Kautilya: Arthasastra 7.18

मध्यमस्य^आत्मा तृतीया पञ्चमी च प्रकृती प्रकृतयः ॥

madhyamasya^ātmā tṛtīyā pañcamī ca prakṛtī prakṛtayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीया चतुर्थी षष्ठी च विकृतयः ॥

dvitīyā caturthī ṣaṣṭhī ca vikṛtayaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चेद् उभयं मध्यमो^अनुगृह्णीयात्, विजिगीषुर् मध्यमअनुलोमः स्यात् ॥

tac ced ubhayaṃ madhyamo^anugṛhṇīyāt, vijigīṣur madhyama.anulomaḥ syāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेद् अनुगृह्णीयात्, प्रकृत्यनुलोमः स्यात् ॥

na ced anugṛhṇīyāt, prakṛty.anulomaḥ syāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यमश् चेद् विजिगीषोर् मित्रं मित्रभावि लिप्सेत, मित्रस्य^आत्मनश् च मित्राण्य् उत्थाप्य मध्यमाच् च मित्राणि भेदयित्वा मित्रं त्रायेत ॥

madyamaś ced vijigīṣor mitraṃ mitra.bhāvi lipseta, mitrasya^ātmanaś ca mitrāṇy utthāpya madhyamāc ca mitrāṇi bhedayitvā mitraṃ trāyeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डलं वा प्रोत्साहयेत् "अतिप्रवृद्धो^अयं मध्यमः सर्वेषां नो विनाशाय^अभ्युत्थितः, सम्भूय^अस्य यात्रां विहनाम" इति ॥

maṇḍalaṃ vā protsāhayet "atipravṛddho^ayaṃ madhyamaḥ sarveṣāṃ no vināśāya^abhyutthitaḥ, sambhūya^asya yātrāṃ vihanāma" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चेन् मण्डलम् अनुगृह्णीयात्, मध्यमअवग्रहेण^आत्मानम् उपबृंहयेत् ॥

tac cen maṇḍalam anugṛhṇīyāt, madhyama.avagraheṇa^ātmānam upabṛṃhayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेद् अनुगृह्णीयात्, कोशदण्डाभ्यां मित्रम् अनुगृह्य ये मध्यमद्वेषिणो राजानः परस्परअनुगृहीता वा बहवस् तिष्ठेयुः, एकसिद्धौ वा बहवः सिध्येयुः, परस्पराद् वा शङ्किता न^उत्तिष्ठेरन्, तेषां प्रधानम् एकम् आसन्नं वा सामदानाभ्यां लभेत ॥

na ced anugṛhṇīyāt, kośa.daṇḍābhyāṃ mitram anugṛhya ye madhyama.dveṣiṇo rājānaḥ paraspara.anugṛhītā vā bahavas tiṣṭheyuḥ, eka.siddhau vā bahavaḥ sidhyeyuḥ, parasparād vā śaṅkitā na^uttiṣṭheran, teṣāṃ pradhānam ekam āsannaṃ vā sāma.dānābhyāṃ labheta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणो द्वितीयं त्रिगुनस् तृतीयम् ॥

dvi.guṇo dvitīyaṃ tri.gunas tṛtīyam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अभ्युच्चितो मध्यमम् अवगृह्णीयात् ॥

evam abhyuccito madhyamam avagṛhṇīyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालअतिपत्तौ वा संधाय मध्यमेन मित्रस्य साचिव्यं कुर्यात्, दूष्येषु वा कर्मसंधिम् ॥

deśa.kāla.atipattau vā saṃdhāya madhyamena mitrasya sācivyaṃ kuryāt, dūṣyeṣu vā karma.saṃdhim //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्शनीयं वा^अस्य मित्रं मध्यमो लिप्सेत, प्रतिस्तम्भयेद् एनं "अहं त्वा त्रायेय" इति आ कर्शनात् ॥

karśanīyaṃ vā^asya mitraṃ madhyamo lipseta, pratistambhayed enaṃ "ahaṃ tvā trāyeya" iti ā karśanāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्शितम् एनं त्रायेत ॥

karśitam enaṃ trāyeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छेदनीयं वा^अस्य मित्रं मध्यमो लिप्सेत, कर्शितम् एनं त्रायेत मध्यमवृद्धिभयात् ॥

ucchedanīyaṃ vā^asya mitraṃ madhyamo lipseta, karśitam enaṃ trāyeta madhyama.vṛddhi.bhayāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छिन्नं वा भूम्यनुग्रहेण हस्ते कुर्याद् अन्यत्र^अपसारभयात् ॥

ucchinnaṃ vā bhūmy.anugraheṇa haste kuryād anyatra^apasāra.bhayāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्शनीयौच्छेदनीययोश् चेन् मित्राणि मध्यमस्य साचिव्यकराणि स्युः, पुरुषअन्तरेण संधीयेत ॥

karśanīya.ucchedanīyayoś cen mitrāṇi madhyamasya sācivya.karāṇi syuḥ, puruṣa.antareṇa saṃdhīyeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजिगीषोर् वा तयोर् मित्राण्य् अवग्रहसमर्थानि स्युः, संधिम् उपेयात् ॥

vijigīṣor vā tayor mitrāṇy avagraha.samarthāni syuḥ, saṃdhim upeyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमित्रं वा^अस्य मध्यमो लिप्सेत, संधिम् उपेयात् ॥

amitraṃ vā^asya madhyamo lipseta, saṃdhim upeyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्वअर्थश् च कृतो भवति मध्यमस्य प्रियं च ॥

evaṃ sva.arthaś ca kṛto bhavati madhyamasya priyaṃ ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमश् चेत् स्वमित्रं मित्रभावि लिप्सेत, पुरुषअन्तरेण संदध्यात् ॥

madhyamaś cet sva.mitraṃ mitra.bhāvi lipseta, puruṣa.antareṇa saṃdadhyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सअपेक्षं वा "न^अर्हसि मित्रम् उच्छेत्तुम्" इति वारयेत् ॥

sa.apekṣaṃ vā "na^arhasi mitram ucchettum" iti vārayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षेत वा "मण्डलम् अस्य कुप्यतु स्वपक्षवधात्" इति ॥

upekṣeta vā "maṇḍalam asya kupyatu sva.pakṣa.vadhāt" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमित्रम् आत्मनो वा मध्यमो लिप्सेत, कोशदण्डाभ्याम् एनम् अदृश्यमानो^अनुगृह्णीयात् ॥

amitram ātmano vā madhyamo lipseta, kośa.daṇḍābhyām enam adṛśyamāno^anugṛhṇīyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीनं वा मध्यमो लिप्सेत, अस्मै साहाय्यं दद्याद् "उदासीनाद् भिद्यताम्" इति ॥

udāsīnaṃ vā madhyamo lipseta, asmai sāhāyyaṃ dadyād "udāsīnād bhidyatām" iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमौदासीनयोर् यो मण्डलस्य^अभिप्रेतस् तम् आश्रयेत ॥

madhyama.udāsīnayor yo maṇḍalasya^abhipretas tam āśrayeta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमचरितेन^उदासीनचरितं व्याख्यातम् ॥

madhyama.caritena^udāsīna.caritaṃ vyākhyātam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीनश् चेन् मध्यमं लिप्सेत, यतः शत्रुम् अतिसंदध्यान् मित्रस्य^उपकारं कुर्याद् उदासीनं वा दण्डौपकारिणं लभेत ततः परिणमेत ॥

udāsīnaś cen madhyamaṃ lipseta, yataḥ śatrum atisaṃdadhyān mitrasya^upakāraṃ kuryād udāsīnaṃ vā daṇḍa.upakāriṇaṃ labheta tataḥ pariṇameta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उपबृह्य^आत्मानम् अरिप्रकृतिं कर्शयेन् मित्रप्रकृतिं च^उपगृह्णीयात् ॥

evam upabṛhya^ātmānam ari.prakṛtiṃ karśayen mitra.prakṛtiṃ ca^upagṛhṇīyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्य् अप्य् अमित्रभावे तस्य^अनात्मवान् नित्यअपकारी शत्रुः शत्रुसंहितः पार्ष्णिग्राहो वा व्यसनी यातव्यो व्यसने वा नेतुर् अभियोक्ता इत्य् अरिभाविनः, एकअर्थअभिप्रयातः पृथगर्थअभिप्रयातः सम्भूययात्रिकः संहितप्रयाणिकः स्वअर्थअभिप्रयातः सामुत्थायिकः कोशदण्डयोर् अन्यतरस्य क्रेता विक्रेता वा द्वैधीभाविक इति मित्रभाविनः, सामन्तो बलवतः प्रतिघातो^अन्तर्धिः प्रतिवेशो वा बलवतः पार्ष्णिग्राहो वा स्वयम् उपनतः प्रतापौपनतो वा दण्डौपनत इति भृत्यभाविनः सामन्ताः ॥

saty apy amitra.bhāve tasya^anātmavān nitya.apakārī śatruḥ śatru.saṃhitaḥ pārṣṇi.grāho vā vyasanī yātavyo vyasane vā netur abhiyoktā ity ari.bhāvinaḥ, eka.artha.abhiprayātaḥ pṛthag.artha.abhiprayātaḥ sambhūya.yātrikaḥ saṃhita.prayāṇikaḥ sva.artha.abhiprayātaḥ sāmutthāyikaḥ kośa.daṇḍayor anyatarasya kretā vikretā vā dvaidhī.bhāvika iti mitra.bhāvinaḥ, sāmanto balavataḥ pratighāto^antardhiḥ prativeśo vā balavataḥ pārṣṇi.grāho vā svayam upanataḥ pratāpa.upanato vā daṇḍa.upanata iti bhṛtya.bhāvinaḥ sāmantāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् भूम्येकअन्तरा व्याख्याताः ॥

tair bhūmy.eka.antarā vyākhyātāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां शत्रुविरोधे यन् मित्रम् एकअर्थतां व्रजेत् । शक्त्या तदनुगृह्णीयाद् विषहेत यया परम् ॥

teṣāṃ śatru.virodhe yan mitram eka.arthatāṃ vrajet / śaktyā tad.anugṛhṇīyād viṣaheta yayā param //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाध्य शत्रुं यन् मित्रं वृद्धं गच्छेद् अवश्यताम् । सामन्तएकअन्तराभ्यां तत्प्रकृतिभ्यां विरोधयेत् ॥

prasādhya śatruṃ yan mitraṃ vṛddhaṃ gacched avaśyatām / sāmanta.eka.antarābhyāṃ tat.prakṛtibhyāṃ virodhayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कुलीनअपरुद्धाभ्यां भूमिं वा तस्य हारयेत् । यथा वा^अनुग्रहअपेक्षं वश्यं तिष्ठेत् तथा चरेत् ॥

tat.kulīna.aparuddhābhyāṃ bhūmiṃ vā tasya hārayet / yathā vā^anugraha.apekṣaṃ vaśyaṃ tiṣṭhet tathā caret //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न^उपकुर्याद् अमित्रं वा गच्छेद् यद् अतिकर्शितम् । तद् अहीनम् अवृद्धं च स्थापयेन् मित्रम् अर्थवित् ॥

na^upakuryād amitraṃ vā gacched yad atikarśitam / tad ahīnam avṛddhaṃ ca sthāpayen mitram arthavit //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थयुक्त्या चलं मित्रं संधिं यद् उपगच्छति । तस्य^अपगमने हेतुं विहन्यान् न चलेद् यथा ॥

artha.yuktyā calaṃ mitraṃ saṃdhiṃ yad upagacchati / tasya^apagamane hetuṃ vihanyān na caled yathā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिसाधारणं यद् वा तिष्ठेत् तद् अरितः शठम् । भेदयेद् भिन्नम् उच्छिन्द्यात् ततः शत्रुम् अनन्तरम् ॥

ari.sādhāraṇaṃ yad vā tiṣṭhet tad aritaḥ śaṭham / bhedayed bhinnam ucchindyāt tataḥ śatrum anantaram //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीनं च यत् तिष्ठेत् सामन्तैस् तद् विरोधयेत् । ततो विग्रहसंतप्तम् उपकारे निवेशयेत् ॥

udāsīnaṃ ca yat tiṣṭhet sāmantais tad virodhayet / tato vigraha.saṃtaptam upakāre niveśayet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमित्रं विजिगीषुं च यत् संचरति दुर्बलम् । तद् बलेन^अनुगृह्णीयाद् यथा स्यान् न परान्मुखम् ॥

amitraṃ vijigīṣuṃ ca yat saṃcarati durbalam / tad balena^anugṛhṇīyād yathā syān na parān.mukham //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपनीय ततो^अन्यस्यां भूमौ वा सम्निवेशयेत् । निवेश्य पूर्वं तत्र^अन्यद् दण्डअनुग्रहहेतुना ॥

apanīya tato^anyasyāṃ bhūmau vā samniveśayet / niveśya pūrvaṃ tatra^anyad daṇḍa.anugraha.hetunā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपकुर्यात् समर्थं वा न^उपकुर्याद् यद् आपदि । उच्छिन्द्याद् एव तन्मित्रं विश्वस्य^अङ्कम् उपस्थितम् ॥

apakuryāt samarthaṃ vā na^upakuryād yad āpadi / ucchindyād eva tan.mitraṃ viśvasya^aṅkam upasthitam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रव्यसनतो वा^अरिर् उत्तिष्ठेद् यो^अनवग्रहः । मित्रेण^एव भवेत् साध्यश् छादितव्यसनेन सः ॥ अमित्रव्यसनान् मित्रम् उत्थितं यद् विरज्यति । अरिव्यसनसिद्ध्या तत्शत्रुणा^एव प्रसिध्यति ॥

mitra.vyasanato vā^arir uttiṣṭhed yo^anavagrahaḥ / mitreṇa^eva bhavet sādhyaś chādita.vyasanena saḥ // amitra.vyasanān mitram utthitaṃ yad virajyati / ari.vyasana.siddhyā tat.śatruṇā^eva prasidhyati //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धिं क्षयं च स्थानं च कर्शनौच्छेदनं तथा ॥ सर्वौपायान् समादध्याद् एतान् यश् च^अर्थशास्त्रवित् ।

vṛddhiṃ kṣayaṃ ca sthānaṃ ca karśana.ucchedanaṃ tathā // sarva.upāyān samādadhyād etān yaś ca^artha.śāstravit /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अन्योन्यसंचारं षाड्गुण्यं यो^अनुपश्यति ॥ स बुद्धिनिगलैर् बद्धैर् इष्टं क्रीडति पार्थिवैः ॥ए

evam anyonya.saṃcāraṃ ṣāḍguṇyaṃ yo^anupaśyati // sa buddhi.nigalair baddhair iṣṭaṃ krīḍati pārthivaiḥ //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.