Library·Kautilya: Arthasastra·2·2.15
कोष्ठअगारअध्यक्षः सीताराष्ट्रक्रयिमपरिवर्तकप्रामित्यकआपमित्यकसंहनिकअन्यजातव्ययप्रत्यायौपस्थानान्य् उपलभेत् ॥
koṣṭha.agāra.adhyakṣaḥ sītā.rāṣṭra.krayima.parivartaka.prāmityaka.āpamityaka.saṃhanika.anya.jāta.vyaya.pratyāya.upasthānāny upalabhet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीताअध्यक्षौपनीतः सस्यवर्णकः सीता ॥
sītā.adhyakṣa.upanītaḥ sasya.varṇakaḥ sītā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डकरः षड्भागः सेनाभक्तं बलिः कर उत्सङ्गः पार्श्वं पारिहीणिकम् औपायनिकं कौष्ठेयकं च राष्ट्रम् ॥
piṇḍa.karaḥ ṣaḍ.bhāgaḥ senā.bhaktaṃ baliḥ kara utsaṅgaḥ pārśvaṃ pārihīṇikam aupāyanikaṃ kauṣṭheyakaṃ ca rāṣṭram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यमूल्यं कोशनिर्हारः प्रयोगप्रत्यादानं च क्रयिमम् ॥
dhānya.mūlyaṃ kośa.nirhāraḥ prayoga.pratyādānaṃ ca krayimam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यवर्णानाम् अर्घअन्तरेण विनिमयः परिवर्तकः ॥
sasya.varṇānām argha.antareṇa vinimayaḥ parivartakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्ययाचनम् अन्यतः प्रामित्यकम् ॥
sasya.yācanam anyataḥ prāmityakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव प्रतिदानअर्थम् आपमित्यकम् ॥
tad eva pratidāna.artham āpamityakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुट्टकरोचकसक्तुशुक्तपिष्टकर्म तज्जीवनेषु तैलपीडनमौद्रचाक्रिकेष्व् इक्षूणां च क्षारकर्म संहनिका ॥
kuṭṭaka.rocaka.saktu.śukta.piṣṭa.karma taj.jīvaneṣu taila.pīḍana.maudra.cākrikeṣv ikṣūṇāṃ ca kṣāra.karma saṃhanikā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टप्रस्मृतआदिर् अन्यजातः ॥
naṣṭa.prasmṛta.ādir anya.jātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्षेपव्याधितअन्तरआरम्भशेषं च व्ययप्रत्यायः ॥
vikṣepa.vyādhita.antara.ārambha.śeṣaṃ ca vyaya.pratyāyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलामानअन्तरं हस्तपूरणम् उत्करो व्याजी पर्युषितं प्रार्जितं च^उपस्थानम् । इति ॥
tulā.māna.antaraṃ hasta.pūraṇam utkaro vyājī paryuṣitaṃ prārjitaṃ ca^upasthānam / iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यस्नेहक्षारलवणानां धान्यकल्पं सीताअध्यक्षे वक्ष्यामः ॥
dhānya.sneha.kṣāra.lavaṇānāṃ dhānya.kalpaṃ sītā.adhyakṣe vakṣyāmaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पिस्तैलवसामज्जानः स्नेहाः ॥
sarpis.taila.vasā.majjānaḥ snehāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फाणितगुडमत्स्यण्डिकअखण्डशर्कराः क्षारवर्गः ॥
phāṇita.guḍa.matsyaṇḍika.akhaṇḍa.śarkarāḥ kṣāra.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवसामुद्रबिडयवक्षारसौवर्चलौद्भेदजा लवणवर्गः ॥
saindhava.sāmudra.biḍa.yava.kṣāra.sauvarcala.udbhedajā lavaṇa.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रं मार्द्वीकं च मधु ॥
kṣaudraṃ mārdvīkaṃ ca madhu //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानाम् अन्यतमो मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथअभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर् वारुकैक्षुकाण्डआम्रफलआमलकअवसुतः शुद्धो वा शुक्तवर्गः ॥
ikṣu.rasa.guḍa.madhu.phāṇita.jāmbava.panasānām anyatamo meṣa.śṛṅgī.pippalī.kvātha.abhiṣuto māsikaḥ ṣāṇmāsikaḥ sāṃvatsariko vā cidbhiṭor vāruka.ikṣu.kāṇḍa.āmra.phala.āmalaka.avasutaḥ śuddho vā śukta.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षआम्लकरमर्दआम्रविदलआमलकमातुलुङ्गकोलबदरसौवीरकपरूषकआदिः फलआम्लवर्गः ॥
vṛkṣa.āmla.kara.marda.āmra.vidala.āmalaka.mātuluṅga.kola.badara.sauvīraka.parūṣaka.ādiḥ phala.āmla.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिधान्यआम्लआदिर् द्रवआम्लवर्गः ॥
dadhi.dhānya.āmla.ādir drava.āmla.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीमरिचशृङ्गिबेराअजाजीकिराततिक्तगौरसर्षपकुस्तुम्बुरुचोरकदमनकमरुवकशिग्रुकाण्डआदिः कटुकवर्गः ॥
pippalī.marica.śṛṅgi.berā.ajājī.kirāta.tikta.gaura.sarṣapa.kustumburu.coraka.damanaka.maruvaka.śigru.kāṇḍa.ādiḥ kaṭuka.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्कमत्स्यमांसकन्दमूलफलशाकआदि च शाकवर्गः ॥
śuṣka.matsya.māṃsa.kanda.mūla.phala.śāka.ādi ca śāka.vargaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो^अर्धम् आपदर्थं जानपदानां स्थापयेद्, अर्धम् उपयुञ्जीत ॥
tato^ardham āpad.arthaṃ jānapadānāṃ sthāpayed, ardham upayuñjīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवेन च^अनवं शोधयेत् ॥
navena ca^anavaṃ śodhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुण्णघृष्टपिष्टभृष्टानाम् आर्द्रशुष्कसिद्धानां च धान्यानां वृद्धिक्षयप्रमाणानि प्रत्यक्षीकुर्वीत ॥
kṣuṇṇa.ghṛṣṭa.piṣṭa.bhṛṣṭānām ārdra.śuṣka.siddhānāṃ ca dhānyānāṃ vṛddhi.kṣaya.pramāṇāni pratyakṣī.kurvīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोद्रवव्रीहीणाम् अर्धं सारः, शालीनाम् अर्धभागऊनः, त्रिभागऊनो वरकाणाम् ॥
kodrava.vrīhīṇām ardhaṃ sāraḥ, śālīnām ardha.bhāga.ūnaḥ, tri.bhāga.ūno varakāṇām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्गूणाम् अर्धं सारो नवभागवृद्धिश् च ॥
priyaṅgūṇām ardhaṃ sāro nava.bhāga.vṛddhiś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदारकस् तुल्यः, यवा गोधूमाश् च क्षुण्णाः, तिला यवा मुद्गमाषाश् च घृष्टाः ॥
udārakas tulyaḥ, yavā go.dhūmāś ca kṣuṇṇāḥ, tilā yavā mudga.māṣāś ca ghṛṣṭāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभागवृद्धिर्गोधूमः, सक्तवश् च ॥
pañca.bhāga.vṛddhir.go.dhūmaḥ, saktavaś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादऊना कलायचमसी ॥
pāda.ūnā kalāya.camasī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गमाषाणाम् अर्धपादऊना ॥
mudga.māṣāṇām ardha.pāda.ūnā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौम्ब्यानाम् अर्धं सारः, त्रिभागऊनो मसूराणाम् ॥
śaumbyānām ardhaṃ sāraḥ, tri.bhāga.ūno masūrāṇām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टम् आमं कुल्माषाश् च^अध्यर्धगुणाः ॥
piṣṭam āmaṃ kulmāṣāś ca^adhyardha.guṇāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणो यावकः, पुलाकः, पिष्टं च सिद्धम् ॥
dvi.guṇo yāvakaḥ, pulākaḥ, piṣṭaṃ ca siddham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोद्रववरकौदारकप्रियङ्गूणां त्रिगुणम् अन्नम्, चतुर्गुणं व्रीहीणाम्, पञ्चगुणं शालीनाम् ॥
kodrava.varaka.udāraka.priyaṅgūṇāṃ tri.guṇam annam, catur.guṇaṃ vrīhīṇām, pañca.guṇaṃ śālīnām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिमितम् अपरअन्नं द्विगुणम्, अर्धअधिकं विरूढानाम् ॥
timitam apara.annaṃ dvi.guṇam, ardha.adhikaṃ virūḍhānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभागवृद्धिर् भृष्टानाम् ॥
pañca.bhāga.vṛddhir bhṛṣṭānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलायो द्विगुणः, लाजा भरुजाश् च ॥
kalāyo dvi.guṇaḥ, lājā bharujāś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्कं तैलम् अतसीनाम् ॥
ṣaṭkaṃ tailam atasīnām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बकुशआम्रकपित्थआदीनां पञ्चभागः ॥
nimba.kuśa.āmraka.pittha.ādīnāṃ pañca.bhāgaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भागिकास् तिलकुसुम्भमधूकैङ्गुदीस्नेहाः ॥
catur.bhāgikās tila.kusumbha.madhūka.iṅgudī.snehāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्पासक्षौमाणां पञ्चपले पलं सूत्रम् ॥
kārpāsa.kṣaumāṇāṃ pañca.pale palaṃ sūtram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशआढकं तण्डुलानां कलभभोजनम्, एकादशकं व्यालानाम्, दशकम् औपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानाम्, अष्टकं पत्तीनाम्, सप्तकं मुख्यानाम्, षट्कं देवीकुमाराणाम्, पञ्चकं राज्ञाम्, अखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥
pañca.droṇe śālīnāṃ dvādaśa.āḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabha.bhojanam, ekādaśakaṃ vyālānām, daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām, aṣṭakaṃ pattīnām, saptakaṃ mukhyānām, ṣaṭkaṃ devī.kumārāṇām, pañcakaṃ rājñām, akhaṇḍa.pariśuddhānāṃ vā tuaṇḍulānāṃ prasthaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलानां प्रस्थः चतुर्भागः सूपः सूपषोडशो लवणस्य^अंशः चतुर्भागः सर्पिषस् तैलस्य वा^एकम् आर्यभक्तं पुंसः ॥
taṇḍulānāṃ prasthaḥ catur.bhāgaḥ sūpaḥ sūpa.ṣoḍaśo lavaṇasya^aṃśaḥ catur.bhāgaḥ sarpiṣas tailasya vā^ekam ārya.bhaktaṃ puṃsaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्भागः सूपः अर्धस्नेहम् अवराणाम् ॥
ṣaḍ.bhāgaḥ sūpaḥ ardha.sneham avarāṇām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादऊनं स्त्रीणाम् ॥
pāda.ūnaṃ strīṇām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धं बालानाम् ॥
ardhaṃ bālānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसपलविंशत्या स्नेहअर्धकुडुबः पलिको लवणस्य^अंशः क्षारपलयोगो द्विधरणिकः कटुकयोगो दध्नुश् च^अर्धप्रस्थः ॥
māṃsa.pala.viṃśatyā sneha.ardha.kuḍubaḥ paliko lavaṇasya^aṃśaḥ kṣāra.pala.yogo dvi.dharaṇikaḥ kaṭuka.yogo dadhnuś ca^ardha.prasthaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन^उत्तरं व्याख्यातम् ॥
tena^uttaraṃ vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकानाम् अध्यर्धगुणः, शुष्काणां द्विगुणः, स चैव योगः ॥
śākānām adhyardha.guṇaḥ, śuṣkāṇāṃ dvi.guṇaḥ, sa caiva yogaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्त्यश्वयोस् तदध्यक्षे विधाप्रमाणं वक्ष्यामः ॥
hasty.aśvayos tad.adhyakṣe vidhā.pramāṇaṃ vakṣyāmaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलीवर्दानां माषद्रोणं यवानां वा पुलाकः, शेषम् अश्वविधानम् ॥
balī.vardānāṃ māṣa.droṇaṃ yavānāṃ vā pulākaḥ, śeṣam aśva.vidhānam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषो घाणपिण्याकतुला, कणकुण्डकं दशआढकं वा ॥
viśeṣo ghāṇa.piṇyāka.tulā, kaṇa.kuṇḍakaṃ daśa.āḍhakaṃ vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणं महिषौष्ट्राणाम् ॥
dvi.guṇaṃ mahiṣa.uṣṭrāṇām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धद्रोणं खरपृषतरोहितानाम् ॥
ardha.droṇaṃ khara.pṛṣata.rohitānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढकम् एणकुरङ्गाणाम् ॥
āḍhakam eṇa.kuraṅgāṇām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धआढकम् अजएडकवराहाणाम्, द्विगुणं वा कणकुण्डकम् ॥
ardha.āḍhakam aja.eḍaka.varāhāṇām, dvi.guṇaṃ vā kaṇa.kuṇḍakam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्थओदनः शुनाम् ॥
prastha.odanaḥ śunām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसक्रौञ्चमयूराणाम् अर्धप्रस्थः ॥
haṃsa.krauñca.mayūrāṇām ardha.prasthaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषाणाम् अतो मृगपशुपक्षिव्यालानाम् एकभक्ताद् अनुमानं ग्राहयेत् ॥
śeṣāṇām ato mṛga.paśu.pakṣi.vyālānām eka.bhaktād anumānaṃ grāhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गारांस् तुषान् लोहकर्मअन्तभित्तिलेप्यानां हारयेत् ॥
aṅgārāṃs tuṣān loha.karma.anta.bhitti.lepyānāṃ hārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कणिका दासकर्मकरसूपकाराणाम्, अतो^अन्यद् औदनिकअपूपिकेभ्यः प्रयच्छेत् ॥
kaṇikā dāsa.karma.kara.sūpa.kārāṇām, ato^anyad audanika.apūpikebhyaḥ prayacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलामानभाण्डं रोचनीदृषन्मुसलौलूखलकुट्टकरोचकयन्त्रपत्त्रकशूर्पचालनिकअकण्डोलीपिटकसम्मार्जन्यश् च^उपकरणानि ॥
tulā.māna.bhāṇḍaṃ rocanī.dṛṣan.musala.ulūkhala.kuṭṭaka.rocaka.yantra.pattraka.śūrpa.cālanika.akaṇḍolī.piṭaka.sammārjanyaś ca^upakaraṇāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्जकरक्षकधरकमायकमापकदायकदापकशलाकअप्रतिग्राहकदासकर्मकरवर्गश् च विष्टिः ॥
mārjaka.rakṣaka.dharaka.māyaka.māpaka.dāyaka.dāpaka.śalāka.apratigrāhaka.dāsa.karma.kara.vargaś ca viṣṭiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चैर् धान्यस्य निक्षेपो मूताः क्षारस्य संहताः । मृत्काष्ठकोष्ठाः स्नेहस्य पृथिवी लवणस्य च ॥ए
uccair dhānyasya nikṣepo mūtāḥ kṣārasya saṃhatāḥ / mṛt.kāṣṭha.koṣṭhāḥ snehasya pṛthivī lavaṇasya ca //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.