Library·Kautilya: Arthasastra·2·2.24
सीताअध्यक्षः कृषितन्त्रशुल्बवृक्षआयुर्वेदज्ञस् तज्ज्ञसखो वा सर्वधान्यपुष्पफलशाककन्दमूलवाल्लिक्यक्षौमकार्पासबीजानि यथाकालं गृह्णीयात् ॥
sītā.adhyakṣaḥ kṛṣi.tantra.śulba.vṛkṣa.āyur.vedajñas taj.jña.sakho vā sarva.dhānya.puṣpa.phala.śāka.kanda.mūla.vāllikya.kṣauma.kārpāsa.bījāni yathā.kālaṃ gṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुहलपरिकृष्टायां स्वभूमौ दासकर्मकरदण्डप्रतिकर्तृभिर् वापयेत् ॥
bahu.hala.parikṛṣṭāyāṃ sva.bhūmau dāsa.karma.kara.daṇḍa.pratikartṛbhir vāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्षणयन्त्रौपकरणबलीवर्दैश् च^एषाम् असङ्गं कारयेत्, कारुभिश् च कर्मारकुट्टाकमेदकरज्जुवर्तकसर्पग्राहआदिभिश् च ॥
karṣaṇa.yantra.upakaraṇa.balīvardaiś ca^eṣām asaṅgaṃ kārayet, kārubhiś ca karmāra.kuṭṭāka.medaka.rajju.vartaka.sarpa.grāha.ādibhiś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां कर्मफलविनिपाते तत्फलहानं दण्डः ॥
teṣāṃ karma.phala.vinipāte tat.phala.hānaṃ daṇḍaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणम्, अध्यर्धम् आनूपानां देशवापानाम्, अर्धत्रयोदश^अश्मकानाम्, त्रयोविंशतिर् अवन्तीनाम्, अमितम् अपरअन्तानां हैमन्यानां च, कुल्याआवापानां च कालतः ॥
ṣoḍaśa.droṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣa.pramāṇam, adhyardham ānūpānāṃ deśa.vāpānām, ardha.trayodaśa^aśmakānām, trayoviṃśatir avantīnām, amitam apara.antānāṃ haimanyānāṃ ca, kulyā.āvāpānāṃ ca kālataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षत्रिभागः पूर्वपश्चिममासयोः, द्वौ त्रिभागौ मध्यमयोः - सुषमारूपम् ॥
varṣa.tri.bhāgaḥ pūrva.paścima.māsayoḥ, dvau tri.bhāgau madhyamayoḥ - suṣamā.rūpam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य^उपलधिर् बृहस्पतेः स्थानगमनगर्भआधानेभ्यः शुक्रौदयअस्तमयचारेभ्यः सूर्यस्य प्रकृतिवैकृताच् च ॥
tasya^upaladhir bṛhaspateḥ sthāna.gamana.garbha.ādhānebhyaḥ śukra.udaya.astamaya.cārebhyaḥ sūryasya prakṛti.vaikṛtāc ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्याद् बीजसिद्धिः, बृहस्पतेः सस्यानां स्तम्बकारिता, शुक्राद् वृष्टिः । इति ॥
sūryād bīja.siddhiḥ, bṛhaspateḥ sasyānāṃ stamba.kāritā, śukrād vṛṣṭiḥ / iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयः सप्तअहिका मेघा अशीतिः कणशीकराः । षष्टिर् आतपमेघानाम् एषा वृष्टिः समा हिता ॥
trayaḥ sapta.ahikā meghā aśītiḥ kaṇa.śīkarāḥ / ṣaṣṭir ātapa.meghānām eṣā vṛṣṭiḥ samā hitā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातम् आतपयोगं च विभजन् यत्र वर्षति । त्रीन् करीषांश् च जनयंस् तत्र सस्यआगमो ध्रुवः ॥
vātam ātapa.yogaṃ ca vibhajan yatra varṣati / trīn karīṣāṃś ca janayaṃs tatra sasya.āgamo dhruvaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभूतौदकम् अल्पौदकं वा सस्यं वापयेत् ॥
tataḥ prabhūta.udakam alpa.udakaṃ vā sasyaṃ vāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालिव्रीहिकोद्रवतिलप्रियङ्गुउदारकवरकाः पूर्ववापाः ॥
śāli.vrīhi.kodrava.tila.priyaṅgu.udāraka.varakāḥ pūrva.vāpāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गमाषशैम्ब्या मध्यवापाः ॥
mudga.māṣa.śaimbyā madhya.vāpāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुसुम्भमसूरकुलत्थयवगोधूमकलायअतसीसर्षपाः पश्चाद्वापाः ॥
kusumbha.masūra.kulattha.yava.go.dhūma.kalāya.atasī.sarṣapāḥ paścād.vāpāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाऋतुवशेन वा बीजवापाः ॥
yathā.ṛtu.vaśena vā bīja.vāpāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षवो हि बह्वाबाधा व्ययग्राहिणश् च ॥
ikṣavo hi bahv.ābādhā vyaya.grāhiṇaś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनआघातो वल्लीफलानाम्, परीवाहअन्ताः पिप्पलीमृद्वीकैक्षूणाम्, कूपपर्यन्ताः शाकमूलानाम्, हरणीपर्यन्ता हरितकानाम्, पाल्यो लवानां गन्धभैषज्यौशीरह्रीबेरपिण्डालुकआदीनाम् ॥
phena.āghāto vallī.phalānām, parīvāha.antāḥ pippalī.mṛdvīka.ikṣūṇām, kūpa.paryantāḥ śāka.mūlānām, haraṇī.paryantā haritakānām, pālyo lavānāṃ gandha.bhaiṣajya.uśīra.hrībera.piṇḍāluka.ādīnām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथास्वं भूमिषु च स्थाल्याश् च^आनूप्याश् च^ओषधीः स्थापयेत् ॥
yathā.svaṃ bhūmiṣu ca sthālyāś ca^ānūpyāś ca^oṣadhīḥ sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषारपायनमुष्णशोषणं च^आसप्तरात्राद् इति धान्यबीजानाम्, त्रिरात्रं वा पञ्चरात्रं वा कोशीधान्यानाम्, मधुघृतसूकरवसाभिः शकृद्युक्ताभिः काण्डबीजानां छेदलेपो, मधुघृतेन कन्दानाम्, अस्थिबीजानां शकृदालेपः, शाखिनां गर्तदाहो गोअस्थिशकृद्भिः काले दौह्र्दं च ॥
tuṣāra.pāyana.muṣṇa.śoṣaṇaṃ ca^ā.sapta.rātrād iti dhānya.bījānām, tri.rātraṃ vā pañca.rātraṃ vā kośī.dhānyānām, madhu.ghṛta.sūkara.vasābhiḥ śakṛd.yuktābhiḥ kāṇḍa.bījānāṃ cheda.lepo, madhu.ghṛtena kandānām, asthi.bījānāṃ śakṛd.ālepaḥ, śākhināṃ garta.dāho go.asthi.śakṛdbhiḥ kāle dauhrdaṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्ररूढांश् च^अशुष्ककटुमत्स्यांश् च स्नुहिक्षीरेण पाययेत् ॥
prarūḍhāṃś ca^aśuṣka.kaṭu.matsyāṃś ca snuhi.kṣīreṇa pāyayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्पाससारं निर्मोकं सर्पस्य च समाहरेत् । न सर्पास् तत्र तिष्ठन्ति धूमो यत्र^एष तिष्ठति ॥
kārpāsa.sāraṃ nirmokaṃ sarpasya ca samāharet / na sarpās tatra tiṣṭhanti dhūmo yatra^eṣa tiṣṭhati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वजीजानां तु प्रथमवापे सुवर्णौदकसम्प्लुतां पूर्वमुष्टिं वापयेद्, अमुं च मन्त्रं ब्रूयात् - "प्रजापतये काश्यपाय देवाय च नमः सदा । सीता मे ऋध्यतां देवी बीजेषु च धनेषु च ॥
sarva.jījānāṃ tu prathama.vāpe suvarṇa.udaka.samplutāṃ pūrva.muṣṭiṃ vāpayed, amuṃ ca mantraṃ brūyāt - "prajāpataye kāśyapāya devāya ca namaḥ sadā / sītā me ṛdhyatāṃ devī bījeṣu ca dhaneṣu ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्डवाटगोपालकदासकर्मकरेभ्यो यथापुरुषपरिवापं भक्तं कुर्यात्, स-पादपणिकं च मासं दद्यात् ॥
ṣaṇḍa.vāṭa.go.pālaka.dāsa.karma.karebhyo yathā.puruṣa.parivāpaṃ bhaktaṃ kuryāt, sa-pāda.paṇikaṃ ca māsaṃ dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मअनुरूपं कारुभ्यो भक्तवेतनम् ॥
karma.anurūpaṃ kārubhyo bhakta.vetanam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रशीर्णं च पुष्पफलं देवकार्यअर्थं व्रीहियवम् आग्रयणअर्थं श्रोत्रियास् तपस्विनश् च^आहरेयुः, राशिमूलम् उञ्छवृत्तयः ॥
praśīrṇaṃ ca puṣpa.phalaṃ deva.kārya.arthaṃ vrīhi.yavam āgrayaṇa.arthaṃ śrotriyās tapasvinaś ca^āhareyuḥ, rāśi.mūlam uñcha.vṛttayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाकालं च सस्यआदि जातं जातं प्रवेशयेत् । न क्षेत्रे स्थापयेत् किंचित् पलालम् अपि पण्डितः ॥
yathā.kālaṃ ca sasya.ādi jātaṃ jātaṃ praveśayet / na kṣetre sthāpayet kiṃcit palālam api paṇḍitaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राकाराणां समुच्छ्रयान् वलभीर् वा तथाविधाः । न संहतानि कुर्वीत न तुच्छानि शिरांसि च ॥
prākārāṇāṃ samucchrayān valabhīr vā tathā.vidhāḥ / na saṃhatāni kurvīta na tucchāni śirāṃsi ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खलस्य प्रकरान् कुर्यान् मण्डलअन्ते समाश्रितान् । अनग्निकाः स-उदकाश् च खले स्युः परिकर्मिणः ॥ए
khalasya prakarān kuryān maṇḍala.ante samāśritān / anagnikāḥ sa-udakāś ca khale syuḥ parikarmiṇaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.