Library·Kautilya: Arthasastra·2·2.13
सुवर्णअध्यक्षः सुवर्णरजतकर्मअन्तानाम् असम्बन्धआवेशनचतुःशालाम् एकद्वाराम् अक्षशालां कारयेत् ॥
suvarṇa.adhyakṣaḥ suvarṇa.rajata.karma.antānām asambandha.āveśana.catuḥ.śālām eka.dvārām akṣa.śālāṃ kārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशिखामध्ये सौवर्णिकं शिल्पवन्तम् अभिजातं प्रात्ययिकं च स्थापयेत् ॥
viśikhā.madhye sauvarṇikaṃ śilpavantam abhijātaṃ prātyayikaṃ ca sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाम्बूनदं शातकुम्भं हाटकं वैणवं शृङ्गशुक्तिजं जातरूपं रसविद्धम् आकरौद्गतं च सुवर्णम् ॥
jāmbūnadaṃ śātakumbhaṃ hāṭakaṃ vaiṇavaṃ śṛṅga.śuktijaṃ jāta.rūpaṃ rasa.viddham ākara.udgataṃ ca suvarṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्जल्कवर्णं मृदु स्निग्धम् अनादि भ्राजिष्णु च श्रेष्ठम्, रक्तपीतकं मध्यमम्, रक्तम् अवरम् ॥
kiñjalka.varṇaṃ mṛdu snigdham anādi bhrājiṣṇu ca śreṣṭham, rakta.pītakaṃ madhyamam, raktam avaram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेष्ठानां पाण्डु श्वेतं च^अप्राप्तकम् ॥
śreṣṭhānāṃ pāṇḍu śvetaṃ ca^aprāptakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् येन^अप्राप्तकं तच् चतुर्गुणेन सीसेन शोधयेत् ॥
tad yena^aprāptakaṃ tac catur.guṇena sīsena śodhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीसअन्वयेन भिद्यमानं शुष्कपटलैर् ध्मापयेत् ॥
sīsa.anvayena bhidyamānaṃ śuṣka.paṭalair dhmāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षत्वाद् भिद्यमानं तैलगोमये निषेचयेत् ॥
rūkṣatvād bhidyamānaṃ taila.gomaye niṣecayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकरौद्गतं सीसअन्वयेन भिद्यमानं पाकपत्त्राणि कृत्वा गण्डिकासु कुट्टयेत्, कदलीवज्रकन्दकल्के वा निषेचयेत् ॥
ākara.udgataṃ sīsa.anvayena bhidyamānaṃ pāka.pattrāṇi kṛtvā gaṇḍikāsu kuṭṭayet, kadalī.vajra.kanda.kalke vā niṣecayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुत्थौद्गतं गौडिकं काम्बुकं चाक्रवालिकं च रूप्यम् ॥
tuttha.udgataṃ gauḍikaṃ kāmbukaṃ cākravālikaṃ ca rūpyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतं स्निग्धं मृदु च श्रेष्ठम् ॥
śvetaṃ snigdhaṃ mṛdu ca śreṣṭham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपर्यये स्फोटनं च दुष्टम् ॥
viparyaye sphoṭanaṃ ca duṣṭam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सीसचतुर्भागेन शोधयेत् ॥
tat.sīsa.catur.bhāgena śodhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्गतचूलिकम् अच्छं भ्राजिष्णु दधिवर्णं च शुद्धम् ॥
udgata.cūlikam acchaṃ bhrājiṣṇu dadhi.varṇaṃ ca śuddham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धस्य^एको हारिद्रस्य सुवर्णो वर्णकः ॥
śuddhasya^eko hāridrasya suvarṇo varṇakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शुल्बकाकण्युत्तरअपसारिता आचतुःसीमअन्ताद् इति षोडश वर्णकाः ॥
tataḥ śulba.kākaṇy.uttara.apasāritā ā.catuḥ.sīma.antād iti ṣoḍaśa varṇakāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णं पूर्वं निकष्य पश्चाद् वर्णिकां निकषयेत् ॥
suvarṇaṃ pūrvaṃ nikaṣya paścād varṇikāṃ nikaṣayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समरागलेखम् अनिम्नौन्नते देशे निकषितम्, परिमृदितं परिलीढं नखअन्तराद् वा गैरिकेणअवचूर्णितम् उपधिं विद्यात् ॥
sama.rāga.lekham animna.unnate deśe nikaṣitam, parimṛditaṃ parilīḍhaṃ nakha.antarād vā gairikeṇa.avacūrṇitam upadhiṃ vidyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिहिङ्गुलुकेन पुष्पकासीसेन वा गोमूत्रभावितेन दिग्धेन^अग्रहस्तेन संस्पृष्टं सुवर्णं श्वेतीभवति ॥
jāti.hiṅgulukena puṣpakā.sīsena vā go.mūtra.bhāvitena digdhena^agra.hastena saṃspṛṣṭaṃ suvarṇaṃ śvetī.bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-केसरः स्निग्धो मृदुर् भाजिष्णुश् च निकषरागः श्रेष्ठः ॥
sa-kesaraḥ snigdho mṛdur bhājiṣṇuś ca nikaṣa.rāgaḥ śreṣṭhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालिङ्गकस् तापीपाषाणो वा मुद्गवर्णो निकषः श्रेष्ठः ॥
kāliṅgakas tāpī.pāṣāṇo vā mudga.varṇo nikaṣaḥ śreṣṭhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समरागी विक्रयक्रयहितः ॥
sama.rāgī vikraya.kraya.hitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिच्छविकः सहरितः प्रतिरागी विक्रयहितः ॥
hastic.chavikaḥ saharitaḥ prati.rāgī vikraya.hitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरः परुषो विषमवर्णश् च^अप्रतिरागी क्रयहितः ॥
sthiraḥ paruṣo viṣama.varṇaś ca^apratirāgī kraya.hitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छेदश् चिक्कणः समवर्णः श्लक्ष्णो मृदुर् भाजिष्णुश् च श्रेष्ठः ॥
chedaś cikkaṇaḥ sama.varṇaḥ ślakṣṇo mṛdur bhājiṣṇuś ca śreṣṭhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापो बहिरन्तश् च समः किञ्जल्कवर्णः कुरण्डकपुष्पवर्णो वा श्रेष्ठः ॥
tāpo bahir.antaś ca samaḥ kiñjalka.varṇaḥ kuraṇḍaka.puṣpa.varṇo vā śreṣṭhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यावो नीलश् च^अप्राप्तकः ॥
śyāvo nīlaś ca^aprāptakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलाप्रतिमानं पौतवअध्यक्षे वक्ष्यामः ॥
tulā.pratimānaṃ pautava.adhyakṣe vakṣyāmaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन^उपदेशेन रूप्यसुवर्णं दद्याद् आददीत च ॥
tena^upadeśena rūpya.suvarṇaṃ dadyād ādadīta ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षशालाम् अनायुक्तो न^उपगच्छेत् ॥
akṣa.śālām anāyukto na^upagacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिगच्छन्न् उच्छेद्यः ॥
abhigacchann ucchedyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुक्तो वा सरूप्यसुवर्णस् तेन^एव जीयेत ॥
āyukto vā sarūpya.suvarṇas tena^eva jīyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचितवस्त्रहस्तगुह्याः काञ्चनपृषतत्वष्टृतपनीयकारवो ध्मायकचरकपांसुधावकाः प्रविशेयुर् निष्कसेयुश् च ॥
vicita.vastra.hasta.guhyāḥ kāñcana.pṛṣata.tvaṣṭṛ.tapanīya.kāravo dhmāyaka.caraka.pāṃsu.dhāvakāḥ praviśeyur niṣkaseyuś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं च^एषाम् उपकरणम् अनिष्ठिताश् च प्रयोगास् तत्र^एव^अवतिष्ठेरन् ॥
sarvaṃ ca^eṣām upakaraṇam aniṣṭhitāś ca prayogās tatra^eva^avatiṣṭheran //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतं सुवर्णं धृतं च प्रयोगं करणमध्ये दद्यात् ॥
gṛhītaṃ suvarṇaṃ dhṛtaṃ ca prayogaṃ karaṇa.madhye dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं प्रातश् च लक्षितं कर्तृकारयितृमुद्राभ्यां निदध्यात् ॥
sāyaṃ prātaś ca lakṣitaṃ kartṛ.kārayitṛ.mudrābhyāṃ nidadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेपणो गुणः क्षुद्रकम् इति कर्माणि ॥
kṣepaṇo guṇaḥ kṣudrakam iti karmāṇi //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेपणः काचअर्पणआदीनि ॥
kṣepaṇaḥ kāca.arpaṇa.ādīni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणः सूत्रवानआदीनि ॥
guṇaḥ sūtra.vāna.ādīni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनं सुषिरं पृषतआदियुक्तं क्षुद्रकम् इति ॥
ghanaṃ suṣiraṃ pṛṣata.ādi.yuktaṃ kṣudrakam iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्पयेत् काचकर्मणः पञ्चभागं काञ्चनं दशभागं कटुमानम् ॥
arpayet kāca.karmaṇaḥ pañca.bhāgaṃ kāñcanaṃ daśa.bhāgaṃ kaṭu.mānam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रपादयुक्तं रूप्यं रूप्यपादयुक्तं वा सुवर्णं संस्कृतकम्, तस्माद् रक्षेत् ॥
tāmra.pāda.yuktaṃ rūpyaṃ rūpya.pāda.yuktaṃ vā suvarṇaṃ saṃskṛtakam, tasmād rakṣet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृषतकाचकर्मणः त्रयो हि भागाः परिभाण्डं द्वौ वास्तुकम्, चत्वारो वा वास्तुकं त्रयः परिभाण्डम् ॥
pṛṣata.kāca.karmaṇaḥ trayo hi bhāgāḥ paribhāṇḍaṃ dvau vāstukam, catvāro vā vāstukaṃ trayaḥ paribhāṇḍam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वष्टृकर्मणः शुल्बभाण्डं समसुवर्णेन सम्यूहयेत् ॥
tvaṣṭṛ.karmaṇaḥ śulba.bhāṇḍaṃ sama.suvarṇena samyūhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूप्यभाण्डं घनं सुषिरं वा सुवर्णअर्धेन^अवलेपयेत् ॥
rūpya.bhāṇḍaṃ ghanaṃ suṣiraṃ vā suvarṇa.ardhena^avalepayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भागसुवर्णं वा वालुकाहिङ्गुलुकस्य रसेन चूर्णेन वा वासयेत् ।
catur.bhāga.suvarṇaṃ vā vālukā.hiṅgulukasya rasena cūrṇena vā vāsayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपनीयं ज्येष्ठं सुवर्णं सुरागं समसीसअतिक्रान्तं पाकपत्त्रपक्वं सैन्धविकया^उज्ज्वालितं नीलपीतश्वेतहरितशुकपत्त्रवर्णानां प्रकृतिर् भवति ॥
tapanīyaṃ jyeṣṭhaṃ suvarṇaṃ surāgaṃ sama.sīsa.atikrāntaṃ pāka.pattra.pakvaṃ saindhavikayā^ujjvālitaṃ nīla.pīta.śveta.harita.śuka.pattra.varṇānāṃ prakṛtir bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णं च^अस्य मयूरग्रीवआभं श्वेतभङ्गं चिमिचिमायितं पीतचूर्णितं काकणिकः सुवर्णरागः ॥
tīkṣṇaṃ ca^asya mayūra.grīva.ābhaṃ śveta.bhaṅgaṃ cimicimāyitaṃ pīta.cūrṇitaṃ kākaṇikaḥ suvarṇa.rāgaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारम् उपशुद्धं वा - अस्थितुत्थे चतुः समसीसे चतुः शुष्कतुत्थे चतुः कपाले त्रिर् गोमये द्विर् एवं सप्तदशतुत्थअतिक्रान्तं सैन्धविकया^उज्ज्वालितम् ॥
tāram upaśuddhaṃ vā - asthi.tutthe catuḥ sama.sīse catuḥ śuṣka.tutthe catuḥ kapāle trir gomaye dvir evaṃ sapta.daśa.tuttha.atikrāntaṃ saindhavikayā^ujjvālitam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मात् काकण्युत्तरमाद् विमाषाद् इति सुवर्णे देयम्, पश्चाद् रागयोगः, श्वेततारं भवति ।
etasmāt kākaṇy.uttaramād vimāṣād iti suvarṇe deyam, paścād rāga.yogaḥ, śveta.tāraṃ bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो^अंशास् तपनीयस्य द्वात्रिंशद्भागश्वेततारम् ऊर्च्छिताः तत् श्वेतलोहितकं भवति ॥
trayo^aṃśās tapanīyasya dvātriṃśad.bhāga.śveta.tāram ūrcchitāḥ tat śveta.lohitakaṃ bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रं पीतकं करोति ॥
tāmraṃ pītakaṃ karoti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपनीयम् उज्ज्वाल्य रागत्रिभागं दद्यात्, पीतरागं भवति ॥
tapanīyam ujjvālya rāga.tri.bhāgaṃ dadyāt, pīta.rāgaṃ bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेततारभागौ द्वाव् एकस् तपनीयस्य मुद्गवर्णं करोति ॥
śveta.tāra.bhāgau dvāv ekas tapanīyasya mudga.varṇaṃ karoti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालअयसस्य^अर्धभागअभ्यक्तं कृष्णं भवति ॥
kāla.ayasasya^ardha.bhāga.abhyaktaṃ kṛṣṇaṃ bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलेपिना रसेन द्विगुणअभ्यक्तं तपनीयं शुकपत्त्रवर्णं भवति ॥
pratilepinā rasena dvi.guṇa.abhyaktaṃ tapanīyaṃ śuka.pattra.varṇaṃ bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यआरम्भे रागविशेषेषु प्रतिवर्णिकां गृह्णीयात् ॥
tasya.ārambhe rāga.viśeṣeṣu prativarṇikāṃ gṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णताम्रसंस्कारं च बुध्येत ॥
tīkṣṇa.tāmra.saṃskāraṃ ca budhyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् वज्रमणिमुक्ताप्रवालरूपाणाम् अपनेयिमानं च रूप्यसुवर्णभाण्डबन्धप्रमाणानि च ॥
tasmād vajra.maṇi.muktā.pravāla.rūpāṇām apaneyi.mānaṃ ca rūpya.suvarṇa.bhāṇḍa.bandha.pramāṇāni ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समरागं समद्वन्द्वम् असक्तपृषतं स्थिरम् । सुप्रमृष्टम् असम्पीतं विभक्तं धारणे सुखम् ॥
sama.rāgaṃ sama.dvandvam asakta.pṛṣataṃ sthiram / supramṛṣṭam asampītaṃ vibhaktaṃ dhāraṇe sukham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनीतं प्रभायुक्तं संस्थानम् अधुरं समम् । मनोनेत्रअभिरामं च तपनीयगुणाः स्मृताः ॥ए
abhinītaṃ prabhā.yuktaṃ saṃsthānam adhuraṃ samam / mano.netra.abhirāmaṃ ca tapanīya.guṇāḥ smṛtāḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.