Ksemendra: Avadanakalpalata 22

अहो महार्हं मणिवन्महत्त्वं भव्या भजन्ते गुणगौरवेण । विना गुणं यद्वपुषाम् गुरुत्वं स्थूलोपलानामिव निष्फलं तत्

aho mahārhaṃ maṇivanmahattvaṃ bhavyā bhajante guṇagauraveṇa / vinā guṇaṃ yadvapuṣām gurutvaṃ sthūlopalānāmiva niṣphalaṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमान् पुरा शाक्यपुरे नरेन्द्रः शुद्धोदनः शुद्धिसुधानिधानम् । वैराग्ययोगात्सुगतत्वमाप्तं स्मृत्वा सुतं सुत्सुकतामवापं

śrīmān purā śākyapure narendraḥ śuddhodanaḥ śuddhisudhānidhānam / vairāgyayogātsugatatvamāptaṃ smṛtvā sutaṃ sutsukatāmavāpaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽचिन्तयत्पुण्यगुणाधिवासं सरस्वतीवाससरोरुहश्रि । मनः प्रसादस्य विलाससौधं द्रक्षामि सूनोर्वदनं कदाहम्

so 'cintayatpuṇyaguṇādhivāsaṃ sarasvatīvāsasaroruhaśri / manaḥ prasādasya vilāsasaudhaṃ drakṣāmi sūnorvadanaṃ kadāham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहीति तद्दर्शनलालसेन ये ये मया जेतवनं विसृष्टाः । ते ते तदालोकननिर्निमेषं तत्रैव तिष्ठन्त्यमृतं पिबन्तः

ehīti taddarśanalālasena ye ye mayā jetavanaṃ visṛṣṭāḥ / te te tadālokananirnimeṣaṃ tatraiva tiṣṭhantyamṛtaṃ pibantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्रेषितस्तस्य मया स नाययौ यो ऽप्यात्मतुल्यं प्रणयादुदायी । स लेखहस्तस्त्रिदिवाभिरामे तत्रैव लेखत्वमिराभियातः

saṃpreṣitastasya mayā sa nāyayau yo 'pyātmatulyaṃ praṇayādudāyī / sa lekhahastastridivābhirāme tatraiva lekhatvamirābhiyātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संदेशवाक्यं प्रहितं मया यत् तद्विस्मृतं तस्य मुखेन नूनम् । सर्वो हि नाम स्वहिताभिलाषी धत्ते परार्थे किल शीतलत्वम्

saṃdeśavākyaṃ prahitaṃ mayā yat tadvismṛtaṃ tasya mukhena nūnam / sarvo hi nāma svahitābhilāṣī dhatte parārthe kila śītalatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोकनेनैत्य निषिञ्च तूर्णं पीयूषपूरेण ममाङ्गसङ्गम् । निःसङ्गतो विश्रमतां मुहूर्तं दयाविधेयः कुरु बन्धुकार्यम्

vilokanenaitya niṣiñca tūrṇaṃ pīyūṣapūreṇa mamāṅgasaṅgam / niḥsaṅgato viśramatāṃ muhūrtaṃ dayāvidheyaḥ kuru bandhukāryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येतदाकर्ण्य कथाम् स कुर्यात् क्षणं विलम्बं मम दर्शने ऽपि । तच्चेतसः पल्लवपेशलस्य न हि स्वभावः प्रणयावभङ्गः

ityetadākarṇya kathām sa kuryāt kṣaṇaṃ vilambaṃ mama darśane 'pi / taccetasaḥ pallavapeśalasya na hi svabhāvaḥ praṇayāvabhaṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोरथेनेति पुरः प्रयाते तद्दर्शनायेव धराधिनाथे । प्रव्रज्या व्यञ्जिततत्प्रसादः समाययौ हर्षरसादुदायी

manoratheneti puraḥ prayāte taddarśanāyeva dharādhināthe / pravrajyā vyañjitatatprasādaḥ samāyayau harṣarasādudāyī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तमानन्दविपूर्णमानसं प्रव्रज्यया तत्सदृशानुभावम् । उत्कण्ठितः कुण्ठितधैर्यवृत्तिः संमोहमूर्च्छां नृपतिः प्रपेदे

dṛṣṭvā tamānandavipūrṇamānasaṃ pravrajyayā tatsadṛśānubhāvam / utkaṇṭhitaḥ kuṇṭhitadhairyavṛttiḥ saṃmohamūrcchāṃ nṛpatiḥ prapede

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लब्धसंज्ञः शिशिरैः पयोभिः पप्रच्छ तं किं नु समेष्यतीति । सो ऽप्यब्रवीद्देव दिनैर्भवन्तमसंभृतैः सादरमेष्यतीति

sa labdhasaṃjñaḥ śiśiraiḥ payobhiḥ papraccha taṃ kiṃ nu sameṣyatīti / so 'pyabravīddeva dinairbhavantamasaṃbhṛtaiḥ sādarameṣyatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रयातेषु दिनेषु केषु व्योम्ना शनैर्भिक्षुगणानुयातः । सहाययौ नाकसदाम् निकायैः सर्वार्थसिद्धैर्भगवान् कुमारः

tataḥ prayāteṣu dineṣu keṣu vyomnā śanairbhikṣugaṇānuyātaḥ / sahāyayau nākasadām nikāyaiḥ sarvārthasiddhairbhagavān kumāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्युसुन्दरीपाणिसरोजमुक्तमन्दारमालाकलितश्चकाशे । स्वर्गीयगङ्गास्फुटफेनकूटविलासहासाङ्ग इवामराद्रिः

dyusundarīpāṇisarojamuktamandāramālākalitaścakāśe / svargīyagaṅgāsphuṭaphenakūṭavilāsahāsāṅga ivāmarādriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संघट्टभिन्नाभ्रसखैः स्खलिद्भिः सशब्दजाम्बूनदकिङ्किणीकैः । बभुर्विमानैः ककुभां मुखानि भक्त्येव शास्तुर्विहितस्तवानि

saṃghaṭṭabhinnābhrasakhaiḥ skhalidbhiḥ saśabdajāmbūnadakiṅkiṇīkaiḥ / babhurvimānaiḥ kakubhāṃ mukhāni bhaktyeva śāsturvihitastavāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरन्तरैरन्तरिवार्कतारैः सुरैः सविद्याधरसिद्धसंघैः । पर्याप्तसंसक्तसितातपत्रैर्व्याप्तः समाप्तिं गगनं जगाम

nirantarairantarivārkatāraiḥ suraiḥ savidyādharasiddhasaṃghaiḥ / paryāptasaṃsaktasitātapatrairvyāptaḥ samāptiṃ gaganaṃ jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सर्वलोकोपकृतिप्रपन्नं सर्वाकृतिं सर्वमयावभासम् । समापतन्तं नभसो ऽथ दिग्भ्यः क्षितेश्च सर्वे ददृशुः क्षणेन

taṃ sarvalokopakṛtiprapannaṃ sarvākṛtiṃ sarvamayāvabhāsam / samāpatantaṃ nabhaso 'tha digbhyaḥ kṣiteśca sarve dadṛśuḥ kṣaṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहर्षराशिं जनलोचनानां पुण्यप्रमाणं सुकृतोत्सवानाम् । लोकस्तमालोकनिधिं विलोक्य समुल्ललन्नुच्छलिताद्भुतोर्मिः

praharṣarāśiṃ janalocanānāṃ puṇyapramāṇaṃ sukṛtotsavānām / lokastamālokanidhiṃ vilokya samullalannucchalitādbhutormiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यभूतं रुचिरप्रभावमुदायिना सूचितमाकलय्य । जगद्गुरुं भूमिपतिः कुमारं कृताञ्जलिस्तं प्रणनाम दूरात्

āścaryabhūtaṃ ruciraprabhāvamudāyinā sūcitamākalayya / jagadguruṃ bhūmipatiḥ kumāraṃ kṛtāñjalistaṃ praṇanāma dūrāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावतीर्यार्यजनानुयातः संपूज्यमानः प्रणयेन राज्ञा । स्फीटप्रभाभासितदिग्विभागां न्यग्रोधिनीं रत्नभुवम् विवेश

athāvatīryāryajanānuyātaḥ saṃpūjyamānaḥ praṇayena rājñā / sphīṭaprabhābhāsitadigvibhāgāṃ nyagrodhinīṃ ratnabhuvam viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमासनं शासनसंनिविष्टलोकत्रयः संगतपादपीठम् । स तत्र रत्नाङ्कुरचित्रपत्रं भास्वद्वपुर्मेरुन्

hemāsanaṃ śāsanasaṃniviṣṭalokatrayaḥ saṃgatapādapīṭham / sa tatra ratnāṅkuracitrapatraṃ bhāsvadvapurmerun

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मानसेन्दोर्नयनामॄतौघं मनोरथप्रार्थनयोपयातम् । विलोकयन्निर्वृतिनिर्निमेषः क्षणं क्षितीशस्त्रिदशत्वमाप

tanmānasendornayanāmṝtaughaṃ manorathaprārthanayopayātam / vilokayannirvṛtinirnimeṣaḥ kṣaṇaṃ kṣitīśastridaśatvamāpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं जगादाश्रुनिरुद्धकण्ठः सोत्कर्षहर्षाकुलितं कुमारम् । हाराग्ररत्नप्रतिबिम्बसक्तं प्रवेशयन् प्रीतिरसादिवान्तः

sa taṃ jagādāśruniruddhakaṇṭhaḥ sotkarṣaharṣākulitaṃ kumāram / hārāgraratnapratibimbasaktaṃ praveśayan prītirasādivāntaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतोषशीताचलवत् स्वभावात् सर्वे रमन्ते कुशलस्थलीषु । कृतस्त्वयास्माकमयं तु कस्मात् सत्सूपकारी विरहोपदेशः

saṃtoṣaśītācalavat svabhāvāt sarve ramante kuśalasthalīṣu / kṛtastvayāsmākamayaṃ tu kasmāt satsūpakārī virahopadeśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहात्प्रमोदाद्गुणगौरवाच्च धीर्धावतीयं त्वयि मे प्रसह्य । आलिङ्गनाय स्थिरसंगमाय पादप्रणामाय च तुल्यमेव

snehātpramodādguṇagauravācca dhīrdhāvatīyaṃ tvayi me prasahya / āliṅganāya sthirasaṃgamāya pādapraṇāmāya ca tulyameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वस्तु किंचिद्गदितं मया तत् श्रोतव्यमेव प्रणयोपरोधात् । गुणोज्झितं वा विरसक्रमं वा न स्नेहमोहस्य भवत्यवाच्यम्

yadvastu kiṃcidgaditaṃ mayā tat śrotavyameva praṇayoparodhāt / guṇojjhitaṃ vā virasakramaṃ vā na snehamohasya bhavatyavācyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यर्णरत्नप्रतिबिम्बितार्कप्रौढप्रभाप्रावरणान्यमूनि । त्वं हेमहर्म्याणि विहाय कस्मात् विगाहसे शून्यवनान्तराणि

pratyarṇaratnapratibimbitārkaprauḍhaprabhāprāvaraṇānyamūni / tvaṃ hemaharmyāṇi vihāya kasmāt vigāhase śūnyavanāntarāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्ताकरावर्जितहेमकुम्भसत्सौरभाम्भःप्रवराभिषिक्तः । एकः कथं स्नासि विकासिपांशुसंतप्ततोयासु मरुस्थलीषु

kāntākarāvarjitahemakumbhasatsaurabhāmbhaḥpravarābhiṣiktaḥ / ekaḥ kathaṃ snāsi vikāsipāṃśusaṃtaptatoyāsu marusthalīṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डस्थलात् कुण्डलरत्नकान्ति किं लम्बितं मण्डनमेव वेत्सि । कस्मादकस्मात्तव निःसुखस्य न चन्दनं नन्दनमिन्दुशुभ्रम्

gaṇḍasthalāt kuṇḍalaratnakānti kiṃ lambitaṃ maṇḍanameva vetsi / kasmādakasmāttava niḥsukhasya na candanaṃ nandanaminduśubhram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाविताने शयने नृपार्हे शेषे न किं शेषविशेषशुभ्रे । लक्ष्मीनवालिङ्गनभोगयोग्या कथं तनुस्ते सहते कुशय्याम्

mahāvitāne śayane nṛpārhe śeṣe na kiṃ śeṣaviśeṣaśubhre / lakṣmīnavāliṅganabhogayogyā kathaṃ tanuste sahate kuśayyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तास्मितोर्मिप्रतिमांशुकार्हं किं चीवरस्योचितमेतदङ्गम् । पाणौ च लीलाकमलास्पदे ऽस्मिन् पात्रं कथं ते प्रियमद्य जातम्

kāntāsmitormipratimāṃśukārhaṃ kiṃ cīvarasyocitametadaṅgam / pāṇau ca līlākamalāspade 'smin pātraṃ kathaṃ te priyamadya jātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं विहारस्तव कण्ठपीठः सोत्कण्ठकान्ताभुजबन्धनार्हः । संभोगलक्ष्मीक्षपितप्रमोदः करोत्यकस्मात् प्रणयावभङ्गम्

ayaṃ vihārastava kaṇṭhapīṭhaḥ sotkaṇṭhakāntābhujabandhanārhaḥ / saṃbhogalakṣmīkṣapitapramodaḥ karotyakasmāt praṇayāvabhaṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं विलक्षीकृतपुष्पचापं मत्तेभकुम्भोच्चकुचा विभूतिः । रतेर्विलास्प्पवनं वयश्च केनासमस्ते कलितो विरागः

rūpaṃ vilakṣīkṛtapuṣpacāpaṃ mattebhakumbhoccakucā vibhūtiḥ / ratervilāsppavanaṃ vayaśca kenāsamaste kalito virāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रत्वेति तं शीलनिधिर्बधाषे शशाङ्कलेखाललितस्मितेन । संक्रान्तनानानृपरत्नरागां कुर्वन्नलक्षामिव राजलक्ष्मीम्

śratveti taṃ śīlanidhirbadhāṣe śaśāṅkalekhālalitasmitena / saṃkrāntanānānṛparatnarāgāṃ kurvannalakṣāmiva rājalakṣmīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् जरारोगहतेव न स्यात्तरङ्गलोला यदि जीववृत्तिः । तत्कस्य न स्यादनिशं प्रहर्षपीयूषवर्षी विषयाभिलाषः

rājan jarārogahateva na syāttaraṅgalolā yadi jīvavṛttiḥ / tatkasya na syādaniśaṃ praharṣapīyūṣavarṣī viṣayābhilāṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमामृतास्वादनसुस्थिराणामपातनं शून्यवनान्तभूमेः । विभूतिलीलामदविह्वलानां हर्म्याणि पर्यन्तनिपातनानि

śamāmṛtāsvādanasusthirāṇāmapātanaṃ śūnyavanāntabhūmeḥ / vibhūtilīlāmadavihvalānāṃ harmyāṇi paryantanipātanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकुङ्कुमैः स्नान्तिः नृपाः पयोभिः सरागतां यैः सततं प्रयान्ति । संतोषशीलस्तु मनः प्रसादशुद्धाम्बुधौता विमलीभवन्ति

sakuṅkumaiḥ snāntiḥ nṛpāḥ payobhiḥ sarāgatāṃ yaiḥ satataṃ prayānti / saṃtoṣaśīlastu manaḥ prasādaśuddhāmbudhautā vimalībhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रं श्रुतेनैवन कुण्डलेन दानेन पाणिर्न तु कङ्कणेन । विभाति कायः करुणाकुलानां परोपकारेण न चन्दनेन

śrotraṃ śrutenaivana kuṇḍalena dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena / vibhāti kāyaḥ karuṇākulānāṃ paropakāreṇa na candanena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि मोहाहतवल्लभानि संसक्तमुक्तांशुसितस्मितानि । सतां न भोग्यानि भवन्ति भूभृदुच्छिष्टशिष्टानि विभूषणानि

etāni mohāhatavallabhāni saṃsaktamuktāṃśusitasmitāni / satāṃ na bhogyāni bhavanti bhūbhṛducchiṣṭaśiṣṭāni vibhūṣaṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागातुराणां रितुपापितानां निद्रा धनध्यानवतां न नाम । शय्यासु सुस्पर्शवतीषु राज्ञा सर्वत्र शान्तः सुखमेव शेते

rāgāturāṇāṃ ritupāpitānāṃ nidrā dhanadhyānavatāṃ na nāma / śayyāsu susparśavatīṣu rājñā sarvatra śāntaḥ sukhameva śete

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मोककान्तेन वराम्शुकेन भुजङ्गवृत्तिर्न तु चीवरेण । पात्रं पवित्राणि समाप्लितानि पीयूषमैत्राण्यशनानि सूते

nirmokakāntena varāmśukena bhujaṅgavṛttirna tu cīvareṇa / pātraṃ pavitrāṇi samāplitāni pīyūṣamaitrāṇyaśanāni sūte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्राणि वक्र्क्रं भृशमप्रकाशं मनिविलोलं व्यजनानिलौघाः । संसक्तजाङ्यं हृदयं नृपाणां कुर्वन्ति हारा हरिचन्दनार्द्राः

chatrāṇi vakrkraṃ bhṛśamaprakāśaṃ manivilolaṃ vyajanānilaughāḥ / saṃsaktajāṅyaṃ hṛdayaṃ nṛpāṇāṃ kurvanti hārā haricandanārdrāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियोगरोगानुगता विभूतिः कान्ताह् क्षणान्ता विरसो विलासः । यस्मिन्नपायः सततानुशायी स कस्य भोगः सुभगोपयोगः

viyogarogānugatā vibhūtiḥ kāntāh kṣaṇāntā viraso vilāsaḥ / yasminnapāyaḥ satatānuśāyī sa kasya bhogaḥ subhagopayogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाड्यं सजृम्भं जनयत्यजस्रं तनोति तृष्णाभ्रममोहमूर्च्छाः करोत्यसह्यं सरसत्वमेव भोगोपभोगः प्रसभप्रयोगः

jāḍyaṃ sajṛmbhaṃ janayatyajasraṃ tanoti tṛṣṇābhramamohamūrcchāḥ karotyasahyaṃ sarasatvameva bhogopabhogaḥ prasabhaprayogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सुखश्रीर्नवचन्द्रलेखा प्रभातपुष्पाण्यपि यैवनाणि । कर्मोर्मिमालाग्रहणं शरीतं तदा ममायं गमितो ऽनुरागः

yadā sukhaśrīrnavacandralekhā prabhātapuṣpāṇyapi yaivanāṇi / karmormimālāgrahaṇaṃ śarītaṃ tadā mamāyaṃ gamito 'nurāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचामराह् सध्वजपुञ्जपट्टाः सवाजिवाला द्विपकर्णतालाः । स्वभावलोलाः किल राजलक्ष्म्यः सर्वे विलासाह् क्षणभङ्गसङ्गाः

sacāmarāh sadhvajapuñjapaṭṭāḥ savājivālā dvipakarṇatālāḥ / svabhāvalolāḥ kila rājalakṣmyaḥ sarve vilāsāh kṣaṇabhaṅgasaṅgāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वेति तत्तत्कुशलाय राज्ञश्चित्तप्रसादं परमं विधाय । स शान्तिकल्लोलसुधाप्रवाहं किरन् दृशा पार्षदमालुलोके

uktveti tattatkuśalāya rājñaścittaprasādaṃ paramaṃ vidhāya / sa śāntikallolasudhāpravāhaṃ kiran dṛśā pārṣadamāluloke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनीषिणां शाक्यकुलोद्गतानां सप्तायुतानि प्रतिपाद्य धर्मम् । चक्रे सहस्राणि च सप्त तत्र संप्राप्तपर्याप्तविशेषभाञ्जि

manīṣiṇāṃ śākyakulodgatānāṃ saptāyutāni pratipādya dharmam / cakre sahasrāṇi ca sapta tatra saṃprāptaparyāptaviśeṣabhāñji

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्लोदनाद्यैः कुशलोपपन्नैः गणे ऽथ तत्तुल्यसहस्रसंख्यैः । द्रोणोदनाद्यैरमृत्प्दनाद्यैश्चित्तप्रसादः सुमहानवाप्तः

śaklodanādyaiḥ kuśalopapannaiḥ gaṇe 'tha tattulyasahasrasaṃkhyaiḥ / droṇodanādyairamṛtpdanādyaiścittaprasādaḥ sumahānavāptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद्ययुः श्रावकबोधियुक्तप्रत्येकबोधौ निरताश्च केचित् । सम्यक् तथानुत्तरबोधिसक्ताः परे बभूवुर्गगनप्रसन्नाः

kecidyayuḥ śrāvakabodhiyuktapratyekabodhau niratāśca kecit / samyak tathānuttarabodhisaktāḥ pare babhūvurgaganaprasannāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रोतः परिप्राप्तफलं ततो ऽन्ये सकृत्तथागामिफलं तथान्ये । अन्ये ऽप्यनागांइफलं तदापुरर्हत्फलं क्लेशविमुक्तिमन्ये

srotaḥ pariprāptaphalaṃ tato 'nye sakṛttathāgāmiphalaṃ tathānye / anye 'pyanāgāṃiphalaṃ tadāpurarhatphalaṃ kleśavimuktimanye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्तु तत्रार्जितपापशापस्तमःसमूहोपहितप्रमोहः । मायेयमित्याह हसन् जनानां सत्यस्थितिं संसदि देवदत्तः

ekastu tatrārjitapāpaśāpastamaḥsamūhopahitapramohaḥ / māyeyamityāha hasan janānāṃ satyasthitiṃ saṃsadi devadattaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपं तु वात्सल्यनिलीनमेव पुत्रोदयात्प्रत्युपजातदर्पम् । मौद्गल्यभिक्षुर्जिनशासनेन महर्द्धिभिर्वीतमदं चकारम्

nṛpaṃ tu vātsalyanilīnameva putrodayātpratyupajātadarpam / maudgalyabhikṣurjinaśāsanena maharddhibhirvītamadaṃ cakāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वापि राजा भगवत्प्रभावं नात्यद्भुतम् पौरुषमेव मेने । अभ्यासलीनानि जनस्य नूनं सोत्कर्षकृत्यानि न विस्मयाय

dṛṣṭvāpi rājā bhagavatprabhāvaṃ nātyadbhutam pauruṣameva mene / abhyāsalīnāni janasya nūnaṃ sotkarṣakṛtyāni na vismayāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरेद्युर्भगवान् सुरेन्द्रसंपादिते हेममहाविमाने । सुमेरुशीर्र्ष्णीव समानकान्तौ सिंहासने रत्नमये न्यषीदत्

athāparedyurbhagavān surendrasaṃpādite hemamahāvimāne / sumeruśīrrṣṇīva samānakāntau siṃhāsane ratnamaye nyaṣīdat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मेन्द्रमुख्येषु ततः सुरेषु तत्रोपविष्टेषु पृथुप्रभेषु । बभुस्तदुष्णीषशिखाविलासैश्चन्द्रांशुमालाजटीला इवाशाः

brahmendramukhyeṣu tataḥ sureṣu tatropaviṣṭeṣu pṛthuprabheṣu / babhustaduṣṇīṣaśikhāvilāsaiścandrāṃśumālājaṭīlā ivāśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यसंघट्टविलोलहारैर्धनावहारैस्त्रिदशैर्विशद्भिः । निरन्तराम् ताम् भवमेत्य राजा द्वारेषु मार्गान्न चतुर्षु लेभे

anyonyasaṃghaṭṭavilolahārairdhanāvahāraistridaśairviśadbhiḥ / nirantarām tām bhavametya rājā dvāreṣu mārgānna caturṣu lebhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभ्रूभ्रमैस्तत्र कुवेरमुख्यैर्निवार्यमाणाभिमतप्रवेशह् । विच्छायवक्रः स्खलिताभिधायी भूभृत्परं निष्प्रतिभो बभूव

sabhrūbhramaistatra kuveramukhyairnivāryamāṇābhimatapraveśah / vicchāyavakraḥ skhalitābhidhāyī bhūbhṛtparaṃ niṣpratibho babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशितस्तैर्जिनशासनेन कदाचिदासाद्य तदग्रभूमिम् । शुद्धोदनस्त् अप्रणिपत्य मूर्ध्ना चित्तप्रसादेन पुरो ऽस्य तस्थौ

praveśitastairjinaśāsanena kadācidāsādya tadagrabhūmim / śuddhodanast apraṇipatya mūrdhnā cittaprasādena puro 'sya tasthau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्ता तु तस्मै चतुरार्यसत्यप्रबोधिकां धर्मकथाम् दिदेश । ज्ञानेन या विंशतिशृङ्गमस्य सत्कायदृग्भूधरमप्यब्ःआङ्क्षीत्

śāstā tu tasmai caturāryasatyaprabodhikāṃ dharmakathām dideśa / jñānena yā viṃśatiśṛṅgamasya satkāyadṛgbhūdharamapyabḥāṅkṣīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स गत्वा कृतकृत्यजन्मा शुक्लोदनं प्राप्त भजस्व राज्यम् । स्वस्याव्रतीत्तं भगवत्प्रदिष्टं तच्छासनं मोदयितुं न राज्यम्

tataḥ sa gatvā kṛtakṛtyajanmā śuklodanaṃ prāpta bhajasva rājyam / svasyāvratīttaṃ bhagavatpradiṣṭaṃ tacchāsanaṃ modayituṃ na rājyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणोदने राज्यपराङ्भुखे ऽपि वैराग्ययोगादमृतोदने च । जग्राह शुद्धोदनसंप्रदिष्टां तां राजलक्ष्मीमथ भद्रकाख्यः

droṇodane rājyaparāṅbhukhe 'pi vairāgyayogādamṛtodane ca / jagrāha śuddhodanasaṃpradiṣṭāṃ tāṃ rājalakṣmīmatha bhadrakākhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजार्हभोगैरथ पूजयित्वा जिनः जनेशः शुचिसंप्रणितैः । न्यग्रोधधाम प्रतिपाद्य चास्मै शुद्धोदनं शुद्धमनोरथो ऽभूत्

rājārhabhogairatha pūjayitvā jinaḥ janeśaḥ śucisaṃpraṇitaiḥ / nyagrodhadhāma pratipādya cāsmai śuddhodanaṃ śuddhamanoratho 'bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणोदनस्यापि सुतौ युवानौ राजाज्ञया प्रेरणया च मातुः । एकस्तु यः प्रव्रजितो ऽनिरुद्धः परो महान्नाम गृही बभूव

droṇodanasyāpi sutau yuvānau rājājñayā preraṇayā ca mātuḥ / ekastu yaḥ pravrajito 'niruddhaḥ paro mahānnāma gṛhī babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभवच्चेतसि भद्रक्स्य राज्ञो विरक्तस्य वनाभिलाषः । विवेकभाजां प्रशमप्रवृत्तं नवापि लक्ष्मीर्न मनो रुणद्धि

athābhavaccetasi bhadraksya rājño viraktasya vanābhilāṣaḥ / vivekabhājāṃ praśamapravṛttaṃ navāpi lakṣmīrna mano ruṇaddhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समाहूय स देवदत्तं राज्याभिषेकप्रतिपन्नचित्तम् । उवाच मे प्रव्रजनस्य कालः समागतः किं भवताभिधेयम्

tataḥ samāhūya sa devadattaṃ rājyābhiṣekapratipannacittam / uvāca me pravrajanasya kālaḥ samāgataḥ kiṃ bhavatābhidheyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्रत्युवाचात्तविवेकदम्भः सुसंवृतं संसदि देवदत्तः । राजन्न राज्ये ऽस्ति ममाभिलाषः प्रव्रज्यया त्वत्सदृशो भवामि

taṃ pratyuvācāttavivekadambhaḥ susaṃvṛtaṃ saṃsadi devadattaḥ / rājanna rājye 'sti mamābhilāṣaḥ pravrajyayā tvatsadṛśo bhavāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति राजा कुटिलस्य तस्य मिथ्याविनीतस्य कदर्थवाक्यम् । उदीरितं शाक्यगणस्तवायं संकल्पसाक्षीति हसन्नुवाच

śrutveti rājā kuṭilasya tasya mithyāvinītasya kadarthavākyam / udīritaṃ śākyagaṇastavāyaṃ saṃkalpasākṣīti hasannuvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथार्थतापोपहतः प्रदध्यौ भोगानुरागादिति देवदत्तः । मया किमेतदविपातमुक्तं भजेत वा प्रव्रजितो ऽपि राज्यम्

athārthatāpopahataḥ pradadhyau bhogānurāgāditi devadattaḥ / mayā kimetadavipātamuktaṃ bhajeta vā pravrajito 'pi rājyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यं समुत्सृज्य निजं व्रजन्तः शाक्यं कुमाराः सह भद्रकाद्याः । शुद्धोदनं निर्ययुरायवृत्तप्रीतिं पुरस्कृत्य रथैर्द्विपैश्च

rājyaṃ samutsṛjya nijaṃ vrajantaḥ śākyaṃ kumārāḥ saha bhadrakādyāḥ / śuddhodanaṃ niryayurāyavṛttaprītiṃ puraskṛtya rathairdvipaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजत्सु सर्वेष्वथ देवदत्तः किरीटसक्तं पृथिपद्मरागम् । जहार रक्ताक्तमिवामिषार्थी श्येनः प्रभापल्लविताम्बरार्कम्

vrajatsu sarveṣvatha devadattaḥ kirīṭasaktaṃ pṛthipadmarāgam / jahāra raktāktamivāmiṣārthī śyenaḥ prabhāpallavitāmbarārkam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैमित्तिकैरुक्तमथास्य लक्ष्मदृष्ट्वा तदुग्रं नरकप्रयाणम् । चित्तं सदोषं किल दुर्निमित्तं निमित्तमन्यत् पुनरुक्तमेव

naimittikairuktamathāsya lakṣmadṛṣṭvā tadugraṃ narakaprayāṇam / cittaṃ sadoṣaṃ kila durnimittaṃ nimittamanyat punaruktameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकालिखण्डोत्कटमोरकाणां तिथ्यादिनाम्नाम् मददुर्मदानां । संसूचितान्यत्यधिकानि तत्र तथाविधानैर्बहुलक्षणानि

kokālikhaṇḍotkaṭamorakāṇāṃ tithyādināmnām madadurmadānāṃ / saṃsūcitānyatyadhikāni tatra tathāvidhānairbahulakṣaṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूपप्रमोदादथ भद्रको ऽपि तैर्देवदतप्रमुखैः सहैव । प्रव्रज्यया चीवरपात्रयोगात् चकार वैराग्यमयीमिव क्ष्माम्

bhūpapramodādatha bhadrako 'pi tairdevadatapramukhaiḥ sahaiva / pravrajyayā cīvarapātrayogāt cakāra vairāgyamayīmiva kṣmām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञस्तथा राजकुमारकाणामुत्सृष्टहाराङ्गदकुण्डलानाम् । सास्रो विरागादवतार्य तेषां केशानुपाली किल कल्पको ऽभूत्

rājñastathā rājakumārakāṇāmutsṛṣṭahārāṅgadakuṇḍalānām / sāsro virāgādavatārya teṣāṃ keśānupālī kila kalpako 'bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खः स नीचो ऽपि जिनाज्ञयैव प्रव्रज्यया पूज्यतरो बभूव । चित्तप्रसादस्य परस्य मन्ये न कारणं पण्डितता नजातिः

mūrkhaḥ sa nīco 'pi jinājñayaiva pravrajyayā pūjyataro babhūva / cittaprasādasya parasya manye na kāraṇaṃ paṇḍitatā najātiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामीचिकायामथ भद्रको ऽपि ज्ञात्वा नृपः पार्षदिकं तमेनम् । नीचस्य पादौ कथमस्य वन्दे महीपति सन्निति निश्चलो ऽभूत्

sāmīcikāyāmatha bhadrako 'pi jñātvā nṛpaḥ pārṣadikaṃ tamenam / nīcasya pādau kathamasya vande mahīpati sanniti niścalo 'bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमब्रवीदस्खलिताभिमानं विकल्पभिन्नं भगवान् विहस्य । प्रव्रज्यया मोहमहानुवन्धी संत्यज्यते जातिमयो ऽभिमानः

tamabravīdaskhalitābhimānaṃ vikalpabhinnaṃ bhagavān vihasya / pravrajyayā mohamahānuvandhī saṃtyajyate jātimayo 'bhimānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति राज्ञा सह राजपुत्रैः कृते प्रणामे पृथिवी चकम्पे । न देवदत्तः परुषाभिधायी पदौ ववन्दे भगवद्गिरास्य

śrutveti rājñā saha rājaputraiḥ kṛte praṇāme pṛthivī cakampe / na devadattaḥ paruṣābhidhāyī padau vavande bhagavadgirāsya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्पात् क्षितेर्विस्मितमानसेन पृष्टस्ततो भिक्षुगणेन शास्ता । उवच राजा किल कल्पस्य जन्मान्तरे ऽप्यस्य कृतः प्रणामः

kampāt kṣitervismitamānasena pṛṣṭastato bhikṣugaṇena śāstā / uvaca rājā kila kalpasya janmāntare 'pyasya kṛtaḥ praṇāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा युवा काशिपुरे विलोक्य भद्राभिधानाम् गणीकां दरिद्रः । सेवाम् व्यघात् सुन्दरकस्तदास्यै रागो हि सर्वव्य्सनोपदेष्टा

purā yuvā kāśipure vilokya bhadrābhidhānām gaṇīkāṃ daridraḥ / sevām vyaghāt sundarakastadāsyai rāgo hi sarvavysanopadeṣṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया विसृष्टः कुसुमोच्चयाय पुनह्पुनर्भृङ्ग इवाधिकार्थी । तत्सङ्गमानङ्गमनोरथेन श्रान्तः स बभ्राम वनान्तरेषु

tayā visṛṣṭaḥ kusumoccayāya punahpunarbhṛṅga ivādhikārthī / tatsaṅgamānaṅgamanorathena śrāntaḥ sa babhrāma vanāntareṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तर श्रान्ततरः क्षितीशः प्राप्तो वनान्तं मॄगयारसेन । तं ब्रह्मदत्तः प्रसमीक्ष्य गीतं तस्याशृणोच्छन्नतनुर्लताभिः

atrāntara śrāntataraḥ kṣitīśaḥ prāpto vanāntaṃ mṝgayārasena / taṃ brahmadattaḥ prasamīkṣya gītaṃ tasyāśṛṇocchannatanurlatābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवनवकुसुमाशया किमेवं मधुकरं तापहतो ऽसि गच्छ तूर्णम् । विकसितकमलाननाब्जिनी सा भवति हि संकुचिता दिनावसाने

navanavakusumāśayā kimevaṃ madhukaraṃ tāpahato 'si gaccha tūrṇam / vikasitakamalānanābjinī sā bhavati hi saṃkucitā dināvasāne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या हि गीतं नॄपतिर्निशम्य स्मितप्रभाघट्टितहारकान्तिः । उवाच तं तीव्रकरार्कतापः को ऽयं सखे गीतरसाभिओयोगह्

tasyā hi gītaṃ nṝpatirniśamya smitaprabhāghaṭṭitahārakāntiḥ / uvāca taṃ tīvrakarārkatāpaḥ ko 'yaṃ sakhe gītarasābhioyogah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्यब्रवीद्भूमिपते न नाम तप्तो रविस्तप्ततरस्तु कामः । स्वकर्मदुःखानि विहन्ति लोके न ग्रीष्मदग्धानि मरुस्थलानि

so 'pyabravīdbhūmipate na nāma tapto ravistaptatarastu kāmaḥ / svakarmaduḥkhāni vihanti loke na grīṣmadagdhāni marusthalāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यर्थवद्वाक्यगुणार्पणेन स भूपतेर्वल्लभतामवाप । संवादसंस्पर्शसुभाषितं हि केषाम् च् असत्कारपदं न याति

ityarthavadvākyaguṇārpaṇena sa bhūpatervallabhatāmavāpa / saṃvādasaṃsparśasubhāṣitaṃ hi keṣām c asatkārapadaṃ na yāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाथ राजा विजने श्रमातुरः शीतोपचारैरपनीततापः । प्रीत्या तमादाय ततः सहैव स्वराजधानीमगमत् कृतज्ञह्

tenātha rājā vijane śramāturaḥ śītopacārairapanītatāpaḥ / prītyā tamādāya tataḥ sahaiva svarājadhānīmagamat kṛtajñah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रास्य जीवप्रद इत्युदन्तसंतोष संपूरितचित्तवृत्तिः । राज्यार्धदानाभिमुखः स तस्थौ चित्तानुवृत्तस्य किमस्य देयम्

tatrāsya jīvaprada ityudantasaṃtoṣa saṃpūritacittavṛttiḥ / rājyārdhadānābhimukhaḥ sa tasthau cittānuvṛttasya kimasya deyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यार्धदानप्रसृते ऽथ तस्मिन् नाचिन्तयत् सुन्दरकः कृपायाम् भद्रां विना राज्यसुखेन किं मे धन्यो हि तत्प्रीतिसुधाभिषिक्तः

rājyārdhadānaprasṛte 'tha tasmin nācintayat sundarakaḥ kṛpāyām bhadrāṃ vinā rājyasukhena kiṃ me dhanyo hi tatprītisudhābhiṣiktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मह्मं न राज्याद्यपि रोचते ऽर्धमखण्डिताल्पापि हि शोभते श्रीः । एकार्थयोगे हि सदा विवादः द्वयोर्हि भोगैः कलिरेव मूर्तः

mahmaṃ na rājyādyapi rocate 'rdhamakhaṇḍitālpāpi hi śobhate śrīḥ / ekārthayoge hi sadā vivādaḥ dvayorhi bhogaiḥ kalireva mūrtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्नृपं कुण्ठमहं निपात्य समस्तराज्येन भवामि पूर्णः । क्षणं विचिन्त्येत्यनुतापतप्तः तीव्रं मनः स्वस्य पुनः प्रदध्यौ

tasmānnṛpaṃ kuṇṭhamahaṃ nipātya samastarājyena bhavāmi pūrṇaḥ / kṣaṇaṃ vicintyetyanutāpataptaḥ tīvraṃ manaḥ svasya punaḥ pradadhyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चिन्तितं निन्द्यपरं मयैतत् को ऽयं प्रकारः खलु तीक्ष्णतायाः । कृतघ्नसंकल्पकलङ्कलेपादहो नु लज्जा निजचेतसो ऽपि

kiṃ cintitaṃ nindyaparaṃ mayaitat ko 'yaṃ prakāraḥ khalu tīkṣṇatāyāḥ / kṛtaghnasaṃkalpakalaṅkalepādaho nu lajjā nijacetaso 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्त्यस्तु राज्याय नमः सुखेभ्यः संमोहमाता क्षमतां च लक्ष्मीः । येषामनास्वादितचिन्तितानामेवंविधा धीः प्रथमः स्वभावः

svastyastu rājyāya namaḥ sukhebhyaḥ saṃmohamātā kṣamatāṃ ca lakṣmīḥ / yeṣāmanāsvāditacintitānāmevaṃvidhā dhīḥ prathamaḥ svabhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमं विधत्ते विदधाति मूर्च्छां निपातयत्येव तमस्तनोति । आघ्रातमात्रैव करोति पुंसामहो विनाशं विषवल्लरी श्रीः

bhramaṃ vidhatte vidadhāti mūrcchāṃ nipātayatyeva tamastanoti / āghrātamātraiva karoti puṃsāmaho vināśaṃ viṣavallarī śrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं विचिन्त्येति स जातचित्तः प्रत्येकबोधिर्विमलः प्रभाते । अभ्यर्थमानो ऽपि नरेश्वरेण राज्यं न् अजग्राह निवृत्ततृष्णः

ciraṃ vicintyeti sa jātacittaḥ pratyekabodhirvimalaḥ prabhāte / abhyarthamāno 'pi nareśvareṇa rājyaṃ n ajagrāha nivṛttatṛṣṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकबुद्धत्वमवाप्तमेनं कालेन दृष्ट्वा नृपतिर्महर्द्धिः । तत्पादपद्मच्युतमौलिमाल्यश्चित्तप्रसादोचितमित्यवेचत्

pratyekabuddhatvamavāptamenaṃ kālena dṛṣṭvā nṛpatirmaharddhiḥ / tatpādapadmacyutamaulimālyaścittaprasādocitamityavecat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स को ऽपि सत्कर्मविपाकजन्मा वन्द्यो विवेकः प्रशमाभिषेकः । यस्य प्रभावाद्विरतस्पृहाणां त्याज्येव रत्नाकरमेखला भूः

sa ko 'pi satkarmavipākajanmā vandyo vivekaḥ praśamābhiṣekaḥ / yasya prabhāvādvirataspṛhāṇāṃ tyājyeva ratnākaramekhalā bhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति राज्ञा कथितं तदर्थजातं तदभ्यर्थनया विधाय । तत्कल्पकः शान्तिपदं प्रपेदे सेवान्तरङ्गः किल गङ्गपालः

śrutveti rājñā kathitaṃ tadarthajātaṃ tadabhyarthanayā vidhāya / tatkalpakaḥ śāntipadaṃ prapede sevāntaraṅgaḥ kila gaṅgapālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं तमयुत्तमकर्मयोगात् प्रव्रज्यया सज्जनपूज्यभावम् । राजा ववन्दे प्रणतः पृथिव्याः कम्पस्तदाभूदपि षड्विकारः

prāptaṃ tamayuttamakarmayogāt pravrajyayā sajjanapūjyabhāvam / rājā vavande praṇataḥ pṛthivyāḥ kampastadābhūdapi ṣaḍvikāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं राजा विहितविनतिर्भद्रको ब्रह्मदत्तो पश्योपाली स किल कुशली कल्पको गङ्गपालः । इत्याश्चर्यं भगवदुदितं भिक्षवस्ते निशम्य स्वच्छं चित्तं सुकॄतशरणे मेनिरे हेतुमेव

so 'yaṃ rājā vihitavinatirbhadrako brahmadatto paśyopālī sa kila kuśalī kalpako gaṅgapālaḥ / ityāścaryaṃ bhagavaduditaṃ bhikṣavaste niśamya svacchaṃ cittaṃ sukṝtaśaraṇe menire hetumeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.