दुर्गराष्ट्रयोः कण्टकशोधनम् उक्तम् ॥
durga.rāṣṭrayoḥ kaṇṭaka.śodhanam uktam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·5·5.1
Kautilya: Arthasastra 5.1
राजराज्ययोर् वक्ष्यामः ॥
rāja.rājyayor vakṣyāmaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानम् अवगृह्य^उपजीविनः शत्रुसाधारणा वा ये मुख्यास् तेषु गूढपुरुषप्रणिधिः कृत्यपक्षौपग्रहो वा सिद्धिः यथाउक्तं पुरस्ताद्, उपजापो^अपसर्पो वा यथा पारग्रामिके वक्ष्यामः ॥
rājānam avagṛhya^upajīvinaḥ śatru.sādhāraṇā vā ye mukhyās teṣu gūḍha.puruṣa.praṇidhiḥ kṛtya.pakṣa.upagraho vā siddhiḥ yathā.uktaṃ purastād, upajāpo^apasarpo vā yathā pāragrāmike vakṣyāmaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यौपघातिनस् तु वल्लभाः संहता वा ये मुख्याः प्रकाशम् अशक्याः प्रतिषेद्धुं दूष्याः तेषु धर्मरुचिर् उपांशुदण्डं प्रयुञ्जीत ॥
rājya.upaghātinas tu vallabhāḥ saṃhatā vā ye mukhyāḥ prakāśam aśakyāḥ pratiṣeddhuṃ dūṣyāḥ teṣu dharma.rucir upāṃśu.daṇḍaṃ prayuñjīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यमहामात्रभ्रातरम् असत्कृतं सत्त्री प्रोत्साह्य राजानं दर्शयेत् ॥
dūṣya.mahā.mātra.bhrātaram asat.kṛtaṃ sattrī protsāhya rājānaṃ darśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं राजा दूष्यद्रव्यौपभोगअतिसर्गेण दूष्ये विक्रमयेत् ॥
taṃ rājā dūṣya.dravya.upabhoga.atisargeṇa dūṣye vikramayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रेण रसेन वा विक्रान्तं तत्र^एव घातयेद् "भ्रातृघातको^अयम्" इति ॥
śastreṇa rasena vā vikrāntaṃ tatra^eva ghātayed "bhrātṛ.ghātako^ayam" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन पारशवः परिचारिकापुत्रश् च व्याख्यातौ ॥
tena pāraśavaḥ paricārikā.putraś ca vyākhyātau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यंमहामात्रं वा सत्त्रिप्रोत्साहितो भ्राता दायं याचेत ॥
dūṣyaṃ.mahāmātraṃ vā sattri.protsāhito bhrātā dāyaṃ yāceta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दूष्यगृहप्रतिद्वारि रात्राव् उपशयानम् अन्यत्र वा वसन्तं तीक्ष्णो हन्ता ब्रूयाद् "हतो^अयं दायकामुकः" इति ॥
taṃ dūṣya.gṛha.pratidvāri rātrāv upaśayānam anyatra vā vasantaṃ tīkṣṇo hantā brūyād "hato^ayaṃ dāya.kāmukaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हतपक्षम् उपगृह्य^इतरं निगृह्णीयात् ॥
tato hata.pakṣam upagṛhya^itaraṃ nigṛhṇīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यसमीपस्था वा सत्त्रिणो भ्रातरं दायं याचमानं घातेन परिभर्त्सयेयुः ॥
dūṣya.samīpasthā vā sattriṇo bhrātaraṃ dāyaṃ yācamānaṃ ghātena paribhartsayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं रात्रौ इति समानम् ॥
taṃ rātrau iti samānam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यमहामात्रयोर् वा यः पुत्रः पितुः पिता वा पुत्रस्य दारान् अधिचरति, भ्राता वा भ्रातुः, तयोः कापटिकमुखः कलहः पूर्वेण व्याख्यातः ॥
dūṣya.mahā.mātrayor vā yaḥ putraḥ pituḥ pitā vā putrasya dārān adhicarati, bhrātā vā bhrātuḥ, tayoḥ kāpaṭika.mukhaḥ kalahaḥ pūrveṇa vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यमहामात्रपुत्रम् आत्मसंभावितं वा सत्त्री "राजपुत्रस् त्वम्, शत्रुभयाद् इह न्यस्तो^असि" इत्य् उपजपेत् ॥
dūṣya.mahā.mātra.putram ātma.saṃbhāvitaṃ vā sattrī "rāja.putras tvam, śatru.bhayād iha nyasto^asi" ity upajapet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नं राजा रहसि पूजयेत् "प्राप्तयौवराज्यकालं त्वां महामात्रभयान् न^अभिषिञ्चामि" इति ॥
pratipannaṃ rājā rahasi pūjayet "prāpta.yauvarājya.kālaṃ tvāṃ mahā.mātra.bhayān na^abhiṣiñcāmi" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सत्त्री महामात्रवधे योजयेत् ॥
taṃ sattrī mahā.mātra.vadhe yojayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रान्तं तत्र^एव घातयेत् "पितृघातको^अयम्" इति ॥
vikrāntaṃ tatra^eva ghātayet "pitṛ.ghātako^ayam" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षुकी वा दूष्यभार्यां सांवदनिकीभिर् औषधीभिः संवास्य रसेन^अतिसंदध्यात् ॥
bhikṣukī vā dūṣya.bhāryāṃ sāṃvadanikībhir auṣadhībhiḥ saṃvāsya rasena^atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आप्यप्रयोगः ॥
ity āpya.prayogaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यमहामात्रम् अटवीं परग्रामं वा हन्तुं कान्तारव्यवहिते वा देशे राष्ट्रपालम् अन्तपालं वा स्थापयितुं नागरस्थानं वा कुपितम् अवग्राहितुं सार्थअतिवाह्यं प्रत्यन्ते वा स-प्रत्यादेयम् आदातुं फल्गुबलं तीक्ष्णयुक्तं प्रेषयेत् ॥
dūṣya.mahā.mātram aṭavīṃ para.grāmaṃ vā hantuṃ kāntāra.vyavahite vā deśe rāṣṭra.pālam anta.pālaṃ vā sthāpayituṃ nāgara.sthānaṃ vā kupitam avagrāhituṃ sārtha.ativāhyaṃ pratyante vā sa-pratyādeyam ādātuṃ phalgu.balaṃ tīkṣṇa.yuktaṃ preṣayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ दिवा वा युद्धे प्रवृत्ते तीक्ष्णाः प्रतिरोधकव्यञ्जना वा हन्युः "अभियोगे हतः" इति ॥
rātrau divā vā yuddhe pravṛtte tīkṣṇāḥ pratirodhaka.vyañjanā vā hanyuḥ "abhiyoge hataḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यात्राविहारगतो वा दूष्यमहामात्रान् दर्शनाय^आह्वयेत् ॥
yātrā.vihāra.gato vā dūṣya.mahā.mātrān darśanāya^āhvayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते गूढशस्त्रैस् तीक्ष्णैः सह प्रविष्टा मध्यमकक्ष्यायाम् आत्मविचयम् अन्तःप्रवेशनअर्थं दद्युः ॥
te gūḍha.śastrais tīkṣṇaiḥ saha praviṣṭā madhyama.kakṣyāyām ātma.vicayam antaḥ.praveśana.arthaṃ dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दौवारिकअभिगृहीतास् तीक्ष्णाः "दूष्यप्रयुक्ताः स्म" इति ब्रूयुः ॥
tato dauvārika.abhigṛhītās tīkṣṇāḥ "dūṣya.prayuktāḥ sma" iti brūyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तदभिविख्याप्य दूष्यान् हन्युः ॥
te tad.abhivikhyāpya dūṣyān hanyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णस्थाने च^अन्ये वध्याः ॥
tīkṣṇa.sthāne ca^anye vadhyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिर्विहारगतो वा दूष्यान् आसन्नआवासान् पूजयेत् ॥
bahir.vihāra.gato vā dūṣyān āsanna.āvāsān pūjayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां देवीव्यञ्जना वा दुःस्त्री रात्राव् आवासेषु गृह्येत^इति समानं पूर्वेण ॥
teṣāṃ devī.vyañjanā vā duḥstrī rātrāv āvāseṣu gṛhyeta^iti samānaṃ pūrveṇa //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यमहामात्रं वा "सूदो भक्षकारो वा ते शोभनः" इति स्तवेन भक्ष्यभोज्यं याचेत, बहिर् वा क्वचिद् अध्वगतः पानीयम् ॥
dūṣya.mahā.mātraṃ vā "sūdo bhakṣa.kāro vā te śobhanaḥ" iti stavena bhakṣya.bhojyaṃ yāceta, bahir vā kvacid adhva.gataḥ pānīyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुभयं रसेन योजयित्वा प्रतिस्वादने ताव् एव^उपयोजयेत् ॥
tad.ubhayaṃ rasena yojayitvā pratisvādane tāv eva^upayojayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभिविख्याप्य "रसदौ" इति घातयेत् ॥
tad.abhivikhyāpya "rasadau" iti ghātayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिचारशीलं वा सिद्धव्यञ्जनो "गोधाकूर्मकर्कटककूटानां लक्षण्यानाम् अन्यतमप्राशनेन मनोरथान् अवाप्स्यसि" इति ग्राहयेत् ॥
abhicāra.śīlaṃ vā siddha.vyañjano "godhā.kūrma.karkaṭaka.kūṭānāṃ lakṣaṇyānām anyatama.prāśanena manorathān avāpsyasi" iti grāhayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नं कर्मणि रसेन लोहमुसलैर् वा घातयेत् "कर्मव्यापदा हतः" इति ॥
pratipannaṃ karmaṇi rasena loha.musalair vā ghātayet "karma.vyāpadā hataḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिकित्सकव्यञ्जनो वा दौरात्मिकम् असाध्यं वा व्याधिं दूष्यस्य स्थापयित्वा भैषज्यआहारयोगेषु रसेन^अतिसंदध्यात् ॥
cikitsaka.vyañjano vā daurātmikam asādhyaṃ vā vyādhiṃ dūṣyasya sthāpayitvā bhaiṣajya.āhāra.yogeṣu rasena^atisaṃdadhyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूदआरालिकव्यञ्जना वा प्रणिहिता दूष्यं रसेन^अतिसंदध्युः ॥
sūda.ārālika.vyañjanā vā praṇihitā dūṣyaṃ rasena^atisaṃdadhyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उपनिषत्प्रतिषेधः ॥
ity upaniṣat.pratiṣedhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयदूष्यप्रतिषेधस् तु ॥
ubhaya.dūṣya.pratiṣedhas tu //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र दूष्यः प्रतिषेद्धव्यस् तत्र दूष्यम् एव फल्गुबलतीक्ष्णयुक्तं प्रेषयेत्, गच्छ, अमुष्मिन् दुर्गे राष्ट्रे वा सैन्यम् उत्थापय हिरण्यं वा, वल्लभाद् वा हिरण्यम् आहारय, वल्लभकन्यां वा प्रसह्य^आनय, दुर्गसेतुवणिक्पथशून्यनिवेशखनिद्रव्यहस्तिवनकर्मणाम् अन्यतमद् वा कारय राष्ट्रपाल्यम् अन्तपाल्यं वा^ यश् च त्वा प्रतिषेधयेन्
yatra dūṣyaḥ pratiṣeddhavyas tatra dūṣyam eva phalgu.bala.tīkṣṇa.yuktaṃ preṣayet, gaccha, amuṣmin durge rāṣṭre vā sainyam utthāpaya hiraṇyaṃ vā, vallabhād vā hiraṇyam āhāraya, vallabha.kanyāṃ vā prasahya^ānaya, durga.setu.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karmaṇām anyatamad vā kāraya rāṣṭra.pālyam anta.pālyaṃ vā^ yaś ca tvā pratiṣedhayen
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव^इतरेषां प्रेषयेद् "अमुष्य^अविनयः प्रतिषेद्धव्यः" इति ॥
tathaiva^itareṣāṃ preṣayed "amuṣya^avinayaḥ pratiṣeddhavyaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एतेषु कलहस्थानेषु कर्मप्रतिघातेषु वा विवदमानं तीक्ष्णाः शस्त्रं पातयित्वा प्रच्छन्नं हन्युः ॥
tam eteṣu kalaha.sthāneṣu karma.pratighāteṣu vā vivadamānaṃ tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā pracchannaṃ hanyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दोषेण^इतरे नियन्तव्याः ॥
tena doṣeṇa^itare niyantavyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणां ग्रामाणां कुलानां वा दूष्याणां सीमाक्षेत्रखलवेश्ममर्यादासु द्रव्यौपकरणसस्यवाहनहिंसासु प्रेक्षाकृत्य^उत्सवेषु वा समुत्पन्ने कलहे तीक्ष्णैर् उत्पादिते वा तीक्ष्णाः शस्त्रं पातयित्वा ब्रूयुः "एवं क्रियन्ते ये^अमुना कलहायन्ते: इति ॥
purāṇāṃ grāmāṇāṃ kulānāṃ vā dūṣyāṇāṃ sīmā.kṣetra.khala.veśma.maryādāsu dravya.upakaraṇa.sasya.vāhana.hiṃsāsu prekṣā.kṛtya^utsaveṣu vā samutpanne kalahe tīkṣṇair utpādite vā tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā brūyuḥ "evaṃ kriyante ye^amunā kalahāyante: iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दोषेण^इतरे नियन्तव्याः ॥
tena doṣeṇa^itare niyantavyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां वा दूष्याणां जातमूलाः कलहास् तेषां क्षेत्रखलवेश्मान्य् आदीपयित्वा बन्धुसंबन्धिषु वाहनेषु वा तीक्ष्णाः शस्त्रं पातयित्वा तथैव ब्रूयुः "अमुना प्रयुक्ताः स्मः" इति ॥
yeṣāṃ vā dūṣyāṇāṃ jāta.mūlāḥ kalahās teṣāṃ kṣetra.khala.veśmāny ādīpayitvā bandhu.saṃbandhiṣu vāhaneṣu vā tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā tathaiva brūyuḥ "amunā prayuktāḥ smaḥ" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गराष्ट्रदूष्यान् वा सत्त्रिणः परस्परस्य^आवेशनिकान् कारयेयुः ॥
durga.rāṣṭra.dūṣyān vā sattriṇaḥ parasparasya^āveśanikān kārayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रसदा रसं दद्युः ॥
tatra rasadā rasaṃ dadyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दोषेण^इतरे नियन्तव्याः ॥
tena doṣeṇa^itare niyantavyāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षुकी वा दूष्यराष्ट्रमुख्यं "दूष्यराष्ट्रमुख्यस्य भार्या स्नुषा दुहिता वा कामयते" इत्य् उपजपेत् ॥
bhikṣukī vā dūṣya.rāṣṭra.mukhyaṃ "dūṣya.rāṣṭra.mukhyasya bhāryā snuṣā duhitā vā kāmayate" ity upajapet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नस्य^आभरणम् आदाय स्वामिने दर्शयेत् "असौ ते मुख्यो यौवनौत्सिक्तो भार्यां स्नुषां दुहितरं वा^अभिमन्यते" इति ॥
pratipannasya^ābharaṇam ādāya svāmine darśayet "asau te mukhyo yauvana.utsikto bhāryāṃ snuṣāṃ duhitaraṃ vā^abhimanyate" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः कलहो रात्रौ इति समानम् ॥
tayoḥ kalaho rātrau iti samānam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूष्यदण्डौपनतेषु तु - युवराजः सेनापतिर् वा किंचिद् अपकृत्य^अपक्रान्तो विक्रमेत ॥
dūṣya.daṇḍa.upanateṣu tu - yuva.rājaḥ senā.patir vā kiṃcid apakṛtya^apakrānto vikrameta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजा दूष्यदण्डौपनतान् एव प्रेषयेत् फल्गुबलतीक्ष्णयुक्तान् इति समानाः सर्व एव योगाः ॥
tato rājā dūṣya.daṇḍa.upanatān eva preṣayet phalgu.bala.tīkṣṇa.yuktān iti samānāḥ sarva eva yogāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां च पुत्रेष्व् अनुक्षियत्सु यो निर्विकारः स पितृदायं लभेत ॥
teṣāṃ ca putreṣv anukṣiyatsu yo nirvikāraḥ sa pitṛ.dāyaṃ labheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अस्य पुत्रपौत्रान् अनुवर्तते राज्यम् अपास्तपुरुषदोषम् ॥
evam asya putra.pautrān anuvartate rājyam apāsta.puruṣa.doṣam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपक्षे परपक्षे वा तूष्णीं दण्डं प्रयोजयेत् । आयत्यां च तदात्वे च क्षमावान् अविशङ्कितः ॥ए
sva.pakṣe para.pakṣe vā tūṣṇīṃ daṇḍaṃ prayojayet / āyatyāṃ ca tadātve ca kṣamāvān aviśaṅkitaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.