"त्वं च^अहं च शून्यं निवेशयावहे" इत्य् अनवसितसंधिः ॥
"tvaṃ ca^ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.saṃdhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·7·7.11
Kautilya: Arthasastra 7.11
तयोर् यः प्रत्युपस्थितअर्थो यथाउक्तगुणां भूमिं निवेशयति सो^अतिसंधत्ते ॥
tayor yaḥ pratyupasthita.artho yathā.ukta.guṇāṃ bhūmiṃ niveśayati so^atisaṃdhatte //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र^अपि स्थलम् औदकं वा^इति महतः स्थलाद् अल्पम् औदकं श्रेयः, सातत्याद् अवस्थितत्वाच् च फलानाम् ॥
tatra^api sthalam audakaṃ vā^iti mahataḥ sthalād alpam audakaṃ śreyaḥ, sātatyād avasthitatvāc ca phalānām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थलयोर् अपि प्रभूतपूर्वअपरसस्यम् अल्पवर्षपाकम् असक्तआरम्भं श्रेयः ॥
sthalayor api prabhūta.pūrva.apara.sasyam alpa.varṣa.pākam asakta.ārambhaṃ śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदकयोर् अपि धान्यवापम् अधान्यवापात्^श्रेयः ॥
audakayor api dhānya.vāpam adhānya.vāpāt^śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् अल्पबहुत्वे धान्यकान्ताद् अल्पान् महद् अधान्यकान्तं श्रेयः ॥
tayor alpa.bahutve dhānya.kāntād alpān mahad adhānya.kāntaṃ śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्य् अवकाशे हि स्थाल्याश् च^अनूप्याश् च^ओषधयो भवन्ति ॥
mahaty avakāśe hi sthālyāś ca^anūpyāś ca^oṣadhayo bhavanti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गआदीनि च कर्माणि प्रभूत्येन क्रियन्ते ॥
durga.ādīni ca karmāṇi prabhūtyena kriyante //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्रिमा हि भूमिगुणाः ॥
kṛtrimā hi bhūmi.guṇāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खनिधान्यभोगयोः खनिभोगः कोशकरः, धान्यभोगः कोशकोष्ठअगारकरः ॥
khani.dhānya.bhogayoḥ khani.bhogaḥ kośa.karaḥ, dhānya.bhogaḥ kośa.koṣṭha.agāra.karaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यमूला हि दुर्गआदीनां कर्मणाम् आरम्भाः ॥
dhānya.mūlā hi durga.ādīnāṃ karmaṇām ārambhāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाविषयविक्रयो वा खनिभोगः श्रेयान् ॥
mahā.viṣaya.vikrayo vā khani.bhogaḥ śreyān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"द्रव्यहस्तिवनभोगयोर् द्रव्यवनभोगः सर्वकर्मणां योनिः प्रभूतनिधानक्षमश् च, विपरीतो हस्तिवनभोगः" इत्य् आचार्याः ॥
"dravya.hasti.vana.bhogayor dravya.vana.bhogaḥ sarva.karmaṇāṃ yoniḥ prabhūta.nidhāna.kṣamaś ca, viparīto hasti.vana.bhogaḥ" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यं द्रव्यवनम् अनेकम् अनेकस्यां भूमौ वापयितुम्, न हस्तिवनम् ॥
śakyaṃ dravya.vanam anekam anekasyāṃ bhūmau vāpayitum, na hasti.vanam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिप्रधानो हि परअनीकवध इति ॥
hasti.pradhāno hi para.anīka.vadha iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारिस्थलपथभोगयोर् अनित्यो वारिपथभोगः, नित्यः स्थलपथभोगः ॥
vāri.sthala.patha.bhogayor anityo vāri.patha.bhogaḥ, nityaḥ sthala.patha.bhogaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नमनुष्या श्रेणीमनुष्या वा भूमिर् इति भिन्नमनुष्या श्रेयसी ॥
bhinna.manuṣyā śreṇī.manuṣyā vā bhūmir iti bhinna.manuṣyā śreyasī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नमनुष्या भोग्या भवति, अनुपजाप्या च^अन्येषाम्, अनापत्सहा तु ॥
bhinna.manuṣyā bhogyā bhavati, anupajāpyā ca^anyeṣām, anāpat.sahā tu //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीता श्रेणीमनुष्या, कोपे महादोषा ॥
viparītā śreṇī.manuṣyā, kope mahā.doṣā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां चातुर्वर्ण्यनिवेशे सर्वभोगसहत्वाद् अवरवर्णप्राया श्रेयसी, बाहुल्याद् ध्रुवत्वाच् च कृष्याः कर्षकवती, कृष्याश् च^अन्येषां च^आरम्भाणां प्रयोजकत्वात् गोरक्षकवती, पण्यनिचयऋणअनुग्रहाद् आढ्यवणिग्वती ॥
tasyāṃ cāturvarṇya.niveśe sarva.bhoga.sahatvād avara.varṇa.prāyā śreyasī, bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣakavatī, kṛṣyāś ca^anyeṣāṃ ca^ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go.rakṣakavatī, paṇya.nicaya.ṛṇa.anugrahād āḍhya.vaṇigvatī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिगुणानाम् अपाश्रयः श्रेयान् ॥
bhūmi.guṇānām apāśrayaḥ śreyān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गअपाश्रया पुरुषअपाश्रया वा भूमिर् इति पुरुषअपाश्रया श्रेयसी ॥
durga.apāśrayā puruṣa.apāśrayā vā bhūmir iti puruṣa.apāśrayā śreyasī //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषवद् धि राज्यम् ॥
puruṣavad dhi rājyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपुरुषा गौर् वन्ध्य् एव किं दुहीत ॥
apuruṣā gaur vandhy eva kiṃ duhīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाक्षयव्ययनिवेशां तु भूमिम् अवाप्तुकामः पूर्वम् एव क्रेतारं पणेत दुर्बलम् अराजबीजिनं निरुत्साहम् अपक्षम् अन्यायवृत्तिं व्यसनिनं दैवप्रमाणं यत्किंचनकारिणं वा ॥
mahā.kṣaya.vyaya.niveśāṃ tu bhūmim avāptu.kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja.bījinaṃ nirutsāham apakṣam anyāya.vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva.pramāṇaṃ yat.kiṃcana.kāriṇaṃ vā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाक्षयव्ययनिवेशायां हि भूमौ दुर्बलो राजबीजी निविष्टः सगन्धाभिः प्रकृतिभिः सह क्षयव्ययेन^अवसीदति ॥
mahā.kṣaya.vyaya.niveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rāja.bījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣaya.vyayena^avasīdati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलवान् अराजबीजी क्षयव्ययभयाद् असगन्धाभिः प्रकृतिभिस् त्यज्यते ॥
balavān arāja.bījī kṣaya.vyaya.bhayād asagandhābhiḥ prakṛtibhis tyajyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरुत्साहस् तु दण्डवान् अपि दण्डस्य^अप्रणेता सदण्डः क्षयव्ययेन^अवभज्यते ॥
nirutsāhas tu daṇḍavān api daṇḍasya^apraṇetā sadaṇḍaḥ kṣaya.vyayena^avabhajyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशवान् अप्य् अपक्षः क्षयव्ययअनुग्रहहीनत्वान् न कुतश्चित् प्राप्नोति ॥
kośavān apy apakṣaḥ kṣaya.vyaya.anugraha.hīnatvān na kutaścit prāpnoti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यायवृत्तिर् निविष्टम् अप्य् उत्थापयेत् ॥
anyāya.vṛttir niviṣṭam apy utthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कथम् अनिविष्टं निवेशयेत् ॥
sa katham aniviṣṭaṃ niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन व्यसनी व्याख्यातः ॥
tena vyasanī vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवप्रमाणो मानुषहीनो निरारम्भो विपन्नकर्मआरम्भो वा^अवसीदति ॥
daiva.pramāṇo mānuṣa.hīno nirārambho vipanna.karma.ārambho vā^avasīdati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्किंचनकारी न किंचिद् आसादयति ॥
yat.kiṃcana.kārī na kiṃcid āsādayati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च^एषां पापिष्ठतमो भवति ॥
sa ca^eṣāṃ pāpiṣṭhatamo bhavati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"यत्किंचिदारभमाणो हि विजिगीषोः कदाचिच् छिद्रम् आसादयेद्" इत्य् आचार्याः ॥
"yat.kiṃcid.ārabhamāṇo hi vijigīṣoḥ kadācic chidram āsādayed" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा छिद्रं तथा विनाशम् अप्य् आसादयेद् इति कौटिल्यः ॥
yathā chidraṃ tathā vināśam apy āsādayed iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अलाभे यथा पार्ष्णिग्राहौपग्रहे वक्ष्यामस् तथा भूमिम् अवस्थापयेत् ॥
teṣām alābhe yathā pārṣṇi.grāha.upagrahe vakṣyāmas tathā bhūmim avasthāpayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अभिहितसंधिः ॥
ity abhihita.saṃdhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणवतीम् आदेयां वा भूमिं बलवता क्रयेण याचितः संधिम् अवस्थाप्य दद्यात् ॥
guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmiṃ balavatā krayeṇa yācitaḥ saṃdhim avasthāpya dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनिभृतसंधिः ॥
ity anibhṛta.saṃdhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेन वा याचितः कारणम् अवेक्ष्य दद्यात् "प्रत्यादेया मे भूमिर् वश्या वा, अनया प्रतिबद्धः परो मे वश्यो भविष्यति^ भूमिविक्रयाद् वा मित्रहिरण्यलाभः कार्यसामर्थ्यकरो मे भविष्यति" इति ॥
samena vā yācitaḥ kāraṇam avekṣya dadyāt "pratyādeyā me bhūmir vaśyā vā, anayā pratibaddhaḥ paro me vaśyo bhaviṣyati^ bhūmi.vikrayād vā mitra.hiraṇya.lābhaḥ kārya.sāmarthya.karo me bhaviṣyati" iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन हीनः क्रेता व्याख्यातः ॥
tena hīnaḥ kretā vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मित्रं हिरण्यं च सजनाम् अजनां च गाम् । लभमानो^अतिसंधत्ते शास्त्रवित् सामवायिकान् ॥ए
evaṃ mitraṃ hiraṇyaṃ ca sajanām ajanāṃ ca gām / labhamāno^atisaṃdhatte śāstravit sāmavāyikān //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.