Library·Kurma-Purana·1·1.3
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः वर्णा भगवतोद्दिष्टाश्चत्वारो ऽप्याश्रमास्तथा । इदानीं क्रममस्माकमाश्रमाणां वद प्रभो
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvitīyo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ varṇā bhagavatoddiṣṭāścatvāro 'pyāśramāstathā / idānīṃ kramamasmākamāśramāṇāṃ vada prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकूर्म उवाच ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । क्रमेणैवाश्रमाः प्रोक्ताः कारणादन्यथा भवेत्
śrīkūrma uvāca brahmacārī gṛhasthaśca vānaprastho yatistathā / krameṇaivāśramāḥ proktāḥ kāraṇādanyathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पन्नज्ञानविज्ञानो वैराग्यं परमं गतः । प्रव्रजेद् ब्रह्मचर्यात् तु यदिच्छेत् परमां गतिम्
utpannajñānavijñāno vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ / pravrajed brahmacaryāt tu yadicchet paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारानाहृत्य विधिवदन्यथा विविधैर्मखैः । यजेदुत्पादयेत् पुत्रान् विरक्तो यदि संन्यसेत्
dārānāhṛtya vidhivadanyathā vividhairmakhaiḥ / yajedutpādayet putrān virakto yadi saṃnyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्ट्वा विधिवद् यज्ञैरनुत्पाद्य तथात्मजम् । नगार्हस्थ्यं गृहीत्यक्त्वा संन्यसेद् बुद्धिमान् द्विजः
aniṣṭvā vidhivad yajñairanutpādya tathātmajam / nagārhasthyaṃ gṛhītyaktvā saṃnyased buddhimān dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वैराग्यवेगेन स्थातुं नोत्सहते गृहे । तत्रैव संन्यसेद् विद्वाननिष्ट्वापि द्विजोत्तमः
atha vairāgyavegena sthātuṃ notsahate gṛhe / tatraiva saṃnyased vidvānaniṣṭvāpi dvijottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा विविधैर्यज्ञैरिष्ट्वा वनमथाक्षयेत् । तपस्तप्त्वा तपोयोगाद् विरक्तः संन्यसेद् यदि
anyathā vividhairyajñairiṣṭvā vanamathākṣayet / tapastaptvā tapoyogād viraktaḥ saṃnyased yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानप्रस्थाश्रमं गत्वा न गृहं प्रविशेत् पुनः । न संन्यासी वनं चाथ ब्रह्माचर्यं न साधकः
vānaprasthāśramaṃ gatvā na gṛhaṃ praviśet punaḥ / na saṃnyāsī vanaṃ cātha brahmācaryaṃ na sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा द्विजः । प्रव्रजेत गृही विद्वान् वनाद् वा श्रुतिचोदनात्
prājāpatyāṃ nirūpyeṣṭimāgneyīmathavā dvijaḥ / pravrajeta gṛhī vidvān vanād vā śruticodanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकर्तुमसमर्थो ऽपि जुहोतियजतिक्रियाः । अन्धः पङ्गुर्दरिद्रो वा विरक्तः संन्यसेद् द्विजः
prakartumasamartho 'pi juhotiyajatikriyāḥ / andhaḥ paṅgurdaridro vā viraktaḥ saṃnyased dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषामेव वैराग्यं संन्यासाय विधीयते । पतत्येवाविरक्तो यः संन्यासं कर्तुमिच्छति
sarveṣāmeva vairāgyaṃ saṃnyāsāya vidhīyate / patatyevāvirakto yaḥ saṃnyāsaṃ kartumicchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन्नथवा सम्यग् वर्तेतामरणं द्विजः । श्रद्धावनाश्रमे युक्तः सो ऽमृतत्वाय कल्पते
ekasminnathavā samyag vartetāmaraṇaṃ dvijaḥ / śraddhāvanāśrame yuktaḥ so 'mṛtatvāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यायागतधनः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः । स्वधर्मपालको नित्यं सो ऽमृतत्वाय कल्पते
nyāyāgatadhanaḥ śānto brahmavidyāparāyaṇaḥ / svadharmapālako nityaṃ so 'mṛtatvāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मण्याधाय क्रमाणि निःसङ्गः कामवर्जितः । प्रसन्नेनैव मनसा कुर्वाणो याति तत्पदम्
brahmaṇyādhāya kramāṇi niḥsaṅgaḥ kāmavarjitaḥ / prasannenaiva manasā kurvāṇo yāti tatpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणा दीयते देयं ब्रह्मणे संप्रदीयते । ब्रह्मैव दीयते चेति ब्रह्मार्पणमिदं परम्
brahmaṇā dīyate deyaṃ brahmaṇe saṃpradīyate / brahmaiva dīyate ceti brahmārpaṇamidaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं कर्ता सर्वमेतद् ब्रह्मैव कुरुते तथा । एतद् ब्रह्मार्पणं प्रोक्तमृषिभिः तत्त्वदर्शिभिः
nāhaṃ kartā sarvametad brahmaiva kurute tathā / etad brahmārpaṇaṃ proktamṛṣibhiḥ tattvadarśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीणातु भगवानीशः कर्मणानेन शाश्वतः । करोति सततं बुद्ध्या ब्रह्मार्पणमिदं परम्
prīṇātu bhagavānīśaḥ karmaṇānena śāśvataḥ / karoti satataṃ buddhyā brahmārpaṇamidaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वा फलानां संन्यासं प्रकुर्यात् परमेश्वरे । कर्मणामेतदप्याहुः ब्रह्मार्पणमनुत्तमम्
yadvā phalānāṃ saṃnyāsaṃ prakuryāt parameśvare / karmaṇāmetadapyāhuḥ brahmārpaṇamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं सङ्गवर्जितम् । क्रियते विदुषा कर्म तद्भवेदपि मोक्षदम्
kāryamityeva yatkarma niyataṃ saṅgavarjitam / kriyate viduṣā karma tadbhavedapi mokṣadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा यदि कर्माणि कुर्यान्नित्यमपि द्विजः । अकृत्वा फलसंन्यासं बध्यते तत्फलेन तु
anyathā yadi karmāṇi kuryānnityamapi dvijaḥ / akṛtvā phalasaṃnyāsaṃ badhyate tatphalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन त्यक्त्वा कर्माश्रितं फलम् । अविद्वानपि कुर्वोत कर्माप्नोत्यचिरात् पदम्
tasmāt sarvaprayatnena tyaktvā karmāśritaṃ phalam / avidvānapi kurvota karmāpnotyacirāt padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा क्षीयते पापमैहिकं पौर्विकं तथा । मनः प्रसादमन्वेति ब्रह्म विज्ञायते ततः
karmaṇā kṣīyate pāpamaihikaṃ paurvikaṃ tathā / manaḥ prasādamanveti brahma vijñāyate tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा सहिताज्ज्ञानात् सम्यग् योगो ऽबिजायते । ज्ञानं च कर्मसहितं जायते दोषवर्जितम्
karmaṇā sahitājjñānāt samyag yogo 'bijāyate / jñānaṃ ca karmasahitaṃ jāyate doṣavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र तत्राश्रमे रतः । कर्माणीश्वरतुष्ट्यर्थं कुर्यान्नैष्कर्म्यमाप्नुयात्
tasmāt sarvaprayatnena tatra tatrāśrame rataḥ / karmāṇīśvaratuṣṭyarthaṃ kuryānnaiṣkarmyamāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्य परमं ज्ञानं नैष्कर्म्यं तत्प्रसादतः । एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन्नेव विमुच्यते
saṃprāpya paramaṃ jñānaṃ naiṣkarmyaṃ tatprasādataḥ / ekākī nirmamaḥ śānto jīvanneva vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्षते परमात्मानं परं ब्रह्म महेश्वरम् । नित्यानन्दं निराभासं तस्मिन्नेव लयं व्रजेत्
vīkṣate paramātmānaṃ paraṃ brahma maheśvaram / nityānandaṃ nirābhāsaṃ tasminneva layaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सेवेत सततं कर्मयोगं प्रसन्नधीः । तृप्तये परमेशस्य तत् पदं याति शाश्वतम्
tasmāt seveta satataṃ karmayogaṃ prasannadhīḥ / tṛptaye parameśasya tat padaṃ yāti śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वः सथितं सर्वं चातुराश्रम्यमुत्तमम् । न ह्येतत् समतिक्रम्य सिद्धिं विन्दति मानवः
etad vaḥ sathitaṃ sarvaṃ cāturāśramyamuttamam / na hyetat samatikramya siddhiṃ vindati mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.