुः

ślādhyairamībhirabhilakṣitacinhabhūtairādeśito bhavati yatsugatatvamārgaḥ / syādeva rūkṣamanasāmapi ca prasādo dharmyāḥ kathāśca ramaṇīyataratvamīyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकार्थमित्यभिसमीक्ष्य करिष्यते ऽयं श्रुत्यार्षयुक्त्यविगुणेन पथा प्रयत्नः । लोकोत्तमस्य चरितातिशयप्रदेशैः स्वं प्रातिभं गमयितुं श्रुतिवल्लभत्वम्

lokārthamityabhisamīkṣya kariṣyate 'yaṃ śrutyārṣayuktyaviguṇena pathā prayatnaḥ / lokottamasya caritātiśayapradeśaiḥ svaṃ prātibhaṃ gamayituṃ śrutivallabhatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वार्थोद्यतैरपि परार्थचरस्य यस्य नैवान्वगम्यत गुणप्रतिपत्तिशोभा । सर्वज्ञ इत्यवितथाक्षरदीप्तकीर्ति मूर्ध्ना नमे तमसमं सहधर्मसंघम्

svārthodyatairapi parārthacarasya yasya naivānvagamyata guṇapratipattiśobhā / sarvajña ityavitathākṣaradīptakīrti mūrdhnā name tamasamaṃ sahadharmasaṃgham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसत्त्वेष्वकारणपरमवत्सलस्वभावः सर्वभूतात्मभूतः पूर्वजन्मस्वपि स भगवानिति बुद्धे भगवति परः प्रसादः कार्यः ॥ तद्यथानुश्रूयते - रत्नत्रयगुरुभिः प्रतिपत्तिगुणाभिराधितगुरुभिर्गुणप्रविचयगुरुभिरस्मद्गुरुभिः परिकीर्त्यमानमिदं भगवतः पूर्वजन्मावदानम् । बोधिसत्त्वः किलायं भगवान्भूतः प्रतिज्ञातिशयसदृशैर्दानप्रियवचनार्थचर्याप्रभृतिभिः प्रज्ञापरिग्रहनिरवद्यैः कारूण्यनिस्यन्दैर्लोकमनुगृह्णन् स्वधर्माभिरत्युपनतशुचिवृत्तिन्युदितोदिते महति ब्राह्मणकुले जन्मपरिग्रहं चकार । स कृतसंस्कारक्रमो जातकर्मादिभिरभिवर्धमानः (वैद्य २) प्रकृतिमेधावित्वात्सानाथ्यविशेषाज्ज्ञानकौतूहलादकौसीद्याच्च नचिरेणैवाष्टादशसु विद्यास्थानेषु स्वकुलक्रमाविरुद्धासु च सकलासु कलास्वाचार्यकं पदमवाप । स ब्रह्मवद् ब्रह्मविदां बभूव राजेव राज्ञां बहुमानपात्रम् । साक्षात्सहस्राक्ष इव प्रजानां ज्ञानार्थिनामर्थचरः पितेव

sarvasattveṣvakāraṇaparamavatsalasvabhāvaḥ sarvabhūtātmabhūtaḥ pūrvajanmasvapi sa bhagavāniti buddhe bhagavati paraḥ prasādaḥ kāryaḥ // tadyathānuśrūyate - ratnatrayagurubhiḥ pratipattiguṇābhirādhitagurubhirguṇapravicayagurubhirasmadgurubhiḥ parikīrtyamānamidaṃ bhagavataḥ pūrvajanmāvadānam / bodhisattvaḥ kilāyaṃ bhagavānbhūtaḥ pratijñātiśayasadṛśairdānapriyavacanārthacaryāprabhṛtibhiḥ prajñāparigrahaniravadyaiḥ kārūṇyanisyandairlokamanugṛhṇan svadharmābhiratyupanataśucivṛttinyuditodite mahati brāhmaṇakule janmaparigrahaṃ cakāra / sa kṛtasaṃskārakramo jātakarmādibhirabhivardhamānaḥ (Vaidya 2) prakṛtimedhāvitvātsānāthyaviśeṣājjñānakautūhalādakausīdyācca nacireṇaivāṣṭādaśasu vidyāsthāneṣu svakulakramāviruddhāsu ca sakalāsu kalāsvācāryakaṃ padamavāpa / sa brahmavad brahmavidāṃ babhūva rājeva rājñāṃ bahumānapātram / sākṣātsahasrākṣa iva prajānāṃ jñānārthināmarthacaraḥ piteva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य भाग्यगुणातिशयसमावर्जितो महां ल्लाभसत्कारयशोविशेषः प्रादुरभूत् । धर्माभ्यासभावितमतिः कृतप्रव्रज्यापरिचयस्तु बोधिसत्त्वो न तेनाभिरेमे । स पूर्वचर्यापरिशुद्धबुद्धिः कामेषु दृष्ट्वा बहुदोषजातम् । गार्हस्थ्यमस्वास्थ्यमिवावधूय कंचिद्वनप्रस्थमलंचकार

tasya bhāgyaguṇātiśayasamāvarjito mahāṃ llābhasatkārayaśoviśeṣaḥ prādurabhūt / dharmābhyāsabhāvitamatiḥ kṛtapravrajyāparicayastu bodhisattvo na tenābhireme / sa pūrvacaryāpariśuddhabuddhiḥ kāmeṣu dṛṣṭvā bahudoṣajātam / gārhasthyamasvāsthyamivāvadhūya kaṃcidvanaprasthamalaṃcakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्र निःसङ्गतया तया (च) प्रज्ञावदातेन शमेन चैव । प्रत्यादिदेशेव कुकार्यसङ्गाद्विश्लिष्टशिष्टोपशमं नृलोकम्

sa tatra niḥsaṅgatayā tayā (ca) prajñāvadātena śamena caiva / pratyādideśeva kukāryasaṅgādviśliṣṭaśiṣṭopaśamaṃ nṛlokam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्रीमयेण प्रशमेन तस्य विस्यन्दिनेवानुपरीतचित्ताः । परस्परद्रोहनिवृत्तभावास्तपस्विवद् व्यालमृगा विचेरुः

maitrīmayeṇa praśamena tasya visyandinevānuparītacittāḥ / parasparadrohanivṛttabhāvāstapasvivad vyālamṛgā viceruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचारशुद्ध्या निभृतेन्द्रियत्वात्संतोषयोगात्करुणागुणाच्च । असंस्तुतस्यापि जनस्य लोके सो ऽभूत् प्रियस्तस्य यथैव लोकः

ācāraśuddhyā nibhṛtendriyatvātsaṃtoṣayogātkaruṇāguṇācca / asaṃstutasyāpi janasya loke so 'bhūt priyastasya yathaiva lokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पेच्छभावात्कुहनानभिज्ञस्त्यक्तस्पृहो लाभयशःसुखेषु । स देवतानामपि मानसानि प्रसादभक्तिप्रवणानि चक्रे

alpecchabhāvātkuhanānabhijñastyaktaspṛho lābhayaśaḥsukheṣu / sa devatānāmapi mānasāni prasādabhaktipravaṇāni cakre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहाय बन्धूंश्च परिग्रहांश्च तच्छिष्यतां सिद्धिमिवोपजग्मुः

vihāya bandhūṃśca parigrahāṃśca tacchiṣyatāṃ siddhimivopajagmuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीले शुचाविन्द्रियभावनायां स्मृत्यप्रमोषे प्रविविक्ततायाम् । मैत्र्यादिके चैव मनःसमाधौ यथाबलं सो ऽनुशशास शिष्यान्

śīle śucāvindriyabhāvanāyāṃ smṛtyapramoṣe praviviktatāyām / maitryādike caiva manaḥsamādhau yathābalaṃ so 'nuśaśāsa śiṣyān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदाचित्स महात्मा परिनिष्पन्नभूयिष्ठे पृथूभूते शिष्यगणे प्रतिष्ठापिते ऽस्मिन्कल्याणे वर्त्मन्यवतारिते नैष्क्रम्यसत्पथं लोके संवृतेष्विवापायद्वारेषु राजमार्गीकृतेष्विव सुगतिमार्गेषु दृष्टधर्मसुखविहारार्थं तत्कालशिष्येणाजितेनानुगम्यमानो योगानुकूलान् पर्वतदरीनिकुञ्जाननुविचचार । अथात्र व्याघ्रवनितां ददर्श गिरिगह्वरे । प्रसूतिक्लेशदोषेण गतां निस्पन्दमन्दताम्

atha kadācitsa mahātmā pariniṣpannabhūyiṣṭhe pṛthūbhūte śiṣyagaṇe pratiṣṭhāpite 'sminkalyāṇe vartmanyavatārite naiṣkramyasatpathaṃ loke saṃvṛteṣvivāpāyadvāreṣu rājamārgīkṛteṣviva sugatimārgeṣu dṛṣṭadharmasukhavihārārthaṃ tatkālaśiṣyeṇājitenānugamyamāno yogānukūlān parvatadarīnikuñjānanuvicacāra / athātra vyāghravanitāṃ dadarśa girigahvare / prasūtikleśadoṣeṇa gatāṃ nispandamandatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिक्षामेक्षणयुगां क्षुधा छाततरोदरीम् । आहारमिव पश्यन्तीं बालान्स्वतनयानपि

parikṣāmekṣaṇayugāṃ kṣudhā chātatarodarīm / āhāramiva paśyantīṃ bālānsvatanayānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तन्यतर्षादुपसृतान्मातृविस्रम्भनिर्व्यथान् । रोरूयितरवैः क्रूरैर्भर्त्सयन्तीं परानिव

stanyatarṣādupasṛtānmātṛvisrambhanirvyathān / rorūyitaravaiḥ krūrairbhartsayantīṃ parāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वस्तु तां दृष्ट्वा धीरो ऽपि करुणावशात् । चकम्पे परदुःखेन महीकम्पादिवाद्रिराट्

bodhisattvastu tāṃ dṛṣṭvā dhīro 'pi karuṇāvaśāt / cakampe paraduḥkhena mahīkampādivādrirāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्स्वपि स्वदुःखेषु व्यक्तधैर्याः कृपात्मकाः । मृदुनाप्यन्यदुःखेन कम्पन्ते यत्तदद्भुतम्

mahatsvapi svaduḥkheṣu vyaktadhairyāḥ kṛpātmakāḥ / mṛdunāpyanyaduḥkhena kampante yattadadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स बोधिसत्त्वः ससंभ्रमाम्रेडितपदं स्वभावातिशयव्यञ्जकं करुणाबलसमाहिताक्षरं शिष्यमुवाच - वत्स वत्स पश्य संसारनैर्गुण्यं मृग्येषा स्वसुतानपि । लङ्घितस्नेहमर्यादा भोक्तुमन्विच्छति क्षुधा

atha sa bodhisattvaḥ sasaṃbhramāmreḍitapadaṃ svabhāvātiśayavyañjakaṃ karuṇābalasamāhitākṣaraṃ śiṣyamuvāca - vatsa vatsa paśya saṃsāranairguṇyaṃ mṛgyeṣā svasutānapi / laṅghitasnehamaryādā bhoktumanvicchati kṣudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बतातिकष्टेयमात्मस्नेहस्य रोद्रता । येन मातापि तनयानाहारयितुमिच्छति

aho batātikaṣṭeyamātmasnehasya rodratā / yena mātāpi tanayānāhārayitumicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मस्नेहमयं शत्रुं को वर्धयितुमहति । येन कुर्यात् पदन्यासमीदृशेष्वपि कर्मसु

ātmasnehamayaṃ śatruṃ ko vardhayitumahati / yena kuryāt padanyāsamīdṛśeṣvapi karmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविद्यमाने सकले शरीरे कस्मात्परस्मान्मृगयामि मांसम् । यादृच्छिकी तस्य हि लाभसंपत् कार्यात्ययः स्याच्च तथा ममायम्

saṃvidyamāne sakale śarīre kasmātparasmānmṛgayāmi māṃsam / yādṛcchikī tasya hi lābhasaṃpat kāryātyayaḥ syācca tathā mamāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च । निरात्मके भेदिनि सारहीने दुःखे कृतध्ने सतताशुचौ च । देहे परस्मायुपयुज्यमाने न प्रीतिमान्यो न विचक्षणः सः

api ca / nirātmake bhedini sārahīne duḥkhe kṛtadhne satatāśucau ca / dehe parasmāyupayujyamāne na prītimānyo na vicakṣaṇaḥ saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वसौख्यसङ्गेन परस्य दुःखमुपेक्ष्यते शक्तिपरिक्षयाद्वा । न चान्यदुःखे सति मे ऽस्ति सौख्यं सत्यां च शक्तौ किमुपेक्षकः स्याम्

svasaukhyasaṅgena parasya duḥkhamupekṣyate śaktiparikṣayādvā / na cānyaduḥkhe sati me 'sti saukhyaṃ satyāṃ ca śaktau kimupekṣakaḥ syām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यां च शक्तौ मम यद्युपेक्षा स्यादाततायिन्यपि दुःखमग्ने । कृत्वेव पापं मम तेन चित्तं दह्येत कक्षं महताग्निनेव

satyāṃ ca śaktau mama yadyupekṣā syādātatāyinyapi duḥkhamagne / kṛtveva pāpaṃ mama tena cittaṃ dahyeta kakṣaṃ mahatāgnineva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्करिष्यामि शरीरकेण तटप्रपातोद्गतजीवितेन । संरक्षणं पुत्रवधाच्च मृग्या मृग्याः सकाशाच्च तदात्मजानाम्

tasmātkariṣyāmi śarīrakeṇa taṭaprapātodgatajīvitena / saṃrakṣaṇaṃ putravadhācca mṛgyā mṛgyāḥ sakāśācca tadātmajānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च भूयः - सदर्शनं लोकहितोत्सुकानामुत्तेजनं मन्दपराक्रमाणाम् । संहर्षणं त्यागविशारदानामाकर्षणं सज्जनमानसानाम्

kiṃ ca bhūyaḥ - sadarśanaṃ lokahitotsukānāmuttejanaṃ mandaparākramāṇām / saṃharṣaṇaṃ tyāgaviśāradānāmākarṣaṇaṃ sajjanamānasānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषादनं मारमहाचमूनां प्रसादनं बुद्धगुणप्रियाणाम् । व्रीडोदयंस्वार्थपरायणानां मात्सर्यलोभोपहतात्मनां च

viṣādanaṃ māramahācamūnāṃ prasādanaṃ buddhaguṇapriyāṇām / vrīḍodayaṃsvārthaparāyaṇānāṃ mātsaryalobhopahatātmanāṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रद्धापनं यानवराश्रितानां विस्मापनं त्यागकृतस्मयानाम् । विशोधनं स्वर्गमहापथस्य त्यागप्रियाणामनुमोदि नॄणाम्

śraddhāpanaṃ yānavarāśritānāṃ vismāpanaṃ tyāgakṛtasmayānām / viśodhanaṃ svargamahāpathasya tyāgapriyāṇāmanumodi nṝṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा नु गात्रैरपि नाम कुर्यां हितं परेषामिति यश्च मे ऽभूत् । मनोरथस्तत्सफलीक्रियां च संबोधिमग्र्यामपि चाविदूरे

kadā nu gātrairapi nāma kuryāṃ hitaṃ pareṣāmiti yaśca me 'bhūt / manorathastatsaphalīkriyāṃ ca saṃbodhimagryāmapi cāvidūre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च । न स्पर्धया नैव यशो ऽभिलाषान्न स्वर्गलाभान्न च राज्यहेतोः । नात्यन्तिके ऽप्यात्मसुखे यथायं ममादरो ऽन्यत्र परार्थसिद्धेः

api ca / na spardhayā naiva yaśo 'bhilāṣānna svargalābhānna ca rājyahetoḥ / nātyantike 'pyātmasukhe yathāyaṃ mamādaro 'nyatra parārthasiddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ममानेन समानकालं लोकस्य दुःखं च सुखोदयं च । हर्तुं च कर्तुं च सदास्तु शक्तिस्तमः प्रकाशं च यथैव भानोः

tathā mamānena samānakālaṃ lokasya duḥkhaṃ ca sukhodayaṃ ca / hartuṃ ca kartuṃ ca sadāstu śaktistamaḥ prakāśaṃ ca yathaiva bhānoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टे गुणे ऽनुस्मृतिमागतो वा स्पष्टः कथायोगमुपागतो वा । सर्वप्रकारं जगतो हितानि कुर्यामजस्रं सुखसंहितानि

dṛṣṭe guṇe 'nusmṛtimāgato vā spaṣṭaḥ kathāyogamupāgato vā / sarvaprakāraṃ jagato hitāni kuryāmajasraṃ sukhasaṃhitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स निश्चित्य परार्थसिद्ध्यै प्राणात्यये ऽप्यापतितप्रमोदः । मनांसि धीराण्यपि देवतानां विस्मापयन्स्वां तनुमुत्ससर्ज

evaṃ sa niścitya parārthasiddhyai prāṇātyaye 'pyāpatitapramodaḥ / manāṃsi dhīrāṇyapi devatānāṃ vismāpayansvāṃ tanumutsasarja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो दयास्य व्यसनातुरे जने स्वसौख्यनैःसङ्ग्यमहो महात्मनः । अहो प्रकर्षं गमिता स्थितिः सतामहो परेषां मृदिता यशःश्रियः

aho dayāsya vyasanāture jane svasaukhyanaiḥsaṅgyamaho mahātmanaḥ / aho prakarṣaṃ gamitā sthitiḥ satāmaho pareṣāṃ mṛditā yaśaḥśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो पराक्रान्तमपेतसाध्वसं गुणाश्रयं प्रेम परं प्रदर्शितम् । अहो नमस्कारविशेषपात्रतां प्रसह्य नीतास्य गुणातनुस्तनुः

aho parākrāntamapetasādhvasaṃ guṇāśrayaṃ prema paraṃ pradarśitam / aho namaskāraviśeṣapātratāṃ prasahya nītāsya guṇātanustanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निसर्गसौम्यस्य वसुंधराधृतेरहो परेषां व्यसनेष्वमर्षिता । अहो मदीया गमिता प्रकाशतां खटुङ्कता विक्रमसंपदानया

nisargasaumyasya vasuṃdharādhṛteraho pareṣāṃ vyasaneṣvamarṣitā / aho madīyā gamitā prakāśatāṃ khaṭuṅkatā vikramasaṃpadānayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन नाथेन सनाथतां गतं न शोचितव्यं खलु सांप्रतं जगत् । पराजयाशङ्कितजातसंभ्रमो ध्रुवं विनिश्चासपरो ऽद्य मन्मथः

anena nāthena sanāthatāṃ gataṃ na śocitavyaṃ khalu sāṃprataṃ jagat / parājayāśaṅkitajātasaṃbhramo dhruvaṃ viniścāsaparo 'dya manmathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा नमो ऽस्त्वस्मै महाभागाय सर्वभूतशरण्यायातिविपुलकारुण्यायाप्रमेयसत्त्वाय भूतार्थबोधिसत्त्वाय महासत्त्वायेति । अथ स तमर्थं सब्रह्मचारिभ्यो निवेदयामास । तत्कर्मविस्मितमुखैरथ तस्य शिष्यैर्गन्धर्वयक्षभुजगैस्त्रिदशाधिपैश्च । माल्याम्बराभरणचन्दनचूर्णवर्षैश्छन्ना तदस्थिवसुधा वसुधा बभूव

sarvathā namo 'stvasmai mahābhāgāya sarvabhūtaśaraṇyāyātivipulakāruṇyāyāprameyasattvāya bhūtārthabodhisattvāya mahāsattvāyeti / atha sa tamarthaṃ sabrahmacāribhyo nivedayāmāsa / tatkarmavismitamukhairatha tasya śiṣyairgandharvayakṣabhujagaistridaśādhipaiśca / mālyāmbarābharaṇacandanacūrṇavarṣaiśchannā tadasthivasudhā vasudhā babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.