Library·Kurma-Purana·1·1.27
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षड्विंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । एषां स्वभावं सूताद्य कथयस्व समासतः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam / eṣāṃ svabhāvaṃ sūtādya kathayasva samāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच गते नारायणे कृष्णे स्वमेव परमं पदम् । पार्थः परमधर्मात्मा पाण्डवः शत्रुतापनः
sūta uvāca gate nārāyaṇe kṛṣṇe svameva paramaṃ padam / pārthaḥ paramadharmātmā pāṇḍavaḥ śatrutāpanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा चेवोत्तरविधिं शोकेन महतावृतः । अपश्यत् पथि गच्छन्तं कृष्णद्वैपायनं मुनिम्
kṛtvā cevottaravidhiṃ śokena mahatāvṛtaḥ / apaśyat pathi gacchantaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्यैः प्रशिष्यैरभितः संवृतं ब्रह्मवादिनम् । पपात दण्डवद् भूमौ त्यक्त्वा शोकं तदार्ऽजुनः
śiṣyaiḥ praśiṣyairabhitaḥ saṃvṛtaṃ brahmavādinam / papāta daṇḍavad bhūmau tyaktvā śokaṃ tadār'junaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच परमप्रीतः कस्माद् देशान्महामुने । इदानीं गच्छसि क्षिप्रं कं वा देशं प्रति प्रभो
uvāca paramaprītaḥ kasmād deśānmahāmune / idānīṃ gacchasi kṣipraṃ kaṃ vā deśaṃ prati prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदर्शनाद् वै भवतः शोको मे विपुलो गतः । इदानीं मम यत् कार्यं ब्रूहि पद्मदलेक्षण
saṃdarśanād vai bhavataḥ śoko me vipulo gataḥ / idānīṃ mama yat kāryaṃ brūhi padmadalekṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुवाच महायोगी कृष्णद्वैपायनः स्वयम् । उपविश्य नदीतिरे शिष्यैः परिवृतो मुनिः
tamuvāca mahāyogī kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam / upaviśya nadītire śiṣyaiḥ parivṛto muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं कलियुगं घोरं संप्राप्तं पाण्डुनन्दन । ततो गच्छामि देवस्य वाराणसीं महापुरीम्
idaṃ kaliyugaṃ ghoraṃ saṃprāptaṃ pāṇḍunandana / tato gacchāmi devasya vārāṇasīṃ mahāpurīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन् कलियुगे घोरे लोकाः पापानुवर्तिनः । भविष्यन्ति महापापा वर्णाश्रमविवर्जिताः
asmin kaliyuge ghore lokāḥ pāpānuvartinaḥ / bhaviṣyanti mahāpāpā varṇāśramavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यत् पश्यामि जन्तूनांमुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । सर्वपापप्रशमनं प्रायश्चित्तं कलौ युगे
nānyat paśyāmi jantūnāṃmuktvā vārāṇasīṃ purīm / sarvapāpapraśamanaṃ prāyaścittaṃ kalau yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं त्रेता द्वापरं च सर्वेष्वेतेषु वै नराः । भविष्यन्ति महात्मानो धार्मिकाः सत्यवादिनः
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca sarveṣveteṣu vai narāḥ / bhaviṣyanti mahātmāno dhārmikāḥ satyavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं हि लोकेषु विख्यातो धृतिमाञ् जनवत्सलः । पालयाद्य परं धर्मं स्वकीयं मुच्यसे भयात्
tvaṃ hi lokeṣu vikhyāto dhṛtimāñ janavatsalaḥ / pālayādya paraṃ dharmaṃ svakīyaṃ mucyase bhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तो भगवता पार्थः परपुरञ्जयः । पृष्टवान् प्रणिपत्यासौ युगधर्मान् द्विजोत्तमाः
evamukto bhagavatā pārthaḥ parapurañjayaḥ / pṛṣṭavān praṇipatyāsau yugadharmān dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै प्रोवाच सकलं मुनिः सत्यवतीसुतः । प्रणम्य देवमीशानं युगधर्मान् सनातनान्
tasmai provāca sakalaṃ muniḥ satyavatīsutaḥ / praṇamya devamīśānaṃ yugadharmān sanātanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्ष्यामि ते समासेन युगधर्मान् नरेश्वर । न शक्यते मया पार्थ विस्तरेणाभिभाषितुम्
vakṣyāmi te samāsena yugadharmān nareśvara / na śakyate mayā pārtha vistareṇābhibhāṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यं कृतयुगं प्रोक्तं ततस्त्रेतायुगं बुधैः । तृतीयं द्वापरं पार्थ चतुर्थं कलिरुच्यते
ādyaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ tatastretāyugaṃ budhaiḥ / tṛtīyaṃ dvāparaṃ pārtha caturthaṃ kalirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते । द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेव कलौ युगे
dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate / dvāpare yajñamevāhurdānameva kalau yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा कृतयुगे देवस्त्रेतायां भगवान् रविः । द्वापरे दैवतं विष्णुः कलौ रुद्रो महेश्वरः
brahmā kṛtayuge devastretāyāṃ bhagavān raviḥ / dvāpare daivataṃ viṣṇuḥ kalau rudro maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा विष्णुस्तथा सूर्यः सर्व एव कलिष्वपि । पूज्यते भगवान् रुद्रश्चतुर्ष्वपि पिनाकधृक्
brahmā viṣṇustathā sūryaḥ sarva eva kaliṣvapi / pūjyate bhagavān rudraścaturṣvapi pinākadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्ये कृतयुगे धर्मश्चतुष्पादः सनातनः । त्रेतायुगे त्रिपादः स्याद् द्विपादो द्वापरे स्थितः । त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण तिष्ठति
ādye kṛtayuge dharmaścatuṣpādaḥ sanātanaḥ / tretāyuge tripādaḥ syād dvipādo dvāpare sthitaḥ / tripādahīnastiṣye tu sattāmātreṇa tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते तु मिथुनोत्पत्तिर्वृत्तिः साक्षाद् रसोल्लसा । प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सदानन्दाश्च भोगिनः
kṛte tu mithunotpattirvṛttiḥ sākṣād rasollasā / prajāstṛptāḥ sadā sarvāḥ sadānandāśca bhoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमोत्तमत्वं नास्त्यासां निर्विशेषाः पुरञ्जय । तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन् कृते युगे
adhamottamatvaṃ nāstyāsāṃ nirviśeṣāḥ purañjaya / tulyamāyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasmin kṛte yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास्तथा । ध्याननिष्ठास्तपोनिष्ठा महादेवपरायणाः
viśokāḥ sattvabahulā ekāntabahulāstathā / dhyānaniṣṭhāstaponiṣṭhā mahādevaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः । पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेतः परन्तप
tā vai niṣkāmacāriṇyo nityaṃ muditamānasāḥ / parvatodadhivāsinyo hyaniketaḥ parantapa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसोल्लासा कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते ततः । तस्यां सिद्धौ प्रणष्टायामन्या सिद्धिरवर्तत
rasollāsā kālayogāt tretākhye naśyate tataḥ / tasyāṃ siddhau praṇaṣṭāyāmanyā siddhiravartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपां सौक्ष्म्ये प्रतिहते तदा मेघात्मना तु वै । मेघेभ्यः स्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम्
apāṃ saukṣmye pratihate tadā meghātmanā tu vai / meghebhyaḥ stanayitnubhyaḥ pravṛttaṃ vṛṣṭisarjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृदेव तया वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले । प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षा वै गृहसंज्ञिताः
sakṛdeva tayā vṛṣṭyā saṃyukte pṛthivītale / prādurāsaṃstadā tāsāṃ vṛkṣā vai gṛhasaṃjñitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वप्रत्युपयोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते । वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः
sarvapratyupayogastu tāsāṃ tebhyaḥ prajāyate / vartayanti sma tebhyastāstretāyugamukhe prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालेन महता तासामेव विपर्यतात् । रागलोभात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्
tataḥ kālena mahatā tāsāmeva viparyatāt / rāgalobhātmako bhāvastadā hyākasmiko 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना । प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः
viparyayeṇa tāsāṃ tu tena tatkālabhāvinā / praṇaśyanti tataḥ sarve vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः । अभिध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा
tatasteṣu pranaṣṭeṣu vibhrāntā maithunodbhavāḥ / abhidhyāyanti tāṃ siddhiṃ satyābhidhyāyinastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः । वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च
prādurbabhūvustāsāṃ tu vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ / vastrāṇi te prasūyante phalānyābharaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम् । अमाक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु
teṣveva jāyate tāsāṃ gandhavarṇarasānvitam / amākṣikaṃ mahāvīryaṃ puṭake puṭake madhu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ता वर्तयन्ति स्म त्रेतायुगमुखे प्रिजाः । हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या सर्वा वै विगतज्वराः
tena tā vartayanti sma tretāyugamukhe prijāḥ / hṛṣṭapuṣṭāstayā siddhyā sarvā vai vigatajvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तदा । वृक्षांस्तान् पर्यगृह्णन्त मधु चामाक्षिकं बलात्
tataḥ kālāntareṇaiva punarlobhāvṛtāstadā / vṛkṣāṃstān paryagṛhṇanta madhu cāmākṣikaṃ balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां तेनापचारेण पुनर्लोभकृतेन वै । प्रणष्टामधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित् क्वचित्
tāsāṃ tenāpacāreṇa punarlobhakṛtena vai / praṇaṣṭāmadhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣāḥ kvacit kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतवर्षातपैस्तीव्रै स्ततस्ता दुः खिता भृशम् । द्वन्द्वैः संपीड्यमानास्तु चक्रुरावरणानि च
śītavarṣātapaistīvrai statastā duḥ khitā bhṛśam / dvandvaiḥ saṃpīḍyamānāstu cakrurāvaraṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा द्वन्द्वप्रतीघातान् वार्तोपायमचिन्तयन् । नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा
kṛtvā dvandvapratīghātān vārtopāyamacintayan / naṣṭeṣu madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣeṣu vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः । वार्तायाः साधिका ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः
tataḥ prādurbabhau tāsāṃ siddhistretāyuge punaḥ / vārtāyāḥ sādhikā hyanyā vṛṣṭistāsāṃ nikāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां वृष्ट्यूदकानीह यानि निम्नैर्गतानि तु । अवहन् वृष्टिसंतत्या स्त्रोतः स्थानानि निम्नगाः
tāsāṃ vṛṣṭyūdakānīha yāni nimnairgatāni tu / avahan vṛṣṭisaṃtatyā strotaḥ sthānāni nimnagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये पुनस्तदपां स्तोका आपन्नाः पृथिवीतले । अपां भूणेश्च संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन्
ye punastadapāṃ stokā āpannāḥ pṛthivītale / apāṃ bhūṇeśca saṃyogādoṣadhyastāstadābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश । ऋतुपुष्पफलैश्चैव वृक्षगुल्माश्च जज्ञिरे
aphālakṛṣṭāścānuptā grāmyāraṇyāścaturdaśa / ṛtupuṣpaphalaiścaiva vṛkṣagulmāśca jajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रादुरभूत् तासां रागो लोभश्च सर्वशः । अवश्यं भाविनार्ऽथे न त्रेतायुगवशेन वै
tataḥ prādurabhūt tāsāṃ rāgo lobhaśca sarvaśaḥ / avaśyaṃ bhāvinār'the na tretāyugavaśena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् । वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्
tatastāḥ paryagṛhṇanta nadīkṣetrāṇi parvatān / vṛkṣagulmauṣadhīścaiva prasahya tu yathābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपर्ययेण तासां ता ओषध्यो विविशुर्महीम् । पितामहनियोगेन दुदोह पृथिवीं पृथुः
viparyayeṇa tāsāṃ tā oṣadhyo viviśurmahīm / pitāmahaniyogena dudoha pṛthivīṃ pṛthuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ता जगृहुः सर्वा अन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः । वसुदारधनाद्यांस्तु बलात् कालबलेन तु
tatastā jagṛhuḥ sarvā anyonyaṃ krodhamūrchitāḥ / vasudāradhanādyāṃstu balāt kālabalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वैतद् भगवानजः । ससर्ज क्षत्रियान् ब्रह्मा ब्राह्मणानां हिताय च
maryādāyāḥ pratiṣṭhārthaṃ jñātvaitad bhagavānajaḥ / sasarja kṣatriyān brahmā brāhmaṇānāṃ hitāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाश्रमव्यवस्थां च त्रेतायां कृतवान् प्रभुः । यज्ञप्रवर्तनं चैव पशुहिंसाविवर्जितम्
varṇāśramavyavasthāṃ ca tretāyāṃ kṛtavān prabhuḥ / yajñapravartanaṃ caiva paśuhiṃsāvivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वापरेष्वथ विद्यन्ते मतिभेदाः सदा नृणाम् । रागो लोभस्तथा युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः
dvāpareṣvatha vidyante matibhedāḥ sadā nṛṇām / rāgo lobhastathā yuddhaṃ tattvānāmaviniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतास्विह विधीयते । वेदव्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु
eko vedaścatuṣpādastretāsviha vidhīyate / vedavyāsaiścaturdhā tu vyasyate dvāparādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदाद् भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः । मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः
ṛṣiputraiḥ punarbhedād bhidyante dṛṣṭivibhramaiḥ / mantrabrāhmaṇavinyāsaiḥ svaravarṇaviparyayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहिता ऋग्यजुः साम्नां संहन्यन्ते श्रुतर्षिभिः । सामान्याद् वैकृताच्चैवदृष्टिभेदैः क्वचित् क्वचित्
saṃhitā ṛgyajuḥ sāmnāṃ saṃhanyante śrutarṣibhiḥ / sāmānyād vaikṛtāccaivadṛṣṭibhedaiḥ kvacit kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि सुव्रत
brāhmaṇaṃ kalpasūtrāṇi mantrapravacanāni ca / itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव वायाध्युपद्रवाः । वाङ्मनः कायजैर्दुः सैर्निर्वेदो जायते नृणाम्
avṛṣṭirmaraṇaṃ caiva tathaiva vāyādhyupadravāḥ / vāṅmanaḥ kāyajairduḥ sairnirvedo jāyate nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वेदाज्जायते तेषां दुः खमोक्षविचारणा । विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद् दोषदर्शनम्
nirvedājjāyate teṣāṃ duḥ khamokṣavicāraṇā / vicāraṇācca vairāgyaṃ vairāgyād doṣadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः । एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर्वै द्वापरे स्मृता
doṣāṇāṃ darśanāccaiva dvāpare jñānasaṃbhavaḥ / eṣā rajastamoyuktā vṛttirvai dvāpare smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते । द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे
ādye kṛte tu dharmo 'sti sa tretāyāṃ pravartate / dvāpare vyākulībhūtvā praṇaśyati kalau yuge
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.