अमात्यसम्पदा^उपेताः सर्वअध्यक्षाः शक्तितः कर्मसु नियोज्याः ॥
amātya.sampadā^upetāḥ sarva.adhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·2·2.9
Kautilya: Arthasastra 2.9
कर्मसु च^एषां नित्यं परीक्षां कारयेत्, चित्तअनित्यत्वात्^ मनुष्यानाम् ॥
karmasu ca^eṣāṃ nityaṃ parīkṣāṃ kārayet, citta.anityatvāt^ manuṣyānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वसधर्माणो हि मनुष्या नियुक्ताः कर्मसु विकुर्वते ॥
aśva.sadharmāṇo hi manuṣyā niyuktāḥ karmasu vikurvate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् कर्तारं करणं देशं कालं कार्यं प्रक्षेपम् उदयं च^एषु विद्यात् ॥
tasmāt kartāraṃ karaṇaṃ deśaṃ kālaṃ kāryaṃ prakṣepam udayaṃ ca^eṣu vidyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यथासंदेशम् असंहता अविगृहीताः कर्माणि कुर्युः ॥
te yathā.saṃdeśam asaṃhatā avigṛhītāḥ karmāṇi kuryuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहता भक्षयेयुः, विगृहीता विनाशयेयुः ॥
saṃhatā bhakṣayeyuḥ, vigṛhītā vināśayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च^अनिवेद्य भर्तुः कंचिद् आरम्भं कुर्युः, अन्यत्र^आपत्प्रतीकारेभ्यः ॥
na ca^anivedya bhartuḥ kaṃcid ārambhaṃ kuryuḥ, anyatra^āpat.pratīkārebhyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमादस्थानेषु च^एषाम् अत्ययं स्थापयेद् दिवसवेतनव्ययद्विगुणम् ॥
pramāda.sthāneṣu ca^eṣām atyayaṃ sthāpayed divasa.vetana.vyaya.dvi.guṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश् च^एषां यथाआदिष्टम् अर्थं सविशेषं वा करोति स स्थानमानौ लभेत ॥
yaś ca^eṣāṃ yathā.ādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā karoti sa sthāna.mānau labheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"अल्पआयतिश् चेत्^ महाव्ययो भक्षयति ॥
"alpa.āyatiś cet^ mahā.vyayo bhakṣayati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपर्यये यथाआयतिव्ययश् च न भक्षयति" इत्य् आचार्याः ॥
viparyaye yathā.āyati.vyayaś ca na bhakṣayati" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपसर्पेण^एव^उपलभ्येत^इति कौटिल्यः ॥
apasarpeṇa^eva^upalabhyeta^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः समुदयं परिहापयति स राजअर्थं भक्षयति ॥
yaḥ samudayaṃ parihāpayati sa rāja.arthaṃ bhakṣayati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चेद् अज्ञानआदिभिः परिहापयति तद् एनं यथागुणं दापयेत् ॥
sa ced ajñāna.ādibhiḥ parihāpayati tad enaṃ yathā.guṇaṃ dāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः समुदयं द्विगुणम् उद्भावयति स जनपदं भक्षयति ॥
yaḥ samudayaṃ dvi.guṇam udbhāvayati sa jana.padaṃ bhakṣayati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चेद् राजअर्थम् उपनयत्य् अल्पअपराधे वारयितव्यः, महति यथाअपराधं दण्डयितव्यः ॥
sa ced rāja.artham upanayaty alpa.aparādhe vārayitavyaḥ, mahati yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः समुदयं व्ययम् उपनयति स पुरुषकर्माणि भक्षयति ॥
yaḥ samudayaṃ vyayam upanayati sa puruṣa.karmāṇi bhakṣayati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कर्मदिवसद्रव्यमूल्यपुरुषवेतनअपहारेषु यथाअपराधं दण्डयितव्यः ॥
sa karma.divasa.dravya.mūlya.puruṣa.vetana.apahāreṣu yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अस्य यो यस्मिन्न् अधिकरणे शासनस्थः स तस्य कर्मणो याथातथ्यम् आयव्ययौ च व्याससमासाभ्याम् आचक्षीत ॥
tasmād asya yo yasminn adhikaraṇe śāsanasthaḥ sa tasya karmaṇo yāthātathyam āya.vyayau ca vyāsa.samāsābhyām ācakṣīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलहरतादात्विककदर्यांश् च प्रतिषेधयेत् ॥
mūla.hara.tādātvika.kadaryāṃś ca pratiṣedhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पितृपैतामहम् अर्थम् अन्यायेन भक्षयति स मूलहरः ॥
yaḥ pitṛ.paitāmaham artham anyāyena bhakṣayati sa mūla.haraḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यद् यद् उत्पद्यते तत् तद् भक्षयति स तादात्विकः ॥
yo yad yad utpadyate tat tad bhakṣayati sa tādātvikaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो भृत्यआत्मपीडाभ्याम् उपचिनोत्य् अर्थं स कदर्यः ॥
yo bhṛtya.ātma.pīḍābhyām upacinoty arthaṃ sa kadaryaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पक्षवांश् चेद् अनादेयः, विपर्यये पर्यादातव्यः ॥
sa pakṣavāṃś ced anādeyaḥ, viparyaye paryādātavyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो महत्य् अर्थसमुदये स्थितः कदर्यः सम्निधत्ते^अवनिधत्ते^अवस्रावयति वा - सम्निधत्ते स्ववेश्मनि, अवनिधत्ते पौरजानपदेषु, अवस्रावयति परविषये - तस्य सत्त्री मन्त्रिमित्रभृत्यबन्धुपक्षम् आगतिं गतिं च द्रव्याणाम् उपलभेत ॥
yo mahaty artha.samudaye sthitaḥ kadaryaḥ samnidhatte^avanidhatte^avasrāvayati vā - samnidhatte sva.veśmani, avanidhatte paura.jānapadeṣu, avasrāvayati para.viṣaye - tasya sattrī mantri.mitra.bhṛtya.bandhu.pakṣam āgatiṃ gatiṃ ca dravyāṇām upalabheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश् च^अस्य परविषये संचारं कुर्यात् तम् अनुप्रविश्य मन्त्रं विद्यात् ॥
yaś ca^asya para.viṣaye saṃcāraṃ kuryāt tam anupraviśya mantraṃ vidyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुविदिते शत्रुशासनअपदेशेन^एनं घातयेत् ॥
suvidite śatru.śāsana.apadeśena^enaṃ ghātayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अस्य^अध्यक्षाः संख्यायकलेखकरूपदर्शकनीवीग्राहकौत्तरअध्यक्षसखाः कर्मणि कुर्युः ॥
tasmād asya^adhyakṣāḥ saṃkhyāyaka.lekhaka.rūpa.darśaka.nīvī.grāhaka.uttara.adhyakṣa.sakhāḥ karmaṇi kuryuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरअध्यक्षा हस्तिअश्वरथआरोहाः ॥
uttara.adhyakṣā hasti.aśva.ratha.ārohāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अन्तेवासिनः शिल्पशौचयुक्ताः संख्यायकआदीनाम् अपसर्पाः ॥
teṣām antevāsinaḥ śilpa.śauca.yuktāḥ saṃkhyāyaka.ādīnām apasarpāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुमुख्यम् अनित्यं च^अधिकरणं स्थापयेत् ॥
bahu.mukhyam anityaṃ ca^adhikaraṇaṃ sthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ह्य् अनास्वादयितुं न शक्यं जिह्वातलस्थं मधु७ वा विषं वा । [श्] अर्थस् तथा ह्य् अर्थचरेण राज्ञः स्वल्पो^अप्य् अनास्वादयितुं न शक्यः ॥[श्]
yathā hy anāsvādayituṃ na śakyaṃ jihvā.talasthaṃ madhu7 vā viṣaṃ vā / [ś] arthas tathā hy artha.careṇa rājñaḥ svalpo^apy anāsvādayituṃ na śakyaḥ //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्या यथा^अन्तः सलिले चरन्तो ज्ञातुं न शक्याः सलिलं पिबन्तः ।[श्] युक्तास् तथा कार्यविधौ नियुक्ता ज्ञातुं न शक्या धनम् आददानाः ॥[श्]
matsyā yathā^antaḥ salile caranto jñātuṃ na śakyāḥ salilaṃ pibantaḥ /[ś] yuktās tathā kārya.vidhau niyuktā jñātuṃ na śakyā dhanam ādadānāḥ //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि शक्या गतिर् ज्ञातुं पततां खे पतत्रिणाम् ।[श्] न तु प्रच्छन्नभावानां युक्तानां चरतां गतिः ॥[श्]
api śakyā gatir jñātuṃ patatāṃ khe patatriṇām /[ś] na tu pracchanna.bhāvānāṃ yuktānāṃ caratāṃ gatiḥ //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्रावयेच् च^उपचितान् विपर्यस्येच् च कर्मसु ।[श्] यथा न भक्षयन्त्य् अर्थं भक्षितं निर्वमन्ति वा ॥[श्]
āsrāvayec ca^upacitān viparyasyec ca karmasu /[ś] yathā na bhakṣayanty arthaṃ bhakṣitaṃ nirvamanti vā //[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भक्षयन्ति ये त्व् अर्थान् न्यायतो वर्धयन्ति च ।[श्] नित्यअधिकाराः कार्यास् ते राज्ञः प्रियहिते रताः ॥[श्] ए
na bhakṣayanti ye tv arthān nyāyato vardhayanti ca /[ś] nitya.adhikārāḥ kāryās te rājñaḥ priya.hite ratāḥ //[ś] E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.