Library·Kautilya: Arthasastra·3·3.13
उदरदासवर्जम् आर्यप्राणम् अप्राप्तव्यवहारं शूद्रं विक्रयआधानं नयतः स्वजनस्य द्वादशपणो दण्डः, वैश्यं द्विगुणः, क्षत्रियं त्रिगुणः, ब्राह्मणं चतुर्गुणः ॥
udara.dāsa.varjam ārya.prāṇam aprāpta.vyavahāraṃ śūdraṃ vikraya.ādhānaṃ nayataḥ sva.janasya dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, vaiśyaṃ dvi.guṇaḥ, kṣatriyaṃ tri.guṇaḥ, brāhmaṇaṃ catur.guṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परजनस्य पूर्वमध्यमौत्तमवधा दण्डाः, क्रेतृश्रोतृऋणां च ॥
para.janasya pūrva.madhyama.uttama.vadhā daṇḍāḥ, kretṛ.śrotṛṛṇāṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छानाम् अदोषः प्रजां विक्रेतुम् आधातुं वा ॥
mlecchānām adoṣaḥ prajāṃ vikretum ādhātuṃ vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् एव^आर्यस्य दासभावः ॥
na tv eva^āryasya dāsa.bhāvaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा^आर्यम् आधाय कुलबन्धन आर्याणाम् आपदि, निष्क्रयं च^अधिगम्य बालं साहाय्यदातारं वा पूर्वं निष्क्रीणीरन् ॥
athavā^āryam ādhāya kula.bandhana āryāṇām āpadi, niṣkrayaṃ ca^adhigamya bālaṃ sāhāyya.dātāraṃ vā pūrvaṃ niṣkrīṇīran //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृदात्मआधाता निष्पतितः सीदेत्, द्विर् अन्येन^आहितकः, सकृद् उभौ परविषयअभिमुखौ ॥
sakṛd.ātma.ādhātā niṣpatitaḥ sīdet, dvir anyena^āhitakaḥ, sakṛd ubhau para.viṣaya.abhimukhau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वित्तअपहारिणो वा दासस्य^आर्यभावम् अपहरतो^अर्धदण्डः ॥
vitta.apahāriṇo vā dāsasya^ārya.bhāvam apaharato^ardha.daṇḍaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पतितप्रेतव्यसनिनाम् आधाता मूल्यं भजेत ॥
niṣpatita.preta.vyasaninām ādhātā mūlyaṃ bhajeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतविण्मूत्रौच्छिष्टग्राहणम् आहितस्य नग्नस्नापनं दण्डप्रेषणम् अतिक्रमणं च स्त्रीणां मूल्यनाशकरं, धात्रीपरिचारिकअर्धसीतिकौपचारिकाणां च मोक्षकरम् ॥
preta.viṇ.mūtra.ucchiṣṭa.grāhaṇam āhitasya nagna.snāpanaṃ daṇḍa.preṣaṇam atikramaṇaṃ ca strīṇāṃ mūlya.nāśa.karaṃ, dhātrī.paricārika.ardha.sītika.upacārikāṇāṃ ca mokṣa.karam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धम् उपचारकस्य^अभिप्रजातस्य^अपक्रमणम् ॥
siddham upacārakasya^abhiprajātasya^apakramaṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्रीम् आहितिकां वा^अकामां स्ववशां गच्छतः पूर्वः साहसदण्डः, परवशां मध्यमः ॥
dhātrīm āhitikāṃ vā^akāmāṃ sva.vaśāṃ gacchataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ, para.vaśāṃ madhyamaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याम् आहितिकां वा स्वयम् अन्येन वा दुषयतो मूल्यनाशः शुल्कं तद्द्वुगुणश् च दण्डः ॥
kanyām āhitikāṃ vā svayam anyena vā duṣayato mūlya.nāśaḥ śulkaṃ tad.dvu.guṇaś ca daṇḍaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मविक्रयिणः प्रजाम् आर्यां विद्यात् ॥
ātma.vikrayiṇaḥ prajām āryāṃ vidyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मअधिगतं स्वामिकर्मअविरुद्धं लभेत, पित्र्यं च दायम् ॥
ātma.adhigataṃ svāmi.karma.aviruddhaṃ labheta, pitryaṃ ca dāyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूल्येन च^आर्यत्वं गच्छेत् ॥
mūlyena ca^āryatvaṃ gacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन^उदरदासआहितकौ व्याख्यातौ ॥
tena^udara.dāsa.āhitakau vyākhyātau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षेपअनुरूपश् च^अस्य निष्क्रयः ॥
prakṣepa.anurūpaś ca^asya niṣkrayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डप्रणीतः कर्मणा दण्डम् उपनयेत् ॥
daṇḍa.praṇītaḥ karmaṇā daṇḍam upanayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यप्राणो ध्वजआहृतः कर्मकालअनुरूपेण मूल्यअर्धेन वा विमुच्येत ॥
ārya.prāṇo dhvaja.āhṛtaḥ karma.kāla.anurūpeṇa mūlya.ardhena vā vimucyeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहेजातदायआगतलब्धक्रीतानाम् अन्यतमं दासम् ऊनअष्टवर्षं विबन्धुम् अकामं नीचे कर्मणि विदेशे दासीं वा सगर्भाम् अप्रतिविहितगर्भभर्मण्यां विक्रयआधानं नयतः पूर्वः साहसदण्डः, क्रेतृश्रोतृऋणां च ॥
gṛhe.jāta.dāya.āgata.labdha.krītānām anyatamaṃ dāsam ūna.aṣṭa.varṣaṃ vibandhum akāmaṃ nīce karmaṇi videśe dāsīṃ vā sagarbhām aprativihita.garbha.bharmaṇyāṃ vikraya.ādhānaṃ nayataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ, kretṛ.śrotṛṛṇāṃ ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासम् अनुरूपेण निष्क्रयेण^आर्यम् अकुर्वतो द्वादशपणो दण्डः, संरोधश् च^आकरणात् ॥
dāsam anurūpeṇa niṣkrayeṇa^āryam akurvato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, saṃrodhaś ca^ā.karaṇāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासद्रव्यस्य ज्ञातयो दायादाः, तेषाम् अभावे स्वामी ॥
dāsa.dravyasya jñātayo dāyādāḥ, teṣām abhāve svāmī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिनः स्वस्यां दास्यां जातं समातृकम् अदासं विद्यात् ॥
svāminaḥ svasyāṃ dāsyāṃ jātaṃ samātṛkam adāsaṃ vidyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्या चेत् कुटुम्बअर्थचिन्तनी माता भ्राता भगिनी च^अस्या अदासाः स्युः ॥
gṛhyā cet kuṭumba.artha.cintanī mātā bhrātā bhaginī ca^asyā adāsāḥ syuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासं दासीं वा निष्क्रीय पुनर् विक्रयआधानं नयतो द्वादशपणो दण्डः, अन्यत्र स्वयंवादिभ्यः ॥ इति दासकल्पः ।
dāsaṃ dāsīṃ vā niṣkrīya punar vikraya.ādhānaṃ nayato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, anyatra svayaṃ.vādibhyaḥ // iti dāsa.kalpaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मकरस्य कर्मसम्बन्धम् आसन्ना विद्युः ॥
karma.karasya karma.sambandham āsannā vidyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथासम्भाषितं वेतनं लभेत, कर्मकालअनुरूपम् असम्भाषितवेतनः ॥
yathā.sambhāṣitaṃ vetanaṃ labheta, karma.kāla.anurūpam asambhāṣita.vetanaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्षकः सस्यानां गोपालकः सर्पिषां वैदेहकः पण्यानाम् आत्मना व्यवहृतानां दशभागम् असम्भाषितवेतनो लभेत ॥
karṣakaḥ sasyānāṃ go.pālakaḥ sarpiṣāṃ vaidehakaḥ paṇyānām ātmanā vyavahṛtānāṃ daśa.bhāgam asambhāṣita.vetano labheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्भाषितवेतनस् तु यथासम्भाषितम् ॥
sambhāṣita.vetanas tu yathā.sambhāṣitam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारुशिल्पिकुशीलवचिकित्सकवाग्जीवनपरिचारकआदिर् आशाकारिकवर्गस् तु यथा^अन्यस् तद्विधः कुर्याद् यथा वा कुशलाः कल्पयेयुस् तथा वेतनं लभेत ॥
kāru.śilpi.kuśīlava.cikitsaka.vāg.jīvana.paricāraka.ādir āśā.kārika.vargas tu yathā^anyas tad.vidhaḥ kuryād yathā vā kuśalāḥ kalpayeyus tathā vetanaṃ labheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिप्रत्ययम् एव स्यात् ॥
sākṣi.pratyayam eva syāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिणाम् अभावे यतः कर्म ततो^अनुयुञ्जीत ॥
sākṣiṇām abhāve yataḥ karma tato^anuyuñjīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेतनआदाने दशबन्धो दण्डः, षट्पणो वा ॥
vetana.ādāne daśa.bandho daṇḍaḥ, ṣaṭ.paṇo vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपव्ययमाने द्वादशपणो दण्डः, पञ्चबन्धो वा ॥
apavyayamāne dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ, pañca.bandho vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीवेगज्वालास्तेनव्यालौपरुद्धः सर्वस्वपुत्रदारआत्मदानेन^आर्तस् त्रातारम् आहूय निष्तीर्णः कुशलप्रदिष्टं वेतनं दद्यात् ॥
nadī.vega.jvālā.stena.vyāla.uparuddhaḥ sarva.sva.putra.dāra.ātma.dānena^ārtas trātāram āhūya niṣtīrṇaḥ kuśala.pradiṣṭaṃ vetanaṃ dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन सर्वत्र^आर्तदानअनुशया व्याख्याताः ॥
tena sarvatra^ārta.dāna.anuśayā vyākhyātāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लभेत पुंश्चली भोगं संगमस्य^उपलिङ्गनात् । अतियाच्ना तु जीयेत दौर्मत्यअविनयेन वा ॥ए
labheta puṃścalī bhogaṃ saṃgamasya^upaliṅganāt / atiyācnā tu jīyeta daurmatya.avinayena vā //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.