Ksemendra: Avadanakalpalata 20

द्विजिह्वसङ्गे कथमस्ति वृत्तिरनेकमुख्ये कथमस्ति सौख्यम् । कर्मान्तबन्धे ऽस्ति कथं स्वशक्तिः प्रज्ञाप्रकर्षे कथमस्त्यपायः

dvijihvasaṅge kathamasti vṛttiranekamukhye kathamasti saukhyam / karmāntabandhe 'sti kathaṃ svaśaktiḥ prajñāprakarṣe kathamastyapāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथिलायां विदेहेषु जलसत्त्वाभिधो नृपः । अभूद् भुजभुजङ्गस्य विश्रान्तपृथिवीभरः

mithilāyāṃ videheṣu jalasattvābhidho nṛpaḥ / abhūd bhujabhujaṅgasya viśrāntapṛthivībharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खण्डो नाम महामात्यस्तस्याखण्डलसंपदः । बभूवाशेषषाङ्गुण्यपरिज्ञानबृहस्पतिः

khaṇḍo nāma mahāmātyastasyākhaṇḍalasaṃpadaḥ / babhūvāśeṣaṣāṅguṇyaparijñānabṛhaspatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीतिज्ञगौरवात्तस्य नृपे व्यक्तं नलोकिनि । सदाभवन्मुखप्रेक्षी सर्वः कार्यवशाज्जनः

nītijñagauravāttasya nṛpe vyaktaṃ nalokini / sadābhavanmukhaprekṣī sarvaḥ kāryavaśājjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतानुगतिकत्वेन प्रवाहप्रणयी भरः । वर्धते वार्यमाणस्य स्वजनस्य जलस्य च

gatānugatikatvena pravāhapraṇayī bharaḥ / vardhate vāryamāṇasya svajanasya jalasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं तन्मयमालोक्य जनं मात्सर्यमूर्च्छिताः । मन्त्रिणः संहतास्तस्य विनिपातमचिन्तयन्

sarvaṃ tanmayamālokya janaṃ mātsaryamūrcchitāḥ / mantriṇaḥ saṃhatāstasya vinipātamacintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्रविश्याश्रमम् राज्ञस्तां तस्य प्रबह्विष्णूताम् । मुहुः शङ्कास्पदं कृत्वा शशंसुर्भेदकोविदाः

te praviśyāśramam rājñastāṃ tasya prabahviṣṇūtām / muhuḥ śaṅkāspadaṃ kṛtvā śaśaṃsurbhedakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गिरा शङ्कितो राजा तस्य वैमुख्यमाययौ । अबलाबालभूपाला वर्णप्रत्ययाः परम्

tadgirā śaṅkito rājā tasya vaimukhyamāyayau / abalābālabhūpālā varṇapratyayāḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशङ्क्यादपि शङ्कन्ते शङ्कादोषे ऽप्यशङ्किताः । अविशेषज्ञचपला भूपालाः काकशङ्किनः

aśaṅkyādapi śaṅkante śaṅkādoṣe 'pyaśaṅkitāḥ / aviśeṣajñacapalā bhūpālāḥ kākaśaṅkinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभोर्विरक्तिलिङ्गानि विलोक्यामात्यपुंगवः । स्वसुतौ गोपसिंहाख्यौ सशङ्कः स्वैरमब्रवीत्

prabhorviraktiliṅgāni vilokyāmātyapuṃgavaḥ / svasutau gopasiṃhākhyau saśaṅkaḥ svairamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूर्तैर्मे वीतविश्वासः पिशुनैर्नृपतिः कृतः । प्रत्ययं नैति हृदये विदार्यापि प्रदर्शिते

dhūrtairme vītaviśvāsaḥ piśunairnṛpatiḥ kṛtaḥ / pratyayaṃ naiti hṛdaye vidāryāpi pradarśite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्तः स्थगितालापदर्शनश्रवणः प्रभुः । शेफ इव वृद्धस्य यातः शिथिलतां मम

viraktaḥ sthagitālāpadarśanaśravaṇaḥ prabhuḥ / śepha iva vṛddhasya yātaḥ śithilatāṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशुनोद्भूतभेदस्य प्रेम्णः संधिर्न विद्यते । न मणिः श्लिष्याति पुनः पाषाणशकलीकृतः

piśunodbhūtabhedasya premṇaḥ saṃdhirna vidyate / na maṇiḥ śliṣyāti punaḥ pāṣāṇaśakalīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजिह्णकुटिलक्रान्तः प्रभुश्चन्दनपादपः । न यात्यर्थक्रियाकारी गुणवानपि सेव्यताम्

dvijihṇakuṭilakrāntaḥ prabhuścandanapādapaḥ / na yātyarthakriyākārī guṇavānapi sevyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं नृपनिधानार्थी कुशलं भजते नरः । घोरद्वेषविषाविष्टद्विजिह्वाघातविह्वलः

kathaṃ nṛpanidhānārthī kuśalaṃ bhajate naraḥ / ghoradveṣaviṣāviṣṭadvijihvāghātavihvalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्व्रजामः संत्यज्य द्वेषदोषेण भूपतेः । शङ्काशल्यमये वृत्ते मे ऽस्मिन् देशे स्थितेन किम्

tasmādvrajāmaḥ saṃtyajya dveṣadoṣeṇa bhūpateḥ / śaṅkāśalyamaye vṛtte me 'smin deśe sthitena kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षा रक्षाक्षमाः शूराः प्रभुतार्थाः सुसंहताः । सन्तः सन्ति विशालायां वासस्तत्र ममेप्सितः

dakṣā rakṣākṣamāḥ śūrāḥ prabhutārthāḥ susaṃhatāḥ / santaḥ santi viśālāyāṃ vāsastatra mamepsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणः पुत्राभ्यां तथेत्युक्तः स सानुगः । उद्यानगतिमानेन प्रययौ सपरिच्छदः

iti bruvāṇaḥ putrābhyāṃ tathetyuktaḥ sa sānugaḥ / udyānagatimānena prayayau saparicchadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाणं नृपतिर्ज्ञात्वा निवर्तनसमुद्यतः । यत्नेनापि न तं प्राप नोत्सृष्टं लभ्यते पुनः

prayāṇaṃ nṛpatirjñātvā nivartanasamudyataḥ / yatnenāpi na taṃ prāpa notsṛṣṭaṃ labhyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खाः सत्सु कृतावज्ञा विमुह्यन्ते क्षणेन तैः । याति तेषां तु सर्वत्र को ऽपि नार्थी कृतार्थताम्

mūrkhāḥ satsu kṛtāvajñā vimuhyante kṣaṇena taiḥ / yāti teṣāṃ tu sarvatra ko 'pi nārthī kṛtārthatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीमानमात्यः प्राप्तो ऽथ कृष्टो वैशालिकैर्गुणैः । पूजितः प्रणयाचारैः संघमुख्ये पदे स्थितः

dhīmānamātyaḥ prāpto 'tha kṛṣṭo vaiśālikairguṇaiḥ / pūjitaḥ praṇayācāraiḥ saṃghamukhye pade sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्धिविभवाप्तश्रीः सो ऽथ तत्प्रमुखो गणः । कदाचिदनयाल्लेखे न पराबह्वपात्रताम्

tadbuddhivibhavāptaśrīḥ so 'tha tatpramukho gaṇaḥ / kadācidanayāllekhe na parābahvapātratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कालेन सिंहस्य मन्त्रिसूनोः कनीयसः । अजायत सुता कान्ता चैला नाम गुणोचिता

atha kālena siṃhasya mantrisūnoḥ kanīyasaḥ / ajāyata sutā kāntā cailā nāma guṇocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीया चोपचैलाख्या सुता जातास्य सुन्दरी । नन्मन्येव तयोः प्राह निमित्तज्ञो विचक्षणः

dvitīyā copacailākhyā sutā jātāsya sundarī / nanmanyeva tayoḥ prāha nimittajño vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैलायास्तनयो भावी पितृहन्ता महीपतिः । गुणवानुपचैलायाः पूर्णलक्षह्णवानिति

cailāyāstanayo bhāvī pitṛhantā mahīpatiḥ / guṇavānupacailāyāḥ pūrṇalakṣahṇavāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठो मन्त्रिसुतः शौर्याद्गोपः प्रौढमदोद्धतः । उद्यानमर्दनक्षेपैर्गणानां द्वेष्यताम् ययौ

jyeṣṭho mantrisutaḥ śauryādgopaḥ prauḍhamadoddhataḥ / udyānamardanakṣepairgaṇānāṃ dveṣyatām yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पितुर्गौरवात्तस्मै सानुजाय विमन्यवः । विशालशालतामन्ते जीर्णोद्यानद्वयं ददुः

tatpiturgauravāttasmai sānujāya vimanyavaḥ / viśālaśālatāmante jīrṇodyānadvayaṃ daduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगतप्रतिमां चक्रे तत्रैकः सुकृतोचिताम् । विहारं वैभवोदारं भुवनाभरणं परः

sugatapratimāṃ cakre tatraikaḥ sukṛtocitām / vihāraṃ vaibhavodāraṃ bhuvanābharaṇaṃ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पित्रा बलोत्सिक्तः सुतः प्रत्यन्तमण्डले । गणकोपभयाद्गोपः कर्मान्तोपार्जने धृतः

atha pitrā balotsiktaḥ sutaḥ pratyantamaṇḍale / gaṇakopabhayādgopaḥ karmāntopārjane dhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन त्रिदिवं याते तस्मिन् मन्त्रिवरे गणैः । कनीयसस्तु साधुत्वात् सिंहस्तस्य पदे धृतः

kālena tridivaṃ yāte tasmin mantrivare gaṇaiḥ / kanīyasastu sādhutvāt siṃhastasya pade dhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपः पितुरसंप्राप्य पदं गणविमानितः । तद्देशवासविरसः परिहारमचिन्तयत्

gopaḥ piturasaṃprāpya padaṃ gaṇavimānitaḥ / taddeśavāsavirasaḥ parihāramacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वास्तव्य कण्टकाकीर्णे व्याघ्राघ्राते वरं वने । अनेकस्वामिसंभिन्नजने न तु विशृङ्खले

vāstavya kaṇṭakākīrṇe vyāghrāghrāte varaṃ vane / anekasvāmisaṃbhinnajane na tu viśṛṅkhale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानामतक्रियालापः कथमाराध्यते गणः । समीहितं यदेकस्य दतन्यस्मै न रोचते

nānāmatakriyālāpaḥ kathamārādhyate gaṇaḥ / samīhitaṃ yadekasya datanyasmai na rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्मानी स संचिन्त्य गत्वा राजगृहं पुरम् । बिम्बिसारं नरपतिं गुणश्रियमशिश्रियत्

itmānī sa saṃcintya gatvā rājagṛhaṃ puram / bimbisāraṃ narapatiṃ guṇaśriyamaśiśriyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन मानितः प्रीत्या तस्य विश्रम्भभूरभूत् । चिररुच्येव तत्कालमाभाति गुणसंगतिः

sa tena mānitaḥ prītyā tasya viśrambhabhūrabhūt / cirarucyeva tatkālamābhāti guṇasaṃgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञो ऽथ बिम्बिसारस्य वल्लभा पञ्चतां ययौ । तद्वियोगाग्निसंतप्तं तं विचिन्त्य स बुद्धिमान्

rājño 'tha bimbisārasya vallabhā pañcatāṃ yayau / tadviyogāgnisaṃtaptaṃ taṃ vicintya sa buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपचैलां सुतां भ्रातुस्तद्विवाहोचिता वधूम् । गूढचारी तदादेशात् वैशालकपुरीं यय

upacailāṃ sutāṃ bhrātustadvivāhocitā vadhūm / gūḍhacārī tadādeśāt vaiśālakapurīṃ yaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या गणोपभोग्यौव न कस्मैचित्प्रदीयते । इति वैशालिकैः पूर्वं स्वदेशे नियमः कृतः

kanyā gaṇopabhogyauva na kasmaicitpradīyate / iti vaiśālikaiḥ pūrvaṃ svadeśe niyamaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुरे द्वाररक्षायै यक्षस्थानावलम्बिनी । परप्रवेशे कुरुते शब्दं घण्टी पटीयसी

tatpure dvārarakṣāyai yakṣasthānāvalambinī / parapraveśe kurute śabdaṃ ghaṇṭī paṭīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रविश्य ततो भ्रातुर्गूढमुद्यानचारिणीम् । उपचैलां समाहतुं गतश्चैलामवाप्तवान्

sa praviśya tato bhrāturgūḍhamudyānacāriṇīm / upacailāṃ samāhatuṃ gataścailāmavāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातस्तं रथमारुह्य घण्टाशब्दादभिद्र्युतम् । स हत्वा वीरपुरुषानवाप नृपतेः पुरम्

yātastaṃ rathamāruhya ghaṇṭāśabdādabhidryutam / sa hatvā vīrapuruṣānavāpa nṛpateḥ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमूचे देवकन्येयं प्राता विमनसात्मना । पितृहन्ता सुतो ह्यास्या निमित्तज्ञेन सूचितः

tamūce devakanyeyaṃ prātā vimanasātmanā / pitṛhantā suto hyāsyā nimittajñena sūcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेषा नरपतेर्महिषी न तवोचिता । त्वयि जीवति जीवन्ति प्रजानां सर्वसंपदः

tasmādeṣā narapatermahiṣī na tavocitā / tvayi jīvati jīvanti prajānāṃ sarvasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तस्तेन तां दृष्ट्वा त्युक्तं नैव शशाक सः । निरुद्धः कर्मणा ह्येव तन्मुखालेख्यलेखया

ityuktastena tāṃ dṛṣṭvā tyuktaṃ naiva śaśāka saḥ / niruddhaḥ karmaṇā hyeva tanmukhālekhyalekhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽवदत् क्क कदा दृष्ट पुत्रेण निहतः पिता । स्वयं मयाभिषेक्तव्यः सुतो यद्य् भविष्यति

so 'vadat kka kadā dṛṣṭa putreṇa nihataḥ pitā / svayaṃ mayābhiṣektavyaḥ suto yady bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा नृपतिः कन्यां परिणीयाभवत्सुखी । कृतकर्मोर्मिनिर्माणे प्रभवन्ति न बुद्धयः

ityuktvā nṛpatiḥ kanyāṃ pariṇīyābhavatsukhī / kṛtakarmorminirmāṇe prabhavanti na buddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगिनस्तस्य कालेन तस्याम् सूनुरजायत । ज्योतिष्कचरिते यस्य वृत्तमुक्तं पितृद्रुहः

bhoginastasya kālena tasyām sūnurajāyata / jyotiṣkacarite yasya vṛttamuktaṃ pitṛdruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोवनमृगाधानमृगयाव्यसने वने । एवंविधो ह्यभूत्तस्य मुनिशापः सुताकृतिः

tapovanamṛgādhānamṛgayāvyasane vane / evaṃvidho hyabhūttasya muniśāpaḥ sutākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे महान्नाम वैशालिकगणाग्रणीः । कन्यामाम्रवनात्प्राप कदलीस्कन्धनिर्गताम्

atrāntare mahānnāma vaiśālikagaṇāgraṇīḥ / kanyāmāmravanātprāpa kadalīskandhanirgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तस्य भवने कान्ता वर्धमाना शनैः शनैः । विदधे विपुलां प्रीतिं दानचिन्तां अच् चेतसि

sā tasya bhavane kāntā vardhamānā śanaiḥ śanaiḥ / vidadhe vipulāṃ prītiṃ dānacintāṃ ac cetasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणयादाम्रपालीति बन्धुभिः सा कृताभिधाः । सूनुहीनमिन त्यक्त्वा बाल्यं यौवनमाददे

praṇayādāmrapālīti bandhubhiḥ sā kṛtābhidhāḥ / sūnuhīnamina tyaktvā bālyaṃ yauvanamādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विवाहोद्यतस्याथ न सेहे तत्पितुर्गणः । गणोपभोग्या कन्येति समयस्य व्यतिक्रमम्

tadvivāhodyatasyātha na sehe tatpiturgaṇaḥ / gaṇopabhogyā kanyeti samayasya vyatikramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरं दुःखसंतप्तं समेत्याथ जगाद् सा । भवामि गणभोग्यैव किं त्वेष समयो यदि

pitaraṃ duḥkhasaṃtaptaṃ sametyātha jagād sā / bhavāmi gaṇabhogyaiva kiṃ tveṣa samayo yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्योपरि नान्यस्य प्रवेशः स्वपदे स्थितिः । पणः कार्षापणशतैः पञ्चभिः प्रत्यहं मम

ekasyopari nānyasya praveśaḥ svapade sthitiḥ / paṇaḥ kārṣāpaṇaśataiḥ pañcabhiḥ pratyahaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्ताहेनैव विचयः कर्यो वेश्मनि नान्यदा । इत्यस्मिन् समये व ध्यः सर्वश्चैव व्यतिक्रमी

saptāhenaiva vicayaḥ karyo veśmani nānyadā / ityasmin samaye va dhyaḥ sarvaścaiva vyatikramī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तत्समयं ज्ञात्वा तत्पितुर्वचसा गणः । अकारोद् बाढमित्युक्त्वा दृढनिश्चयमादरात्

iti tatsamayaṃ jñātvā tatpiturvacasā gaṇaḥ / akārod bāḍhamityuktvā dṛḍhaniścayamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सरत्नभवने वराभरणभूषिते । हेमहर्म्यसमारूढा दिदेश दिनचन्द्रिकाम्

tataḥ saratnabhavane varābharaṇabhūṣite / hemaharmyasamārūḍhā dideśa dinacandrikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पणीकृतः कामी यो यस्तां समुपाययौ । तस्य तस्याभवत् तस्याः प्रभावेणौजसः क्षयः

tataḥ paṇīkṛtaḥ kāmī yo yastāṃ samupāyayau / tasya tasyābhavat tasyāḥ prabhāveṇaujasaḥ kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रष्टुमेव न शेकुस्ते किं पुनः स्प्रष्टुमाकुलाः । भुजङ्गभोगसंरुद्धां तां चन्दनलतामिव

draṣṭumeva na śekuste kiṃ punaḥ spraṣṭumākulāḥ / bhujaṅgabhogasaṃruddhāṃ tāṃ candanalatāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा सुन्दरी भेजे यौवनस्यापि यौवनम् । गुरुणा स्तनभारेण मध्यभङ्गभयप्रदम्

tataḥ sā sundarī bheje yauvanasyāpi yauvanam / guruṇā stanabhāreṇa madhyabhaṅgabhayapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरसंभोगरहितं तत्तस्या रूपमद्भुतम् । श्वभ्रहेमलतापुष्पमिव निष्फलतां ययौ

smarasaṃbhogarahitaṃ tattasyā rūpamadbhutam / śvabhrahemalatāpuṣpamiva niṣphalatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौतुकाशाविनोदाय नानादेशान्तरागतैः । अकारि चित्रकारैर्भूपालप्रतिकृतिर्गृहे

kautukāśāvinodāya nānādeśāntarāgataiḥ / akāri citrakārairbhūpālapratikṛtirgṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय चित्रलिखितान् सा क्रमेण नरेश्वरान् । ददर्श बिम्बिरासय रूपं रतिपतेचिव

vidhāya citralikhitān sā krameṇa nareśvarān / dadarśa bimbirāsaya rūpaṃ ratipateciva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमालोक्यैव सहसा समुद्भूतमनोभवा । स येन लिखितस्तत्र तं पप्रच्छ कुतूहलात्

tamālokyaiva sahasā samudbhūtamanobhavā / sa yena likhitastatra taṃ papraccha kutūhalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽयं सखे प्रीतिलतामाधवो वसुधापतिः । प्रीणाति लोचने यस्य सुधापरिचिता रुचिः

ko 'yaṃ sakhe prītilatāmādhavo vasudhāpatiḥ / prīṇāti locane yasya sudhāparicitā ruciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्या का नाम भूभर्तुरस्य प्रणयभागिणी । लक्ष्यं सौभग्यजं गर्वमुर्वश्याः संहृतं यया

dhanyā kā nāma bhūbharturasya praṇayabhāgiṇī / lakṣyaṃ saubhagyajaṃ garvamurvaśyāḥ saṃhṛtaṃ yayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टतया स्वैरं तामूचे चित्रकोविदः । भूपतिर्बिम्बसारो ऽयं सारं सुकृतसंपदाम्

iti pṛṣṭatayā svairaṃ tāmūce citrakovidaḥ / bhūpatirbimbasāro 'yaṃ sāraṃ sukṛtasaṃpadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुअर्यरूपतुलारोहे देवाः के नाकनायकाः । शङ्के करोति नैवास्य मन्मथो वा मनोरथम्

śuaryarūpatulārohe devāḥ ke nākanāyakāḥ / śaṅke karoti naivāsya manmatho vā manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते तेन सा तस्थौ भूपालन्यस्तलोचना । सहसैवाभिलाषेण नवीनाभिमुखीकृता

ityukte tena sā tasthau bhūpālanyastalocanā / sahasaivābhilāṣeṇa navīnābhimukhīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे बिम्बिसारः स्वैरवेश्मनि निजने । कथान्ते गोपमवदत् किंचित्स्मितसिताधरः

atrāntare bimbisāraḥ svairaveśmani nijane / kathānte gopamavadat kiṃcitsmitasitādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयतां यन्मम सखे किंचिन्मनसि वर्तते । निर्यन्त्रमित्रस्वच्छन्दवादः को ऽपि सुधारसः

śrūyatāṃ yanmama sakhe kiṃcinmanasi vartate / niryantramitrasvacchandavādaḥ ko 'pi sudhārasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तैर्न दूषिताद्यापि मातङ्गैरिव पद्मिनी

sā tairna dūṣitādyāpi mātaṅgairiva padminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणादेव सानन्दमपर्युषितकौतुकम् । न करोति मनः कस्य तत्स्त्रीरत्नमयोनिजम्

śravaṇādeva sānandamaparyuṣitakautukam / na karoti manaḥ kasya tatstrīratnamayonijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिलाषि मनस्तस्यां श्रोताय जातंमे सह चक्षुषा । तद्गुणश्रुतिधन्याय श्रोत्राय स्पृहयाम्यहम्

abhilāṣi manastasyāṃ śrotāya jātaṃme saha cakṣuṣā / tadguṇaśrutidhanyāya śrotrāya spṛhayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते भूमिपतिना गोपस्तं प्रयभाषत । भुजङ्गगणसंरुद्धः स राजन् मान्मथो निधिः

ityukte bhūmipatinā gopastaṃ prayabhāṣata / bhujaṅgagaṇasaṃruddhaḥ sa rājan mānmatho nidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यल्पस्खलितं प्राप्य दुःसहापातदुर्गमः । एष ते विषमः पन्था दर्शितो विषमेषुणा

atyalpaskhalitaṃ prāpya duḥsahāpātadurgamaḥ / eṣa te viṣamaḥ panthā darśito viṣameṣuṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लभते सा न निर्गन्तुं न युक्तं गमनं च ते । किमस्मिन् विरतोपाये वदाम्युभयसंशये

labhate sā na nirgantuṃ na yuktaṃ gamanaṃ ca te / kimasmin viratopāye vadāmyubhayasaṃśaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तस्तेन नृपतिर्नोत्कण्ठाग्राहमत्यजत् । विद्वांसो ऽप्युचिताम् नीतिं न स्मरन्ति स्मरातुराः

ityuktastena nṛpatirnotkaṇṭhāgrāhamatyajat / vidvāṃso 'pyucitām nītiṃ na smaranti smarāturāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशालिकपुरीं यातो गोपेन सहितो ऽथ सः । प्रविवेशान्यवेशेन मन्दिरं हरिणीदृशः

vaiśālikapurīṃ yāto gopena sahito 'tha saḥ / praviveśānyaveśena mandiraṃ hariṇīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चित्रदर्शनेनैव दृष्ट्वा परिचितं दृशोः । नरनाथं सवैलक्ष्यलक्षणं क्षितिमैक्षत

sā citradarśanenaiva dṛṣṭvā paricitaṃ dṛśoḥ / naranāthaṃ savailakṣyalakṣaṇaṃ kṣitimaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लज्जानिरुत्तरे तस्याः कम्पव्यतिकरे परम् । रणन्ती रसना चक्रे स्वागतं नृपतेरिवः

lajjāniruttare tasyāḥ kampavyatikare param / raṇantī rasanā cakre svāgataṃ nṛpaterivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोक्य धन्यतामानी तत्र चित्रे निजं वपुः । तां लावण्यनदीं राजा नयनाञ्जलिना पपौ

vilokya dhanyatāmānī tatra citre nijaṃ vapuḥ / tāṃ lāvaṇyanadīṃ rājā nayanāñjalinā papau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लज्जावेशेन सुन्दर्यामाभिजात्येन भूपतौ । आबद्धमैनयोः क्षिप्रं गोपस्तां सस्मितो ऽवदत्

lajjāveśena sundaryāmābhijātyena bhūpatau / ābaddhamainayoḥ kṣipraṃ gopastāṃ sasmito 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं ते चित्रलिखिताकारध्यानावधानतः । व्यक्तं भक्षिविशेषेन देवः प्रत्यक्षतां गतः

ayaṃ te citralikhitākāradhyānāvadhānataḥ / vyaktaṃ bhakṣiviśeṣena devaḥ pratyakṣatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयायं लिखितश्चित्रे त्वमनेन तु चेतसि । न जाने युवयोः को नु प्रयातः प्रेमदूतताम्

tvayāyaṃ likhitaścitre tvamanena tu cetasi / na jāne yuvayoḥ ko nu prayātaḥ premadūtatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिभिः कथाबन्धैः परीपूर्णप्रमोदयोः । यद्यदेव स्मरादिष्टम् तत्तदास्वादताम् गतम्

ityādibhiḥ kathābandhaiḥ parīpūrṇapramodayoḥ / yadyadeva smarādiṣṭam tattadāsvādatām gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घण्टारवाकुले लोके राजा प्रच्छन्नकामुकह् । सप्तरात्रमनालोक्ये तस्थौ तद्भवने रहः

ghaṇṭāravākule loke rājā pracchannakāmukah / saptarātramanālokye tasthau tadbhavane rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लतेव पुष्पिता काले तस्माद्गर्भमवाप्य सा । चक्रे विदितवृत्तान्तं तं लज्जावनता शनैः

lateva puṣpitā kāle tasmādgarbhamavāpya sā / cakre viditavṛttāntaṃ taṃ lajjāvanatā śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसन्ने विश्मविचये दत्वास्मै नृपतिर्ययौ । भाविपुत्रपरिज्ञानप्रत्ययादङ्गुलीयकम्

āsanne viśmavicaye datvāsmai nṛpatiryayau / bhāviputraparijñānapratyayādaṅgulīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याते भास्वद्वपिषु नृपतौ संमते लोचनानां सद्यः प्रोद्यद्विरहतिमिराक्रान्तिमीराक्रान्तिमीलन्मुखाब्जा । साभूत्सायंतनतनुतरापारवाताभिभूता शोकोच्छ्वासव्यतिकरवती हासहीना निशेव

yāte bhāsvadvapiṣu nṛpatau saṃmate locanānāṃ sadyaḥ prodyadvirahatimirākrāntimīrākrāntimīlanmukhābjā / sābhūtsāyaṃtanatanutarāpāravātābhibhūtā śokocchvāsavyatikaravatī hāsahīnā niśeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोलं पाणिपद्मेन संकल्पेन महीपतिम् । नवं तानवमङ्गेन वहन्ती निमिमील सा

kapolaṃ pāṇipadmena saṃkalpena mahīpatim / navaṃ tānavamaṅgena vahantī nimimīla sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कालेन कल्याणी प्रतिबिम्बोपमं पितुः । अजीजनत्सा नतयं विनयं साधुधीरिव

tataḥ kālena kalyāṇī pratibimbopamaṃ pituḥ / ajījanatsā natayaṃ vinayaṃ sādhudhīriva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमाने शनैस्तस्मिन् काले बिम्ब इवैन्दवे । बिम्बिसारस्य पुत्रो ऽयमिति लोकेषु पप्रथे

vardhamāne śanaistasmin kāle bimba ivaindave / bimbisārasya putro 'yamiti lokeṣu paprathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपवादपरैस्तैस्तैस्तं प्रत्यनुचित्तैर्यदा । बाधन्ते शिशवः क्रीडाप्रसङ्गे ऽमर्षसंयताः

apavādaparaistaistaistaṃ pratyanucittairyadā / bādhante śiśavaḥ krīḍāprasaṅge 'marṣasaṃyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा प्रेषयामास पुत्रं विद्यार्जनोचितम् । वणिक्सार्थेन महता साङ्गुलीयं पितुः पदम्

tataḥ sā preṣayāmāsa putraṃ vidyārjanocitam / vaṇiksārthena mahatā sāṅgulīyaṃ pituḥ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिम्बिसारो ऽपि संप्राप्य सदृशाकारमात्मजम् । हर्षदृप्तः परिष्वज्य चक्रे तस्य परिग्रहम्

bimbisāro 'pi saṃprāpya sadṛśākāramātmajam / harṣadṛptaḥ pariṣvajya cakre tasya parigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्ताण्ते विश्रुते तस्मिन्नाम्रपाल्याह् सकौतुकैः । भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टस्तत्कथामवदज्जिनः

vṛttāṇte viśrute tasminnāmrapālyāh sakautukaiḥ / bhikṣubhirbhagavān pṛṣṭastatkathāmavadajjinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरे राजगृहे राजवल्लभोद्यानकानने । बभूव मालती नाम पूर्वमुद्यानपालिका

pure rājagṛhe rājavallabhodyānakānane / babhūva mālatī nāma pūrvamudyānapālikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कदाचित् प्रसादार्द्रं पुरः प्राप्तं यदृच्छया । प्रत्येकबुद्धं राजषिं चूतपुण्पैपूजयत्

sā kadācit prasādārdraṃ puraḥ prāptaṃ yadṛcchayā / pratyekabuddhaṃ rājaṣiṃ cūtapuṇpaipūjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोनिजा नृपस्याहं पत्नी स्यामिति तत्र सा । प्रणिधानं पुरश्चक्रे तस्य चित्तप्रसादिनी

ayonijā nṛpasyāhaṃ patnī syāmiti tatra sā / praṇidhānaṃ puraścakre tasya cittaprasādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यपुष्पफलभोगशालिनी सैव दिव्यतनुराम्रपालिका । इत्युदारचरिता निशम्य ते भिक्षवः सपदि विस्मयं ययुः

puṇyapuṣpaphalabhogaśālinī saiva divyatanurāmrapālikā / ityudāracaritā niśamya te bhikṣavaḥ sapadi vismayaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.