Library·Kautilya: Arthasastra·2·2.1
भूतपूर्वम् अभूतपूर्वं वा जनपदं परदेशअपवाहनेन स्वदेशअभिष्यन्दवमनेन वा निवेशयेत् ॥
bhūta.pūrvam abhūta.pūrvaṃ vā jana.padaṃ para.deśa.apavāhanena sva.deśa.abhiṣyanda.vamanena vā niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रकर्षकप्रायं कुलशतअवरं पञ्चकुलशतपरं ग्रामं क्रोशद्विक्रोशसीमानम् अन्योन्यआरक्षं निवेशयेत् ॥
śūdra.karṣaka.prāyaṃ kula.śata.avaraṃ pañca.kula.śata.paraṃ grāmaṃ krośad.vikrośa.sīmānam anyonya.ārakṣaṃ niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलीशैलवनभृष्टिदरीसेतुबन्धशमीशाल्मलीक्षीरवृक्षान् अन्तेषु सीम्नां स्थापयेत् ॥
nalī.śaila.vana.bhṛṣṭi.darī.setu.bandha.śamī.śālmalī.kṣīra.vṛkṣān anteṣu sīmnāṃ sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टशतग्राम्या मध्ये स्थानीयम्, चतुह्शतग्राम्या द्रोणमुखम्, द्विशतग्राम्याः कार्वटिकम्, दशग्रामीसंग्रहेण संग्रहं स्थापयेत् ॥
aṣṭaśata.grāmyā madhye sthānīyam, catuhśata.grāmyā droṇa.mukham, dviśata.grāmyāḥ kārvaṭikam, daśa.grāmī.saṃgraheṇa saṃgrahaṃ sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तेष्व् अन्तपालदुर्गाणि जनपदद्वाराण्य् अन्तपालअधिष्ठितानि स्थापयेत् ॥
anteṣv anta.pāla.durgāṇi jana.pada.dvārāṇy anta.pāla.adhiṣṭhitāni sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अन्तराणि वागुरिकशबरपुलिन्दचण्डालअरण्यचरा रक्षेयुः ॥
teṣām antarāṇi vāgurika.śabara.pulinda.caṇḍāla.araṇya.carā rakṣeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋत्विगाचार्यपुरोहितश्रोत्रियेभ्यो ब्रह्मदेयान्य् अदण्डकराण्य् अभिरूपदायादकानि प्रयच्छेत् - अध्यक्षसंख्यायकआदिभ्यो गोपस्थानिकअनीकस्थचिकित्सकअश्वदमकजङ्घाकारिकेभ्यश् च विक्रयआधानवर्जानि ॥
ṛtvig.ācārya.purohita.śrotriyebhyo brahma.deyāny adaṇḍa.karāṇy abhirūpa.dāyādakāni prayacchet - adhyakṣa.saṃkhyāyaka.ādibhyo gopa.sthānika.anīkastha.cikitsaka.aśva.damaka.jaṅghākārikebhyaś ca vikraya.ādhāna.varjāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करदेभ्यः कृतक्षेत्राण्य् ऐकपुरुषिकाणि प्रयच्छेत् ॥
karadebhyaḥ kṛta.kṣetrāṇy aikapuruṣikāṇi prayacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतानि कर्तृभ्यो न^आदेयानि ॥
akṛtāni kartṛbhyo na^ādeyāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृषताम् आछिद्य^अन्येभ्यः प्रयच्छेत् ॥
akṛṣatām āchidya^anyebhyaḥ prayacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामभृतकवैदेहका वा कृषेयुः ॥
grāma.bhṛtaka.vaidehakā vā kṛṣeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृषन्तो वा^अवहीनं दद्युः ॥
akṛṣanto vā^avahīnaṃ dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यपशुहिरण्यैश् च^एतान् अनुगृह्णीयात् ॥
dhānya.paśu.hiraṇyaiś ca^etān anugṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्य् अनु सुखेन दद्युः ॥
tāny anu sukhena dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहपरिहारौ च^एतेब्भ्यः कोशवृद्धिकरौ दद्यात्, कोशौपघातकौ वर्जयेत् ॥
anugraha.parihārau ca^etebbhyaḥ kośa.vṛddhi.karau dadyāt, kośa.upaghātakau varjayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पकोशो हि राजा पौरजानपदान् एव ग्रसते ॥
alpa.kośo hi rājā paura.jānapadān eva grasate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेशसमकालं यथाआगतकं वा परिहारं दद्यात् ॥
niveśa.sama.kālaṃ yathā.āgatakaṃ vā parihāraṃ dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तपरिहारान् पिता^इव^अनुगृह्णीयात् ॥
nivṛtta.parihārān pitā^iva^anugṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकरकर्मअन्तद्रव्यहस्तिवनव्रजवणिक्पथप्रचारान् वारिस्थलपथपण्यपत्तनानि च निवेशयेत् ॥
ākara.karma.anta.dravya.hasti.vana.vraja.vaṇik.patha.pracārān vāri.sthala.patha.paṇya.pattanāni ca niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहौदकम् आहार्य^उदकं वा सेतुं बन्धयेत् ॥
saha.udakam āhārya^udakaṃ vā setuṃ bandhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषां वा बध्नतां भूमिमार्गवृक्षौपकरणअनुग्रहं कुर्यात्, पुण्यस्थानआरामाणां च ॥
anyeṣāṃ vā badhnatāṃ bhūmi.mārga.vṛkṣa.upakaraṇa.anugrahaṃ kuryāt, puṇya.sthāna.ārāmāṇāṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्भूयसेतुबन्धाद् अपक्रामतः कर्मकरबलीवर्दाः कर्म कुर्युः ॥
sambhūya.setu.bandhād apakrāmataḥ karmakara.balīvardāḥ karma kuryuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्ययकर्मणि च भागी स्यात्, न च^अंशं लभेत ॥
vyayakarmaṇi ca bhāgī syāt, na ca^aṃśaṃ labheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यप्लवहरितपण्यानां सेतुषु राजा स्वाम्यं गच्छेत् ॥
matsya.plava.hari.tapaṇyānāṃ setuṣu rājā svāmyaṃ gacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासआहितकबन्धून् अशृण्वतो राजा विनयं ग्राहयेत् ॥
dāsa.āhitaka.bandhūn aśṛṇvato rājā vinayaṃ grāhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालवृद्धव्यसन्यनाथांश् च राजा बिभृयात्, स्त्रियम् अप्रजातां प्रजातायश् च पुत्रान् ॥
bāla.vṛddha.vyasany.anāthāṃś ca rājā bibhṛyāt, striyam aprajātāṃ prajātāyaś ca putrān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालद्रव्यं ग्रामवृद्धा वर्धयेयुर् आ व्यवहारप्रापणात्, देवद्रव्यं च ॥
bāla.dravyaṃ grāma.vṛddhā vardhayeyur ā vyavahāra.prāpaṇāt, deva.dravyaṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्यदारं मातापितरौ भ्रातृऋन् अप्राप्तव्यवहारान् भगिनीः कन्या विधवाश् च^अबिभ्रतः शक्तिमतो द्वादशपणो दण्डः, अन्यत्र पतितेभ्यः, अन्यत्र मातुः ॥
apatya.dāraṃ mātā.pitarau bhrātṛṛn aprāpta.vyavahārān bhaginīḥ kanyā vidhavāś ca^abibhrataḥ śaktimato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, anyatra patitebhyaḥ, anyatra mātuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रदारम् अप्रतिविधाय प्रव्रजतः पूर्वः साहसदण्डः, स्त्रियं च प्रव्राजयतः ॥
putra.dāram apratividhāya pravrajataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ, striyaṃ ca pravrājayataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुप्तव्यायामः प्रव्रजेद् आपृच्छ्य धर्मस्थान् ॥
lupta.vyāyāmaḥ pravrajed āpṛcchya dharmasthān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा नियम्येत ॥
anyathā niyamyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानप्रस्थाद् अन्यः प्रव्रजितभावः, सजाताद् अन्यः संघः, सामुत्थायिकाद् अन्यः समयअनुबन्धो वा न^अस्य जनपदम् उपनिविशेत ॥
vānaprasthād anyaḥ pravrajita.bhāvaḥ, sajātād anyaḥ saṃghaḥ, sāmutthāyikād anyaḥ samaya.anubandho vā na^asya jana.padam upaniviśeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च तत्र^आरामा विहारअर्था वा शालाः स्युः ॥
na ca tatra^ārāmā vihāra.arthā vā śālāḥ syuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नटनर्तकगायनवादकवाग्जीवनकुशीलवा न कर्मविघ्नं कुर्युः ॥
naṭa.nartaka.gāyana.vādaka.vāg.jīvana.kuśīlavā na karma.vighnaṃ kuryuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराश्रयत्वाद् ग्रामाणां क्षेत्रअभिरतत्वाच् च पुरुषाणां कोशविष्टिद्रव्यधान्यरसवृद्धिर् भवति ॥
nirāśrayatvād grāmāṇāṃ kṣetra.abhiratatvāc ca puruṣāṇāṃ kośa.viṣṭi.dravya.dhānya.rasa.vṛddhir bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परचक्रअटवीग्रस्तं व्याधिदुर्भिक्षपीडितम् ।[श्] देशं परिहरेद् राजा व्ययक्रीडाश् च वारयेत् ॥[श्]
para.cakra.aṭavī.grastaṃ vyādhi.durbhikṣa.pīḍitam /[ś] deśaṃ parihared rājā vyaya.krīḍāś ca vārayet //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डविष्टिकरआबाधै रक्षेद् उपहतां कृषिम् ।[श्] स्तेनव्यालविषग्राहैर् व्याधिभिश् च पशुव्रजान् ॥[श्]
daṇḍa.viṣṭi.kara.ābādhai rakṣed upahatāṃ kṛṣim /[ś] stena.vyāla.viṣa.grāhair vyādhibhiś ca paśu.vrajān //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्लभैः कार्मिकैः स्तेनैर् अन्तपालैश् च पीडितम् ।[श्] शोधयेत् पशुसंघैश् च क्षीयमाणं वणिक्पथम् ॥[श्]
vallabhaiḥ kārmikaiḥ stenair anta.pālaiś ca pīḍitam /[ś] śodhayet paśu.saṃghaiś ca kṣīyamāṇaṃ vaṇik.patham //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्रव्यद्विपवनं सेतुबन्धम् अथ^आकरान् ।[श्] रक्षेत् पूर्वकृतान् राजा नवांश् च^अभिप्रवर्तयेत् ॥[श्] ए
evaṃ dravya.dvi.pavanaṃ setu.bandham atha^ākarān /[ś] rakṣet pūrva.kṛtān rājā navāṃś ca^abhipravartayet //[ś] E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.