न विभवक्षयावेक्षया समृद्ध्याशया वा प्रदानवैधुर्यमुपयान्ति सत्पुरुषाः । तद्यथानुश्रूयते - बोधिसत्त्वभूतः किलायं भगवांस्त्यागशीलकुलविनयश्रुतज्ञानाविस्मयादिगुणसमुदितो धनदायमानो विभवसंपदा सर्वातिथित्वादनुपरतदानसत्रो लोकहितार्थप्रवृत्तो दायकश्रेष्ठः श्रेष्ठी बभूव मात्सर्यादिदोषाविषह्यो ऽविषह्य इति प्रकाशनामा । इष्टार्थसंपत्तिविमर्शनाशात् प्रीतिप्रबोधस्य विशेषहेतुः । यथार्थिनां दर्शनमास तस्य तथार्थिनां दर्शनमास तस्य
na vibhavakṣayāvekṣayā samṛddhyāśayā vā pradānavaidhuryamupayānti satpuruṣāḥ / tadyathānuśrūyate - bodhisattvabhūtaḥ kilāyaṃ bhagavāṃstyāgaśīlakulavinayaśrutajñānāvismayādiguṇasamudito dhanadāyamāno vibhavasaṃpadā sarvātithitvādanuparatadānasatro lokahitārthapravṛtto dāyakaśreṣṭhaḥ śreṣṭhī babhūva mātsaryādidoṣāviṣahyo 'viṣahya iti prakāśanāmā / iṣṭārthasaṃpattivimarśanāśāt prītiprabodhasya viśeṣahetuḥ / yathārthināṃ darśanamāsa tasya tathārthināṃ darśanamāsa tasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहीति याच्ञानियतार्थमुक्तो नास्तीति नासौ गदितुं शशाक । हृतावकाशा हि बभूव चित्ते तस्यार्थसक्तिः कृपया महत्या
dehīti yācñāniyatārthamukto nāstīti nāsau gadituṃ śaśāka / hṛtāvakāśā hi babhūva citte tasyārthasaktiḥ kṛpayā mahatyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यार्थिभिर्निर्ह्रियमाणसारे गृहे बभूवाभ्यधिकप्रहर्षः । विवेद स ह्युग्रघनाननर्थानकारणक्षिप्रविरागिणो ऽर्थान्
tasyārthibhirnirhriyamāṇasāre gṛhe babhūvābhyadhikapraharṣaḥ / viveda sa hyugraghanānanarthānakāraṇakṣipravirāgiṇo 'rthān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति लोकस्य हि भूयसार्था लोभाश्रयाद् दुर्गतिमार्गसार्थाः । परात्मनोरभ्युदयावहत्वादर्थास्तदीयास्तु बभुर्यथार्थाः
bhavanti lokasya hi bhūyasārthā lobhāśrayād durgatimārgasārthāḥ / parātmanorabhyudayāvahatvādarthāstadīyāstu babhuryathārthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्य महासत्त्वस्य यथाभिलषितैरक्लिष्टैः शिष्टोपचारविभूषणैर्विपुलैरर्थविसर्गैर्याचनकजनं समन्ततः संतर्पयतः प्रदानौदार्यश्रवणाद्विस्मयावर्जितमनाः शक्रो देवेन्द्रः प्रदानस्थिरनिश्चयमस्य जिज्ञासमानः प्रत्यहं धनधान्यरत्नपरिच्छदजातं तत्तदन्तर्धापयामास । अपि नामायं विभवपरिक्षयाशङ्कयापि मात्सर्याय प्रतार्येतेति । प्रदानाधिमुक्तस्य तु पुनर्महासत्त्वस्य यथा यथा तस्य विनेशुरर्थाः सूर्याभिसृष्ट इव तोयलेशाः । तथा तथैनान् विपुलैः प्रदानैर्गृहात्प्रदीप्तादिव निर्जहार
atha tasya mahāsattvasya yathābhilaṣitairakliṣṭaiḥ śiṣṭopacāravibhūṣaṇairvipulairarthavisargairyācanakajanaṃ samantataḥ saṃtarpayataḥ pradānaudāryaśravaṇādvismayāvarjitamanāḥ śakro devendraḥ pradānasthiraniścayamasya jijñāsamānaḥ pratyahaṃ dhanadhānyaratnaparicchadajātaṃ tattadantardhāpayāmāsa / api nāmāyaṃ vibhavaparikṣayāśaṅkayāpi mātsaryāya pratāryeteti / pradānādhimuktasya tu punarmahāsattvasya yathā yathā tasya vineśurarthāḥ sūryābhisṛṣṭa iva toyaleśāḥ / tathā tathainān vipulaiḥ pradānairgṛhātpradīptādiva nirjahāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शक्रो देवेन्द्रस्त्यागपरायणमेव तं महासत्त्वमवेत्य प्रक्षीयमाणविभवसारमपि विस्मिततरमतिस्तस्यैकरात्रेण सर्वं विभवसारमन्तर्धापयामासान्यत्र रज्जुकुण्डलाद्दात्राच्चैकस्मात् । अथ बोधिसत्त्वः प्रभातायां रजन्यां यथोचित्तं प्रतिविबुद्धः पश्यति स्म धनधान्यपरिच्छदपरिजनविभवशून्यं निष्कूजदीनं स्वभवनं राक्षसैरिवोद्वासितमनभिरामदर्शनीयं, किमिति च समुत्थितवितर्कः समनुविचरंस्तद्रज्जुकुण्डलकं दात्रं च केवलमत्र ददर्श । तस्य चिन्ता प्रादुरभवत् - यदि तावत् केनचिद्याचितुमनुचितवचसा स्वविक्रमोपार्जितोपजौविना मद्गृहे प्रणय एवं दर्शितः सूपयुक्ता एवमर्थाः । अथ त्विदानीं मद्भाग्यदोषादुच्छ्रयमसहमानेन केनचिदनुपयुक्ता एव विद्रुतास्तत्कष्टम् । चलं सौहृदमर्थानां विदितं पूर्वमेव मे । अर्थिनामेव पीडा तु दहत्यत्र मनो मम
atha śakro devendrastyāgaparāyaṇameva taṃ mahāsattvamavetya prakṣīyamāṇavibhavasāramapi vismitataramatistasyaikarātreṇa sarvaṃ vibhavasāramantardhāpayāmāsānyatra rajjukuṇḍalāddātrāccaikasmāt / atha bodhisattvaḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ yathocittaṃ prativibuddhaḥ paśyati sma dhanadhānyaparicchadaparijanavibhavaśūnyaṃ niṣkūjadīnaṃ svabhavanaṃ rākṣasairivodvāsitamanabhirāmadarśanīyaṃ, kimiti ca samutthitavitarkaḥ samanuvicaraṃstadrajjukuṇḍalakaṃ dātraṃ ca kevalamatra dadarśa / tasya cintā prādurabhavat - yadi tāvat kenacidyācitumanucitavacasā svavikramopārjitopajauvinā madgṛhe praṇaya evaṃ darśitaḥ sūpayuktā evamarthāḥ / atha tvidānīṃ madbhāgyadoṣāducchrayamasahamānena kenacidanupayuktā eva vidrutāstatkaṣṭam / calaṃ sauhṛdamarthānāṃ viditaṃ pūrvameva me / arthināmeva pīḍā tu dahatyatra mano mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदानसत्कारसुखोचिताश्चिरं विविक्तमर्थैरभिगम्य मद्गृहम् । कथं भविष्यन्ति नु ते ममार्थिनः पिपासिताः शुष्कमिवागता ह्रदम्
pradānasatkārasukhocitāściraṃ viviktamarthairabhigamya madgṛham / kathaṃ bhaviṣyanti nu te mamārthinaḥ pipāsitāḥ śuṣkamivāgatā hradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स बोधिसत्त्वः स्वधैर्यावष्टम्भादनास्वादितविषाददैन्यस्तस्यामप्यवस्थायामनभ्यस्तयाच्ञाक्रमत्वात् परान् याचितुं परिचितानपि न प्रसेहे । एवं दुष्करं याचितुमिति च तस्य भूयसी याचनकेष्वनुकम्पा बभूव । अथ स महात्मा याचनकजनस्वागतादिक्रियावेक्षया स्वयमेव तद्रज्जुकुण्डलकं दात्रं च प्रतिगृह्य प्रत्यहं तृणविक्रयोपलब्धया विभवमात्रयार्थिजनप्रणयसम्माननां चकार । अथ शक्रो देवेन्द्रस्तस्येमामविषादितां परमे ऽपि दारिद्र्ये प्रदानाभिमुखतां चावेक्ष्य सविस्मयबहुमानः संदृश्यमानदिव्याद्भुतवपुरन्तरिक्षे स्थित्वा दानाद्विच्छन्दयंस्तं महासत्त्वमुवाच - गृहपते सुहृन्मनस्तापकरीमवस्थामिमामुपेतस्त्वमतिप्रदानैः । न दस्युभिर्नैव जलानलाभ्यां न राजभिः संह्रियमाणवित्तः
atha sa bodhisattvaḥ svadhairyāvaṣṭambhādanāsvāditaviṣādadainyastasyāmapyavasthāyāmanabhyastayācñākramatvāt parān yācituṃ paricitānapi na prasehe / evaṃ duṣkaraṃ yācitumiti ca tasya bhūyasī yācanakeṣvanukampā babhūva / atha sa mahātmā yācanakajanasvāgatādikriyāvekṣayā svayameva tadrajjukuṇḍalakaṃ dātraṃ ca pratigṛhya pratyahaṃ tṛṇavikrayopalabdhayā vibhavamātrayārthijanapraṇayasammānanāṃ cakāra / atha śakro devendrastasyemāmaviṣāditāṃ parame 'pi dāridrye pradānābhimukhatāṃ cāvekṣya savismayabahumānaḥ saṃdṛśyamānadivyādbhutavapurantarikṣe sthitvā dānādvicchandayaṃstaṃ mahāsattvamuvāca - gṛhapate suhṛnmanastāpakarīmavasthāmimāmupetastvamatipradānaiḥ / na dasyubhirnaiva jalānalābhyāṃ na rājabhiḥ saṃhriyamāṇavittaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वां हितावेक्षितया ब्रवीमि नियच्छ दाने व्यसनानुरागम् । इत्थंगतः सन्नपि चेन्न दद्या यायाः पुनः पूर्वसमृद्धिशोभाम्
tattvāṃ hitāvekṣitayā bravīmi niyaccha dāne vyasanānurāgam / itthaṃgataḥ sannapi cenna dadyā yāyāḥ punaḥ pūrvasamṛddhiśobhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शश्वत् कृशेनापि परिव्ययेण कालेन दृष्ट्वा क्षयमर्जनानाम् । चयेन वल्मीकसमुच्छ्रयांश्च वृद्ध्यर्थिनः संयम एव पन्थाः
śaśvat kṛśenāpi parivyayeṇa kālena dṛṣṭvā kṣayamarjanānām / cayena valmīkasamucchrayāṃśca vṛddhyarthinaḥ saṃyama eva panthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बोधिसत्त्वः प्रदानाभ्यासमाहात्म्यं विदर्शयञ्छक्रमुवाच - अनार्यमार्येण सहस्रनेत्र सुदुष्करं सुष्ठ्वपि दुर्गतेन । मा चैव तद्भून्मम शक्र वित्तं यत्प्राप्तिहेतोः कृपणाशयः स्याम्
atha bodhisattvaḥ pradānābhyāsamāhātmyaṃ vidarśayañchakramuvāca - anāryamāryeṇa sahasranetra suduṣkaraṃ suṣṭhvapi durgatena / mā caiva tadbhūnmama śakra vittaṃ yatprāptihetoḥ kṛpaṇāśayaḥ syām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छन्ति याच्ञामरणेन गन्तुं दुःखस्य यस्य प्रतिकारमार्गम् । तेनातुरान् कः कुलपुत्रमानी नास्तीति शुष्काशनिनाभिहन्यात्
icchanti yācñāmaraṇena gantuṃ duḥkhasya yasya pratikāramārgam / tenāturān kaḥ kulaputramānī nāstīti śuṣkāśaninābhihanyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मद्विधः किं स्विदुपाददीत रत्नं धनं वा दिवि वापि राज्यम् । याच्ञाभितापेन विवर्णितानि प्रसादयेन्नार्थिमुखानि येन
tanmadvidhaḥ kiṃ svidupādadīta ratnaṃ dhanaṃ vā divi vāpi rājyam / yācñābhitāpena vivarṇitāni prasādayennārthimukhāni yena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्सर्यदोषोपचयाय यः स्यान्न त्यागचित्तं परिबृंहयेद्वा । स त्यागमेवार्हति मद्विधेभ्यः परिग्रहच्छद्ममयो विघातः
mātsaryadoṣopacayāya yaḥ syānna tyāgacittaṃ paribṛṃhayedvā / sa tyāgamevārhati madvidhebhyaḥ parigrahacchadmamayo vighātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युल्लतानृत्तचले धने च साधारणे नैकविघातहेतौ । दाने निदाने च सुखोदयानां मात्सर्यमार्यः क इवाश्रयेत
vidyullatānṛttacale dhane ca sādhāraṇe naikavighātahetau / dāne nidāne ca sukhodayānāṃ mātsaryamāryaḥ ka ivāśrayeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दर्शिता शक्र मयि स्वतेयं हिताभिधानादनुकम्पितो ऽस्मि । स्वभ्यस्तहर्षं तु मनः प्रदानैस्तदुत्पथे केन धृतिं लभेत
taddarśitā śakra mayi svateyaṃ hitābhidhānādanukampito 'smi / svabhyastaharṣaṃ tu manaḥ pradānaistadutpathe kena dhṛtiṃ labheta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चात्र मन्योरनुवृत्तिमार्गे चित्तं भवानर्हति संनियोक्तुम् । न हि स्वभावस्य विपक्षदुर्गमारोढुमल्पेन बलेन शक्यम्
na cātra manyoranuvṛttimārge cittaṃ bhavānarhati saṃniyoktum / na hi svabhāvasya vipakṣadurgamāroḍhumalpena balena śakyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्र उवाच - गृहपते पर्याप्तविभवस्य परिपूर्णकोशकोष्ठागारस्य सम्यक्प्रवृत्तविविधविपुलकर्मान्तस्य विरूढायतेर्लोके वशीकृतैश्वर्यस्यायं क्रमो नेमां दशामभिप्रपन्नस्य । पश्य - स्वबुद्धिविस्पन्दसमाहितेन वा यशो ऽनुकूलेन कुलोचितेन वा । समृद्धिमाकृष्य शुभेन कर्मणा सपत्नतेजांस्यभिभूय भानुवत्
śakra uvāca - gṛhapate paryāptavibhavasya paripūrṇakośakoṣṭhāgārasya samyakpravṛttavividhavipulakarmāntasya virūḍhāyaterloke vaśīkṛtaiśvaryasyāyaṃ kramo nemāṃ daśāmabhiprapannasya / paśya - svabuddhivispandasamāhitena vā yaśo 'nukūlena kulocitena vā / samṛddhimākṛṣya śubhena karmaṇā sapatnatejāṃsyabhibhūya bhānuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जने प्रसङ्गेन वितस्य सद्गतिं प्रबोध्य हर्षं ससुहृत्सु बन्धुषु । अवाप्तसंमानविधिर्नृपादपि श्रिया परिष्वक्त इवाभिकामया
jane prasaṅgena vitasya sadgatiṃ prabodhya harṣaṃ sasuhṛtsu bandhuṣu / avāptasaṃmānavidhirnṛpādapi śriyā pariṣvakta ivābhikāmayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रदाने प्रविजृम्भितक्रमः सुखेषु वा नैति जनस्य वाच्यताम् । अजातपक्षः खमिवारुरुक्षया विघातभाक्केवलया तु दित्सया
atha pradāne pravijṛmbhitakramaḥ sukheṣu vā naiti janasya vācyatām / ajātapakṣaḥ khamivārurukṣayā vighātabhākkevalayā tu ditsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो धनं संयमनैभृताश्रयादुपार्ज्यतां तावदलं प्रदित्सया । अनार्यताप्यत्र च नाम का भवेन्न यत्प्रदद्या विभवेष्वभाविषु
yato dhanaṃ saṃyamanaibhṛtāśrayādupārjyatāṃ tāvadalaṃ praditsayā / anāryatāpyatra ca nāma kā bhavenna yatpradadyā vibhaveṣvabhāviṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिसत्त्व उवाच - अलमतिनिर्बन्धेनात्रभवतः । आत्मार्थः स्याद्यस्य गरीयान् परकार्यात् तेनापि स्याद्देयमनादृत्य समृद्धिम् । नैति प्रीतिं तां हि महत्यापि विभूत्या दानैस्तुष्टिं लोभजयाद्यामुपभुङ्क्ते
bodhisattva uvāca - alamatinirbandhenātrabhavataḥ / ātmārthaḥ syādyasya garīyān parakāryāt tenāpi syāddeyamanādṛtya samṛddhim / naiti prītiṃ tāṃ hi mahatyāpi vibhūtyā dānaistuṣṭiṃ lobhajayādyāmupabhuṅkte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैति स्वर्गं केवलया यच्च समृद्ध्या दानेनैव ख्यातिमवाप्नोति च पुण्याम् । मात्सर्यादीन्नाभिभवत्येव च दोषांस्तस्या हेतोर्दानमतः को न भजेत
naiti svargaṃ kevalayā yacca samṛddhyā dānenaiva khyātimavāpnoti ca puṇyām / mātsaryādīnnābhibhavatyeva ca doṣāṃstasyā hetordānamataḥ ko na bhajeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रातुं लोकान्यस्तु जरामृत्युपरीतानप्यात्मानं दित्सति कारुण्यवशेन । यो नास्वादं वेत्ति सुखानां परदुःखैः कस्तस्यार्थस्त्वद्गतया स्यादपि लक्ष्म्या
trātuṃ lokānyastu jarāmṛtyuparītānapyātmānaṃ ditsati kāruṇyavaśena / yo nāsvādaṃ vetti sukhānāṃ paraduḥkhaiḥ kastasyārthastvadgatayā syādapi lakṣmyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च देवेन्द्र । संपत्तिरिव वित्तानामध्रुवा स्थितिरायुषः । इति याचनकं लब्ध्वा न समृद्धिरवेक्ष्यते
api ca devendra / saṃpattiriva vittānāmadhruvā sthitirāyuṣaḥ / iti yācanakaṃ labdhvā na samṛddhiravekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको रथश्च भुवि यद्विदधाति वर्त्म तेनापरो व्रजति धृष्टतरं तथान्यः । कल्याणमाद्यमिममित्यवधूय मार्गं नासत्पथप्रणयने रमते मनो मे
eko rathaśca bhuvi yadvidadhāti vartma tenāparo vrajati dhṛṣṭataraṃ tathānyaḥ / kalyāṇamādyamimamityavadhūya mārgaṃ nāsatpathapraṇayane ramate mano me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थश्च विस्तरमुपैष्यति चेत्पुनर्मे हर्ता मनांसि नियमेन स याचकानाम् । एवंगते ऽपि च यथाविभवं प्रदास्ये मा चैव दाननियमे प्रमदिष्म शक्र
arthaśca vistaramupaiṣyati cetpunarme hartā manāṃsi niyamena sa yācakānām / evaṃgate 'pi ca yathāvibhavaṃ pradāsye mā caiva dānaniyame pramadiṣma śakra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ते शक्रो देवेन्द्रः समभिप्रसादितमनाः साधु साध्वित्येनमभिसंराध्य सबहुमानस्निग्धमवेक्षमाण उवाच - यशःसपत्नैरपि कर्मभिर्जनः समृद्धिमन्विच्छति नीचदारुणैः । स्वसौख्यसङ्गादनवेक्षितात्ययः प्रतार्यमाणश्चपलेन चेतसा
ityukte śakro devendraḥ samabhiprasāditamanāḥ sādhu sādhvityenamabhisaṃrādhya sabahumānasnigdhamavekṣamāṇa uvāca - yaśaḥsapatnairapi karmabhirjanaḥ samṛddhimanvicchati nīcadāruṇaiḥ / svasaukhyasaṅgādanavekṣitātyayaḥ pratāryamāṇaścapalena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयित्वा तु धनक्षयं त्वया स्वसौख्यहानिं मम च प्रतारणाम् । परार्थसंपादनधीरचेतसा महत्त्वमुद्भावितमात्मसंपदः
acintayitvā tu dhanakṣayaṃ tvayā svasaukhyahāniṃ mama ca pratāraṇām / parārthasaṃpādanadhīracetasā mahattvamudbhāvitamātmasaṃpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो बतौदार्यविशेषभास्वतः प्रमृष्टमात्सर्यतमिस्रता हृदः । प्रदानसंकोचविरूपतां गतं धने प्रनष्टे ऽपि न यत्तदाशया
aho bataudāryaviśeṣabhāsvataḥ pramṛṣṭamātsaryatamisratā hṛdaḥ / pradānasaṃkocavirūpatāṃ gataṃ dhane pranaṣṭe 'pi na yattadāśayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चात्र चित्रं परदुःखदुःखिनः कृपावशाल्लोकहितैषिणस्तव । हिमावदातः शिखरीव वायुना न यत्प्रदानादसि कम्पितो मया
na cātra citraṃ paraduḥkhaduḥkhinaḥ kṛpāvaśāllokahitaiṣiṇastava / himāvadātaḥ śikharīva vāyunā na yatpradānādasi kampito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यशः समुद्भावयितुं परीक्षया धनं तवेदं तु निगूढवानहम् । मणिर्हि शोभानुगतो ऽप्यतो ऽन्यथा न संस्पृशेद्रत्नयशोमहार्घताम्
yaśaḥ samudbhāvayituṃ parīkṣayā dhanaṃ tavedaṃ tu nigūḍhavānaham / maṇirhi śobhānugato 'pyato 'nyathā na saṃspṛśedratnayaśomahārghatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः प्रदानैरभिवर्ष याचकान् ह्रदान् महामेघ इवाभिपूरयन् । धनक्षयं नाप्स्यसि मत्परिग्रहादिदं क्षमेथाश्च विचेष्टितं मम
yataḥ pradānairabhivarṣa yācakān hradān mahāmegha ivābhipūrayan / dhanakṣayaṃ nāpsyasi matparigrahādidaṃ kṣamethāśca viceṣṭitaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.