Library·Kurma-Purana·1·1.35
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुस्त्रिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम् । आर्षेण तु विधानेन यथा दृष्टं यथा श्रुतम्
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge catustriśo 'dhyāyaḥ mārkaṇḍeya uvāca kathayiṣyāmi te vatsa tīrthayātrāvidhikramam / ārṣeṇa tu vidhānena yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयागतीर्थयात्रार्थो यः प्रयाति नरः क्वचित् । बलीवर्दं समारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम्
prayāgatīrthayātrārtho yaḥ prayāti naraḥ kvacit / balīvardaṃ samārūḍhaḥ śṛṇu tasyāpi yatphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरके वसते घोरे समाः कल्पशतायुतम् । ततो निवर्तते घोरो गवां क्रोधो हि दारुणः । सलिलं च न गृह्णन्ति पितरस्तस्य देहिनः
narake vasate ghore samāḥ kalpaśatāyutam / tato nivartate ghoro gavāṃ krodho hi dāruṇaḥ / salilaṃ ca na gṛhṇanti pitarastasya dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु पुत्रांस्तथा बालान् स्नापयेत् पाययेत् तथा । यथात्मना तथा सर्वान् दानं विप्रेषु दापयेत्
yastu putrāṃstathā bālān snāpayet pāyayet tathā / yathātmanā tathā sarvān dānaṃ vipreṣu dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्याल्लोभमोहाद् वा गच्छेद् यानेन यो नरः । निष्फलं तस्य तत् तीर्थं तसमाद्यानं विवर्जयेत्
aiśvaryāllobhamohād vā gacched yānena yo naraḥ / niṣphalaṃ tasya tat tīrthaṃ tasamādyānaṃ vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति । आर्षेण तु विवाहेन यथा विभवविस्तरम्
gaṅgāyamunayormadhye yastu kanyāṃ prayacchati / ārṣeṇa tu vivāhena yathā vibhavavistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स पश्यति तं घोरं नरकं तेन कर्मणा । उत्तरान् स कुरून् गत्वा मोदते कालमक्षयम्
na sa paśyati taṃ ghoraṃ narakaṃ tena karmaṇā / uttarān sa kurūn gatvā modate kālamakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वटमूलं समाश्रित्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् । सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं स गच्छति
vaṭamūlaṃ samāśritya yastu prāṇān parityajet / sarvalokānatikramya rudralokaṃ sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः । लोकपालाश्च सिद्धाश्च पितरो लोकसंमताः
tatra brahmādayo devā diśaśca sadigīśvarāḥ / lokapālāśca siddhāśca pitaro lokasaṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारप्रमुखास्तथा ब्रह्मर्षयो ऽपरे । नागाः सुपार्णाः सिद्धाश्च तथा नित्यं समासते । हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः
sanatkumārapramukhāstathā brahmarṣayo 'pare / nāgāḥ supārṇāḥ siddhāśca tathā nityaṃ samāsate / hariśca bhagavānāste prajāpatipuraskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् । प्रयागं राजशार्दूल त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
gaṅgāyamunayormadhye pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam / prayāgaṃ rājaśārdūla triṣu lokeṣu viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राभिषेकं यः कुर्यात् संगमे संशितव्रतः । तुल्यं फलवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryāt saṃgame saṃśitavrataḥ / tulyaṃ phalavāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मातृवचनात् तात न लोकवचनादपि । मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागगामनं प्रति
na mātṛvacanāt tāta na lokavacanādapi / matirutkramaṇīyā te prayāgagāmanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश तीर्थ सहस्त्राणि षष्टिकोट्यस्तथापरे । तेषां सान्निध्यमत्रैव तीर्थानां कुरुनन्दन
daśa tīrtha sahastrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathāpare / teṣāṃ sānnidhyamatraiva tīrthānāṃ kurunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या गतिर्योगयुक्तस्य सत्त्वस्थस्य मनीषिणः । सा गतिस्त्यजतः प्राणान् गङ्गायमुनसंगमे
yā gatiryogayuktasya sattvasthasya manīṣiṇaḥ / sā gatistyajataḥ prāṇān gaṅgāyamunasaṃgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते जीवन्ति लोके ऽस्मिन् यत्र तत्र युधिष्ठिर । ये प्रयागं न संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
na te jīvanti loke 'smin yatra tatra yudhiṣṭhira / ye prayāgaṃ na saṃprāptāstriṣu lokeṣu viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दृष्ट्वा तु तत् तीर्थं प्रयागं परमं पदम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशाङ्क इव राहुणा
evaṃ dṛṣṭvā tu tat tīrthaṃ prayāgaṃ paramaṃ padam / mucyate sarvapāpebhyaḥ śaśāṅka iva rāhuṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्बलाश्वतरौ नागौ यमुनादक्षिणे तटे । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते सर्वपातकैः
kambalāśvatarau nāgau yamunādakṣiṇe taṭe / tatra snātvā ca pītvā ca mucyate sarvapātakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गत्वा नरः स्थानं महादेवस्य धीमतः । आत्मानं तारयेत् पूर्वं दशातीतान् दशापरान्
tatra gatvā naraḥ sthānaṃ mahādevasya dhīmataḥ / ātmānaṃ tārayet pūrvaṃ daśātītān daśāparān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वाभिषेकं तु नरः सो ऽश्वमेधफलं लभेत् । स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाहूतसंप्लवम्
kṛtvābhiṣekaṃ tu naraḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet / svargalokamavāpnoti yāvadāhūtasaṃplavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपार्श्वे तु गङ्गायास्त्रैलोक्यख्यातिमान् नृप । अवचः सर्वसामुद्रः प्रतिष्ठानं च विश्रुतम्
pūrvapārśve tu gaṅgāyāstrailokyakhyātimān nṛpa / avacaḥ sarvasāmudraḥ pratiṣṭhānaṃ ca viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति । सर्वपापविशुद्धात्मा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
brahmacārī jitakrodhastrirātraṃ yadi tiṣṭhati / sarvapāpaviśuddhātmā so 'śvamedhaphalaṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरेण प्रतिष्ठानं भागीरथ्यास्तु सव्यतः । हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
uttareṇa pratiṣṭhānaṃ bhāgīrathyāstu savyataḥ / haṃsaprapatanaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वमेधफलं तत्र स्मृतमात्रात् तु जायते । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत् स्वर्गे महीयते
aśvamedhaphalaṃ tatra smṛtamātrāt tu jāyate / yāvaccandraśca sūryaśca tāvat svarge mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपाण्डुरे । परित्यजतियः प्राणान् शृणु तस्यापि यत् फलम्
urvaśīpuline ramye vipule haṃsapāṇḍure / parityajatiyaḥ prāṇān śṛṇu tasyāpi yat phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिवर्षसहस्त्राणि षष्टिवर्षशतानि च । आस्ते स पितृभिः सार्धं स्वर्गलोके नराधिप
ṣaṣṭivarṣasahastrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca / āste sa pitṛbhiḥ sārdhaṃ svargaloke narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथं संध्यावटे रम्ये ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । नरः शुचिरुपासीत ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
athaṃ saṃdhyāvaṭe ramye brahmacārī jitendriyaḥ / naraḥ śucirupāsīta brahmalokamavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटितीर्थं समाश्रित्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् । कोटिवर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते
koṭitīrthaṃ samāśritya yastu prāṇān parityajet / koṭivarṣasahastrāṇi svargaloke mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र गङ्गा महाभागा बहुतीर्थतपोवना । सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा
yatra gaṅgā mahābhāgā bahutīrthatapovanā / siddhakṣetraṃ hi tajjñeyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षितौ तारयते मर्त्यान् नागांस्तारयते ऽप्यधः । दिवि तारयते देवांस्तेन त्रिपथगा स्मृता
kṣitau tārayate martyān nāgāṃstārayate 'pyadhaḥ / divi tārayate devāṃstena tripathagā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदस्थीनि गङ्गायां तिष्ठन्ति पुरुषस्य तु । तावद् वर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते
yāvadasthīni gaṅgāyāṃ tiṣṭhanti puruṣasya tu / tāvad varṣasahastrāṇi svargaloke mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थानां परमं तीर्थं नदीनां परमा नदी । मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ nadīnāṃ paramā nadī / mokṣadā sarvabhūtānāṃ mahāpātakināmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसंगमे
sarvatra sulabhā gaṅgā triṣu sthāneṣu durlabhā / gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṃgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषामे भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गङ्गासमा गतिः
sarveṣāme bhūtānāṃ pāpopahatacetasām / gatimanveṣamāṇānāṃ nāsti gaṅgāsamā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् । माहेश्वरात् परिभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam / māheśvarāt paribhraṣṭā sarvapāpaharā śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते युगे तु तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गङ्गां विशिष्यते
kṛte yuge tu tīrthāni tretāyāṃ puṣkaraṃ param / dvāpare tu kurukṣetraṃ kalau gaṅgāṃ viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गामेव निषेवेत प्रयागे तु विशेषतः । नान्यत् कलियुगोद्भूतं मलं हन्तुं सुदुष्कृतम्
gaṅgāmeva niṣeveta prayāge tu viśeṣataḥ / nānyat kaliyugodbhūtaṃ malaṃ hantuṃ suduṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकामो वा सकामो वा गङ्गायां यो विपद्यते । स मृतो जायते स्वर्गे नरकं च न पश्यति
akāmo vā sakāmo vā gaṅgāyāṃ yo vipadyate / sa mṛto jāyate svarge narakaṃ ca na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.