कृतस्वपक्षपरपक्षौपग्रहः कार्यआरम्भांश् चिन्तयेत् ॥
kṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·1·1.15
Kautilya: Arthasastra 1.15
मन्त्रपूर्वाः सर्वआरम्भाः ॥
mantra.pūrvāḥ sarva.ārambhāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुद्देशः संवृतः कथानाम् अनिह्श्रावी पक्षिभिर् अप्य् अनालोक्यः स्यात् ।
tad.uddeśaḥ saṃvṛtaḥ kathānām anihśrāvī pakṣibhir apy anālokyaḥ syāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयते हि शुकसारिकाभिर् मन्त्रो भिन्नः, श्वभिर् अप्य् अन्यैश् च तिर्यग्योनिभिर् इति ॥
śrūyate hi śuka.sārikābhir mantro bhinnaḥ, śvabhir apy anyaiś ca tiryag.yonibhir iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् मन्त्रौद्देशम् अनायुक्तो न^उपगच्छेत् ॥
tasmān mantra.uddeśam anāyukto na^upagacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्छिद्येत मन्त्रभेदी ॥
ucchidyeta mantra.bhedī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रभेदो हि दूतअमात्यस्वामिनाम् इङ्गितआकाराभ्याम् ॥
mantra.bhedo hi dūta.amātya.svāminām iṅgita.ākārābhyām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इङ्गितम् अन्यथावृत्तिः ॥
iṅgitam anyathā.vṛttiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकृतिग्रहणम् आकारः ॥
ākṛti.grahaṇam ākāraḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य संवरणम् आयुक्तपुरुषरक्षणम् आकार्यकालाद् इति ॥
tasya saṃvaraṇam āyukta.puruṣa.rakṣaṇam ā.kārya.kālād iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां हि प्रमादमदसुप्तप्रलापाः, कामआदिर् उत्सेकः, प्रच्छन्नो^अवमतो वा मन्त्रं भिनत्ति ॥
teṣāṃ hi pramāda.mada.supta.pralāpāḥ, kāma.ādir utsekaḥ, pracchanno^avamato vā mantraṃ bhinatti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् आद्रक्षेन् मन्त्रम् ॥
tasmād ādrakṣen mantram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"मन्त्रभेदो ह्य् अयोगक्षेमकरो राज्ञस् तदायुक्तपुरुषाणां च ॥
"mantra.bhedo hy ayoga.kṣema.karo rājñas tad.āyukta.puruṣāṇāṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् गुह्यम् एको मन्त्रयेत" इति भारद्वाजः ॥
tasmād guhyam eko mantrayeta" iti bhāradvājaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"मन्त्रिणाम् अपि हि मन्त्रिणो भवन्ति, तेषाम् अप्य् अन्ये ॥
"mantriṇām api hi mantriṇo bhavanti, teṣām apy anye //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा^एषा मन्त्रिपरम्परा मन्त्रं भिनत्ति ॥
sā^eṣā mantri.paramparā mantraṃ bhinatti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"तस्मान् न^अस्य परे विद्युः कर्म किंचिच् चिकीर्षितम् । आरब्धारस् तु जानीयुर् आरब्धं कृतम् एव वा ॥
"tasmān na^asya pare vidyuḥ karma kiṃcic cikīrṣitam / ārabdhāras tu jānīyur ārabdhaṃ kṛtam eva vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"न^एकस्य मन्त्रसिद्धिर् अस्ति" इति विशालअक्षः ॥
"na^ekasya mantra.siddhir asti" iti viśāla.akṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रत्यक्षपरोक्षअनुमेया हि राजवृत्तिः ॥
"pratyakṣa.parokṣa.anumeyā hi rāja.vṛttiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुपलब्धस्य ज्ञानम् उपलब्धस्य निश्चितबलआधानम् अर्थद्वैधस्य संशयच्छेदनम् एकदेशदृष्टस्य शेषौपलब्धिर् इति मन्त्रिसाध्यम् एतत् ॥
anupalabdhasya jñānam upalabdhasya niścita.bala.ādhānam artha.dvaidhasya saṃśayac.chedanam eka.deśa.dṛṣṭasya śeṣa.upalabdhir iti mantri.sādhyam etat //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् बुद्धिवृद्धैः सार्धम् अध्यासीत मन्त्रम् ॥
tasmād buddhi.vṛddhaiḥ sārdham adhyāsīta mantram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"न कंचिद् अवमन्येत सर्वस्य शृणुयान् मतम् । बालस्य^अप्य् अर्थवद्वाक्यम् उपयुञ्जीत पण्डितः ॥"
"na kaṃcid avamanyeta sarvasya śṛṇuyān matam / bālasya^apy arthavad.vākyam upayuñjīta paṇḍitaḥ //"
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"एतन् मन्त्रज्ञानम्, न^एतन् मन्त्ररक्षणम्" इति पाराशराः ॥
"etan mantra.jñānam, na^etan mantra.rakṣaṇam" iti pārāśarāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"यद् अस्य कार्यम् अभिप्रेतं तत्प्रतिरूपकं मन्त्रिणः पृच्छेत् - "कार्यम् इदम् एवम् आसीत्, एवं वा यदि भवेत्, तत् कथं कर्तव्यम्" इति ॥
"yad asya kāryam abhipretaṃ tat.pratirūpakaṃ mantriṇaḥ pṛcchet - "kāryam idam evam āsīt, evaṃ vā yadi bhavet, tat kathaṃ kartavyam" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यथा ब्रूयुस् तत् कुर्यात् ॥
te yathā brūyus tat kuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मन्त्रौपलब्धिः संवृतिश् च भवति" इति ॥
evaṃ mantra.upalabdhiḥ saṃvṛtiś ca bhavati" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति पिशुनः ॥
na^iti piśunaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"मन्त्रिणो हि व्यवहितम् अर्थं वृत्तम् अवृत्तं वा पृष्टा अनादरेण ब्रुवन्ति प्रकाशयन्ति वा ॥
"mantriṇo hi vyavahitam arthaṃ vṛttam avṛttaṃ vā pṛṣṭā anādareṇa bruvanti prakāśayanti vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दोषः ॥
sa doṣaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् कर्मसु ये येष्व् अभिप्रेतास् तैः सह मन्त्रयेत ॥
tasmāt karmasu ye yeṣv abhipretās taiḥ saha mantrayeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् मन्त्रयमाणो हि मन्त्रसिद्धिं गुप्तिं च लभते" इति ॥
tair mantrayamāṇo hi mantra.siddhiṃ guptiṃ ca labhate" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनवस्था ह्य् एषा ॥
anavasthā hy eṣā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रिभिस् त्रिभिश् चतुर्भिर् वा सह मन्त्रयेत ॥
mantribhis tribhiś caturbhir vā saha mantrayeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रयमाणो ह्य् एकेन^अर्थकृच्छ्रेषु निश्चयं न^अधिगच्छेत् ॥
mantrayamāṇo hy ekena^artha.kṛcchreṣu niścayaṃ na^adhigacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकश् च मन्त्री यथाइष्टम् अनवग्रहश् चरति ॥
ekaś ca mantrī yathā.iṣṭam anavagrahaś carati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाभ्यां मन्त्रयमाणो द्वाभ्यां संहताभ्याम् अवगृह्यते, विगृहीताभ्यां विनाश्यते ॥
dvābhyāṃ mantrayamāṇo dvābhyāṃ saṃhatābhyām avagṛhyate, vigṛhītābhyāṃ vināśyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् त्रिषु चतुषु वा कृच्छ्रेण^उपपद्यते ॥
tat triṣu catuṣu vā kṛcchreṇa^upapadyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादोषम् उपपन्नं तु भवति ॥
mahā.doṣam upapannaṃ tu bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परेषु कृच्छ्रेण^अर्थनिश्चयो गम्यते, मन्त्रो वा रक्ष्यते ॥
tataḥ pareṣu kṛcchreṇa^artha.niścayo gamyate, mantro vā rakṣyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालकार्यवशेन त्व् एकेन सह द्वाभ्याम् एको वा यथासामर्थ्यं मन्त्रयेत ॥(अल्तेर्णतिवे विएwस् अप्प्रोवेद्)
deśa.kāla.kārya.vaśena tv ekena saha dvābhyām eko vā yathā.sāmarthyaṃ mantrayeta //(alterṇative views approved)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणाम् आरम्भौपायः पुरुषद्रव्यसम्पद् देशकालविभागो विनिपातप्रतीकारः कार्यसिद्धिर् इति पञ्चअङ्गो मन्त्रः ॥
karmaṇām ārambha.upāyaḥ puruṣa.dravya.sampad deśa.kāla.vibhāgo vinipāta.pratīkāraḥ kārya.siddhir iti pañca.aṅgo mantraḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् एकैकशः पृच्छेत् समस्तांश् च ॥
tān ekaikaśaḥ pṛcchet samastāṃś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुभिश् च^एषां मतिप्रविवेकान् विद्यात् ॥
hetubhiś ca^eṣāṃ mati.pravivekān vidyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाप्तअर्थः कालं न^अतिक्रामयेत् ॥
avāpta.arthaḥ kālaṃ na^atikrāmayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दीर्घकालं मन्त्रयेत, न तेषां पक्षीयैर् येषाम् अपकुर्यात् ॥
na dīrgha.kālaṃ mantrayeta, na teṣāṃ pakṣīyair yeṣām apakuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"मन्त्रिपरिषदं द्वादशअमात्यान् कुर्वीत" इति मानवाः ॥
"mantri.pariṣadaṃ dvādaśa.amātyān kurvīta" iti mānavāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"षोडश" इति बार्हस्पत्याः ॥
"ṣoḍaśa" iti bārhaspatyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"विंशतिम्" इत्य् औशनसाः ॥
"viṃśatim" ity auśanasāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथासामर्थ्यम् इति कौटिल्यः ॥
yathā.sāmarthyam iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ह्य् अस्य स्वपक्षं परपक्षं च चिन्तयेयुः ॥
te hy asya sva.pakṣaṃ para.pakṣaṃ ca cintayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतआरम्भम् आरब्धअनुष्ठानम् अनुष्ठितविशेषं नियोगसम्पदं च कर्मणां कुर्युः ॥
akṛta.ārambham ārabdha.anuṣṭhānam anuṣṭhita.viśeṣaṃ niyoga.sampadaṃ ca karmaṇāṃ kuryuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसन्नैः सह कर्माणि पश्येत् ॥
āsannaiḥ saha karmāṇi paśyet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनासन्नैः सह पत्त्रसम्प्रेषणेन मन्त्रयेत ॥
anāsannaiḥ saha pattra.sampreṣaṇena mantrayeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रस्य हि मन्त्रिपरिषदृषीणां सहस्रम् ॥
indrasya hi mantri.pariṣad.ṛṣīṇāṃ sahasram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तच् चक्षुः ॥
sa tac cakṣuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् इमं द्व्यक्षं सहस्रअक्षम् आहुः ॥
tasmād imaṃ dvy.akṣaṃ sahasra.akṣam āhuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्ययिके कार्ये मन्त्रिणो मन्त्रिपरिषदं च^आहूय ब्रूयात् ॥
ātyayike kārye mantriṇo mantri.pariṣadaṃ ca^āhūya brūyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यद्भूयिष्ठा ब्रूयुः कार्यसिद्धिकरं वा तत् कुर्यात् ॥
tatra yad.bhūyiṣṭhā brūyuḥ kārya.siddhi.karaṃ vā tat kuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वतश् च -- न^अस्य गुह्यं परे विद्युश् छिद्रं विद्यात् परस्य च । गूहेत् कूर्म^इव^अङ्गानि यत् स्याद् विवृतम् आत्मनः ॥
kurvataś ca -- na^asya guhyaṃ pare vidyuś chidraṃ vidyāt parasya ca / gūhet kūrma^iva^aṅgāni yat syād vivṛtam ātmanaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ह्य् अश्रोत्रियः श्राद्धं न सतां भोक्तुम् अर्हति । एवम् अश्रुतशास्त्रअर्थो न मन्त्रं श्रोतुम् अर्हति ॥ए
yathā hy aśrotriyaḥ śrāddhaṃ na satāṃ bhoktum arhati / evam aśruta.śāstra.artho na mantraṃ śrotum arhati //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.