Kautilya: Arthasastra 7.5

तुल्यसामन्तव्यसने यातव्यम् अमित्रं वा^इत्य् अमित्रम् अभियायात्, तत्सिद्धौ यातव्यम् ॥

tulya.sāmanta.vyasane yātavyam amitraṃ vā^ity amitram abhiyāyāt, tat.siddhau yātavyam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमित्रसिद्धौ हि यातव्यः साहाय्यं दद्यान् न^अमित्रो यातव्यसिद्धौ ॥

amitra.siddhau hi yātavyaḥ sāhāyyaṃ dadyān na^amitro yātavya.siddhau //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुव्यसनं यातव्यं लघुव्यसनम् अमित्रं वा^इति "गुरुव्यसनं सौकर्यतो यायाद्" इत्य् आचार्याः ॥

guru.vyasanaṃ yātavyaṃ laghu.vyasanam amitraṃ vā^iti "guru.vyasanaṃ saukaryato yāyād" ity ācāryāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न^इति कौटिल्यः ॥

na^iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुव्यसनम् अमित्रं यायात् ॥

laghu.vyasanam amitraṃ yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघ्व् अपि हि व्यसनम् अभियुक्तस्य कृच्छ्रं भवति ॥

laghv api hi vyasanam abhiyuktasya kṛcchraṃ bhavati //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं गुर्व् अपि गुरुतरं भवति ॥

satyaṃ gurv api gurutaraṃ bhavati //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनभियुक्तस् तु लघुव्यसनः सुखेन व्यसनं प्रतिकृत्य^अमित्रो यातव्यम् अभिसरेत्, पार्ष्णिं वा गृह्णीयात् ॥

anabhiyuktas tu laghu.vyasanaḥ sukhena vyasanaṃ pratikṛtya^amitro yātavyam abhisaret, pārṣṇiṃ vā gṛhṇīyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातव्ययौगपद्ये गुरुव्यसनं न्यायवृत्तिं लघुव्यसनम् अन्यायवृत्तिं विरक्तप्रकृतिं वा^इति विरक्तप्रकृतिं यायात् ॥

yātavya.yaugapadye guru.vyasanaṃ nyāya.vṛttiṃ laghu.vyasanam anyāya.vṛttiṃ virakta.prakṛtiṃ vā^iti virakta.prakṛtiṃ yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुव्यसनं न्यायवृत्तिम् अभियुक्तं प्रकृतयो^अनुगृह्णन्ति, लघुव्यसनम् अन्यायवृत्तिम् उपेक्षन्ते, विरक्ता बलवन्तम् अप्य् उच्छिन्दन्ति ॥

guru.vyasanaṃ nyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo^anugṛhṇanti, laghu.vyasanam anyāya.vṛttim upekṣante, viraktā balavantam apy ucchindanti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् विरक्तप्रकृतिम् एव यायात् ॥

tasmād virakta.prakṛtim eva yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणलुब्धप्रकृतिम् अपचरितप्रकृतिं वा^इति क्षीणलुब्धप्रकृतिं यायात्, क्षीणलुब्धा हि प्रकृतयः सुखेन^उपजापं पीडां वा^उपगच्छन्ति, न^अपचरिताः प्रधानअवग्रहसाध्याः" इत्य् आचार्याः ॥

kṣīṇa.lubdha.prakṛtim apacarita.prakṛtiṃ vā^iti kṣīṇa.lubdha.prakṛtiṃ yāyāt, kṣīṇa.lubdhā hi prakṛtayaḥ sukhena^upajāpaṃ pīḍāṃ vā^upagacchanti, na^apacaritāḥ pradhāna.avagraha.sādhyāḥ" ity ācāryāḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न^इति कौटिल्यः ॥

na^iti kauṭilyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणलुब्धा हि प्रकृतयो भर्तरि स्निग्धा भर्तृहिते तिष्ठन्ति, उपजापं वा विसंवादयन्ति, अनुरागे सार्वगुण्यम् इति ॥

kṣīṇa.lubdhā hi prakṛtayo bhartari snigdhā bhartṛ.hite tiṣṭhanti, upajāpaṃ vā visaṃvādayanti, anurāge sārvaguṇyam iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अपचरितप्रकृतिम् एव यायात् ॥

tasmād apacarita.prakṛtim eva yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवन्तम् अन्यायवृत्तिं दुर्बलं वा न्यायवृत्तिम् इति बलवन्तम् अन्यायवृत्तिं यायात् ॥

balavantam anyāya.vṛttiṃ durbalaṃ vā nyāya.vṛttim iti balavantam anyāya.vṛttiṃ yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवन्तम् अन्यायवृत्तिम् अभियुक्तं प्रकृतयो न^अनुगृह्णन्ति, निष्पातयन्ति, अमित्रं वा^अस्य भजन्ते ॥

balavantam anyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo na^anugṛhṇanti, niṣpātayanti, amitraṃ vā^asya bhajante //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्बलं तु न्यायवृत्तिम् अभियुक्तं प्रकृतयः परिगृह्णन्ति, अनुनिष्पतन्ति वा ॥

durbalaṃ tu nyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayaḥ parigṛhṇanti, anuniṣpatanti vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवक्षेपेण हि सताम् असतां प्रग्रहेण च । अभूतानां च हिंसानाम् अधर्म्याणां प्रवर्तनैः ॥

avakṣepeṇa hi satām asatāṃ pragraheṇa ca / abhūtānāṃ ca hiṃsānām adharmyāṇāṃ pravartanaiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उचितानां चरित्राणां धर्मिष्ठानां निवर्तनैः । अधर्मस्य प्रसङ्गेन धर्मस्य^अवग्रहेण च ॥

ucitānāṃ caritrāṇāṃ dharmiṣṭhānāṃ nivartanaiḥ / adharmasya prasaṅgena dharmasya^avagraheṇa ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकार्याणां च करणैः कार्याणां च प्रणाशनैः । अप्रदानैश् च देयानाम् अदेयानां च साधनैः ॥

akāryāṇāṃ ca karaṇaiḥ kāryāṇāṃ ca praṇāśanaiḥ / apradānaiś ca deyānām adeyānāṃ ca sādhanaiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदण्डनैश् च दण्ड्यानाम् अदण्ड्यानां च दण्डनैः । अग्राह्याणाम् उपग्राहैर् ग्राह्याणां च^अनभिग्रहैः ॥

adaṇḍanaiś ca daṇḍyānām adaṇḍyānāṃ ca daṇḍanaiḥ / agrāhyāṇām upagrāhair grāhyāṇāṃ ca^anabhigrahaiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थ्यानां च करणैर् अर्थ्यानां च विघातनैः । अरक्षणैश् च चोरेभ्यः स्वयं च परिमोषणैः ॥

anarthyānāṃ ca karaṇair arthyānāṃ ca vighātanaiḥ / arakṣaṇaiś ca corebhyaḥ svayaṃ ca parimoṣaṇaiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातैः पुरुषकाराणां कर्मणां गुणदूषणैः । उपघातैः प्रधानानां मान्यानां च^अवमाननैः ॥

pātaiḥ puruṣa.kārāṇāṃ karmaṇāṃ guṇa.dūṣaṇaiḥ / upaghātaiḥ pradhānānāṃ mānyānāṃ ca^avamānanaiḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोधनैश् च वृद्धानां वैषम्येण^अनृतेन च । कृतस्य^अप्रतिकारेण स्थितस्य^अकरणेन च ॥

virodhanaiś ca vṛddhānāṃ vaiṣamyeṇa^anṛtena ca / kṛtasya^apratikāreṇa sthitasya^akaraṇena ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञः प्रमादआलस्याभ्यां योगक्षेमवधेन वा । प्रकृतीनां क्षयो लोभो वैराग्यं च^उपजायते ॥

rājñaḥ pramāda.ālasyābhyāṃ yoga.kṣema.vadhena vā / prakṛtīnāṃ kṣayo lobho vairāgyaṃ ca^upajāyate //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणाः प्रकृतयो लोभं लुब्धा यान्ति विरागताम् । विरक्ता यान्त्य् अमित्रं वा भर्तारं घ्नन्ति वा स्वयम् ॥

kṣīṇāḥ prakṛtayo lobhaṃ lubdhā yānti virāgatām / viraktā yānty amitraṃ vā bhartāraṃ ghnanti vā svayam //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रकृतीनां क्षयलोभविरागकारणानि न^उत्पादयेत्, उत्पन्नानि वा सद्यः प्रतिकुर्वीत ॥

tasmāt prakṛtīnāṃ kṣaya.lobha.virāga.kāraṇāni na^utpādayet, utpannāni vā sadyaḥ pratikurvīta //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणा लुब्धा विरक्ता वा प्रकृतय इति ॥

kṣīṇā lubdhā viraktā vā prakṛtaya iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणाः पीडनौच्छेदनभयात् सद्यः संधिं युद्धं निष्पतनं वा रोचयन्ते ॥

kṣīṇāḥ pīḍana.ucchedana.bhayāt sadyaḥ saṃdhiṃ yuddhaṃ niṣpatanaṃ vā rocayante //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुब्धा लोभेन^असंतुष्टाः परौपजापं लिप्सन्ते ॥

lubdhā lobhena^asaṃtuṣṭāḥ para.upajāpaṃ lipsante //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्ताः परअभियोगम् अभ्युत्तिष्ठन्ते ॥

viraktāḥ para.abhiyogam abhyuttiṣṭhante //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां हिरण्यधान्यक्षयः सर्वौपघाती कृच्छ्रप्रतीकारश् च, युग्यपुरुषक्षयो हिरण्यधान्यसाध्यः ॥

tāsāṃ hiraṇya.dhānya.kṣayaḥ sarva.upaghātī kṛcchra.pratīkāraś ca, yugya.puruṣa.kṣayo hiraṇya.dhānya.sādhyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोभ ऐकदेशिको मुख्यआयत्तः परअर्थेषु शक्यः प्रतिहन्तुम् आदातुं वा ॥

lobha aikadeśiko mukhya.āyattaḥ para.artheṣu śakyaḥ pratihantum ādātuṃ vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरागः प्रधानअवग्रहसाध्यः ॥

virāgaḥ pradhāna.avagraha.sādhyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्प्रधाना हि प्रकृतयो भोग्या भवन्त्य् अनुपजाप्याश् च^अन्येषाम्, अनापत्सहास् तु ॥

niṣpradhānā hi prakṛtayo bhogyā bhavanty anupajāpyāś ca^anyeṣām, anāpat.sahās tu //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिमुख्यप्रग्रहैस् तु बहुधा भिन्ना गुप्ता भवन्त्य् आपत्सहाश् च ॥

prakṛti.mukhya.pragrahais tu bahudhā bhinnā guptā bhavanty āpat.sahāś ca //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामवायिकानाम् अपि संधिविग्रहकारणान्य् अवेक्ष्य शक्तिशौचयुक्तैः सम्भूय यायात् ॥

sāmavāyikānām api saṃdhi.vigraha.kāraṇāny avekṣya śakti.śauca.yuktaiḥ sambhūya yāyāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिमान् हि पार्ष्णिग्रहणे यात्रासाहाय्यदाने वा शक्तः, शुचिः सिद्धौ च^असिद्धौ च यथास्थितकारी^इति ॥

śaktimān hi pārṣṇi.grahaṇe yātrā.sāhāyya.dāne vā śaktaḥ, śuciḥ siddhau ca^asiddhau ca yathā.sthita.kārī^iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां ज्यायसा^एकेन द्वाभ्यां समाभ्यां वा सम्भूय यातव्यम् इति द्वाभ्यां समाभ्यां श्रेयः ॥

teṣāṃ jyāyasā^ekena dvābhyāṃ samābhyāṃ vā sambhūya yātavyam iti dvābhyāṃ samābhyāṃ śreyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्यायसा ह्य् अवगृहीतश् चरति, समाभ्याम् अतिसंधानआधिक्ये वा ॥

jyāyasā hy avagṛhītaś carati, samābhyām atisaṃdhāna.ādhikye vā //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ हि सुखौ भेदयितुम्, दुष्टश् च^एको द्वाभ्यां नियन्तुं भेदौपग्रहं च^उपगन्तुम् इति ॥

tau hi sukhau bhedayitum, duṣṭaś ca^eko dvābhyāṃ niyantuṃ bheda.upagrahaṃ ca^upagantum iti //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समेन^एकेन द्वाभ्यां हीनाभ्यां वा^इति द्वाभ्यां हीनाभ्यां श्रेयः ॥

samena^ekena dvābhyāṃ hīnābhyāṃ vā^iti dvābhyāṃ hīnābhyāṃ śreyaḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ हि द्विकार्यसाधकौ वश्यौ च भवतः ॥

tau hi dvi.kārya.sādhakau vaśyau ca bhavataḥ //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यसिद्धौ तु - कृतअर्थाज् ज्यायसो गूढः सअपदेशम् अपस्रवेत् । अशुचेः शुचिवृत्तात् तु प्रतीक्षेत^आ विसर्जनात् ॥

kārya.siddhau tu - kṛta.arthāj jyāyaso gūḍhaḥ sa.apadeśam apasravet / aśuceḥ śuci.vṛttāt tu pratīkṣeta^ā visarjanāt //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्राद् अपसरेद् यत्तः कलत्रम् अपनीय वा । समाद् अपि हि लब्धअर्थाद् विश्वस् तस्य भयं भवेत् ॥

sattrād apasared yattaḥ kalatram apanīya vā / samād api hi labdha.arthād viśvas tasya bhayaṃ bhavet //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्यायस्त्वे च^अपि लब्धअर्थः समो^अपि परिकल्पते । अभ्युच्चितश् च^अविश्वास्यो वृद्धिश् चित्तविकारिणी ॥

jyāyastve ca^api labdha.arthaḥ samo^api parikalpate / abhyuccitaś ca^aviśvāsyo vṛddhiś citta.vikāriṇī //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशिष्टाद् अल्पम् अप्य् अंशं लब्ध्वा तुष्टमुखो व्रजेत् । अनंशो वा ततो^अस्य^अङ्के प्रहृत्य द्विगुणं हरेत् ॥

viśiṣṭād alpam apy aṃśaṃ labdhvā tuṣṭa.mukho vrajet / anaṃśo vā tato^asya^aṅke prahṛtya dvi.guṇaṃ haret //

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतअर्थस् तु स्वयं नेता विसृजेत् सामवायिकान् । अपि जीयेत न जयेन् मण्डलैष्टस् तथा भवेत् ॥ए

kṛta.arthas tu svayaṃ netā visṛjet sāmavāyikān / api jīyeta na jayen maṇḍala.iṣṭas tathā bhavet //E

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.